Maddenin hâlleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Maddenin hâlleri

Maddenin hâli bir maddenin faz durmunu tanımlar. Şu anda 16 tane madde hâli tanımlanır; bunlardan üçü katı, sıvı ve gaz olarak adlandırılan klasik hallerdir. Şu anda tanımlanmış toplam 16 hal vardır, bunlar, klasik haller dışında; sıvı kristal, amorf katı, manyetik düzenli, süperiletken, süperakışkan, Bose-Einstein yoğunlaşması, Rydberg molekülü, plazma (iyonlaşmış gaz), kuark-gluon plazması, dejenere madde, süperkatı, sicimsi sıvı ve süpercamdır. Gündelik hayatta maddeler genel olarak katı, sıvı ya da gaz halinde bulunur, ancak Dünya dışında, evrendeki maddenin %99'u plazma (iyonlaşmış gaz) halindedir.

Sıvı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Sıvı

Katı ile gaz arasındaki madde halidir. Sıvı maddeleri oluşturan tanecikler arasında çok az bir çekim kuvveti vardır. Sıvıların damlalar oluşturmasının sebebi, sıvıyı oluşturan tanecikler arasındaki bu çekim kuvvetidir. Maddenin sıvı hali belirli bir şekle sahip değildir. Yani sıvılar bulunduğu kabın şeklini alırlar. Buna rağmen belirli bir hacime sahiptirler. Bu sıvılara; Su, süt, sıvıyağ, mürekkep örnek verilebilir.

Katı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Katı

Maddenin katı hali belirli bir şekle ve hacme sahiptir. Katı maddeyi oluşturan atom ve moleküller arasındaki boşluk yok denecek kadar azdır. Atom ve moleküller arasında bir düzenlilik vardır.Atomlar titreşim hareketi yaparlar.Maddenin en düzenli halidir ve en önemli özellikleri hacimce sıkıştırılamazlar

Plazma[değiştir | kaynağı değiştir]

Plazma
Ana madde: Plazma (fizik)

Gaz halindeki maddeye enerji vermeye devam edersek, atomların dış kabuklarındaki elektronlar atomdan ayrılmaya başlar. Bu durumda madde, artı ve eksi yüklü parçacıklardan oluşan yüksek enerjili bir gaz haline gelir. Artı ve eksi yükler, birbirlerini çekmelerine rağmen, birleşerek nötr bir atom oluşturamazlar çünkü parçacıkların kinetik enerjileri, aralarındaki elektrostatik bağ enerjisinden fazladır. Güneş ve diğer yıldızlar (nötron yıldızları hariç) tamamen plazma halindedir. Plazma haline uzay boşluğunda da bolca rastlanır. Uzaydaki plazma çok daha soğuk olmasına rağmen, çok seyreltik olduğu için birleşerek nötr atomlar oluşturma ihtimali düşüktür. Sıcaklığı 25.000 derece civarındadır.Plazma sıvı maddeler gibi akışkandır.

Su örneği[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Su

Bir madde farklı sıcaklık ve basınç şartlarında üç halde de bulunabilir. Örneğin, saf su, H2O(2Hidrojen 1 oksijen) ile formüle edilir. Katı halde buz, sıvı halde su, ve gaz halinde su buharı, şeklinde bulunur.

Maddenin bazı özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Buhar basıncının vücuttaki etkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Buhar basıncı

Bir sıvının buharının, sıvı yüzeyine yapmış olduğu basınca buhar basıncı denir.

  • Sıcaklık arttıkça buhar basıncı artar.
  • Aynı ortamda buhar basıncı yüksek olan sıvıların buharlaşması kolay olacağından kaynama noktaları düşük olur.Buhar basıncı yüksak olan sıvı moleküllerinin moleküller arası çekim kuvveti zayıftır.
  • Bir sıvı içinde katı çözündüğünde buharlaşmayı azaltacağından buhar basıncını da düşürür. Buhar basıncındaki düşme çözünen madde miktarıyla doğru orantılıdır.

Genleşme[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Genleşme

Isınan maddelerin yüzey veya hacimlerindeki artışa genleşme denir. Katı ve sıvıların genleşme katsayıları farklı olduğundan bu maddelerin genleşme miktarları ayırt edici özelliktir. Fakat gazların tümünde 1 °C artışı için genleşme 1/273 kat olduğundan genleşme gazlar için ayırtedici özellik değildir.Yani gazlar katı ve sıvılardan bağımsız, daha çok genleşir genleşme gazlarda çok fazla olur.

Esneklik[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Esneklik

Esneklik yalnızca katılar için ayırtedici bir özelliktir. Sıvı ve gazların esnekliği söz konusu değildir..

Çözünürlük[değiştir | kaynağı değiştir]

Aynı şartlarda bir çözücünün birim hacminde çözünebilen maddenin maksimum miktarına o maddenin çözünürlüğü denir. Çözünürlük her üç hal için ayırtedici bir özelliktir.

Hal değişimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Hal değişimi

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]