Karduya

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Karduklar sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
Karduk Krallığı, M.Ö. 60

Karduya (Grekçe:[1]Κορδυηνή; İbranice:[2]קרטיגיני) Mezopotamya'nın kuzeyinde, günümüzde Türkiye'nin güneydoğusu ile Irak'ın kuzeyi arasında kalan antik bir bölge. Ermenistan Krallığı'nın güneybatısında yaşamış halkın adını almıştır.

1991'de yayınlanan Encyclopaedia Britannica'ya göre Karduya, Botan isminin eski adıdır.[3] Arap ve Süryani kaynaklarında Van Gölünün güneyi Beth Qardu (ܒܝܬ ܩܪܕܘ) olarak geçmektedir. Burası Fırat nehri ile Cudi Dağı arasında uzanan bir bölgedir.[4]

Karduya, Karduk ve Kürtler (Kurd)[değiştir | kaynağı değiştir]

Harita Milattan önceki son senelerde Karduya ve Adıyabene Krallıklarını gösteriyor. Mavi çizgi MÖ. 401 senesinde ki 10 binlerin geçişini ve geri dönüşünü göstermektedir.


Karduya ve Karduk sözcüklerini, George Rawling gibi 19. yy. bilim adamları tarafından günümüz modern Kürtler'le taşhis etmektedir, Karduk'u ise "Kürdistan" ile eşdeğer olduğunu düşünmektedir'ler.[5][6][7]

Karduya'yı proto-Kürtler olarak kabul eden son akademik kaynaklar da mevcuttur,[8] veya günümüz Kürdistanı ifa etmektedir.[9]


Bu ismin sayısız biçimleri mevcuttur, ama kh latincede kısmen zor ifade edilmektedir, oyüzde Kardukh'un (Karduk) sonundaki '-kh', Ermeni dilinde'ki çoğul ekinden gelmesi büyük bir ihtimmaldir.[10] Karduk'lu ların İrani bir dilin konuştuğu iddia edilmektedir.[11]

Yahudi kaynaklarda, Karduya halkının kökenini, Sultan Süleymanın hizmetkar Cinlerinin 500 güzel Kızla evlenmesiyle türediğini işaret etmektedir.[12][13][14][15][16] Aynı efsane, erken İslami dönemde, Kürtlerin kökenine dair yapılan araştırmalarda söz edilmiştir.[17]

Köken[değiştir | kaynağı değiştir]

Arşak Safrastian Karduklar ile Gutilerin aynı halk olduğunu iddia eder. Anabasis adlı eserinde Ksenophon, Hemrin Dağları'nda yaşayan Kardukların Medlerin ve Sakaların soyundan geldiğini söyler.[18]

Anabasis'te Karduklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Anadolu satrabı Genç Kiros, Ahameniş tahtını ele geçirmek için kardeşi II. Artakserkses’e karşı giriştiği Cunaxa Savaşı'nda hayatını kaybeder.[19] Bunun üzerine ordunun başına geçen Ksenophon geri çekilmeye karar verir.[20] Ksenophon eve dönüş yolunda Karduklarla karşılaştıklarını söylüyor. Bu halkın dağlarda oturduklarını, çok savaşçı olduklarını ve krala bağımlı olmadıklarını öğreniyor.[21]

Ksenophon Kardukları barbar olarak tanımlıyor ve nasıl savaştıklarıyla ilgili şu bilgileri veriyor:[22]

Bazan da, yükseklere tırmananlar inerlerken Barbarlardan zarar görüyorlardı; çünkü Barbarlar öyle ayağına tez insanlardı ki, çok yakından kaçsalar bile kurtuluyorlar üstelik bir yay ve sapandan başka silah taşımıyorlardı. Ok atmada çok ustaydılar. Yaylarının uzunluğu dört beş ayaktan, oklarının ki ise üç ayaktan daha fazlaydı. Oklarını sol ayaklarıyla yayın aşağı kısmına basıp kirişi kendilerine doğru çekerek fırlatıyorlardı. Okları, kalkanları ve zırhları deliyordu.

Roma Kaynakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Finik Kalesi, Cizre'nin kuzeybatısı

Roma tarihçisi Strabo'ya göre Gordiya (Γορδυηνῆ) Thospitis Gölü ile Dicle nehri arasında kalan bölgedir ve bu bölgede Sareisa, Satalca, Finik adlı üç şehir vardır. Eski adları Karduçi olan Gordileri Ermenistan Kralı Digran, kuşatma silahları yapımında kullanmıştır. Bir söylentiye göre Eretrialılar Persler tarafından Mezopotamya'ya sürüldüğü vakit Gordiler onlara kapılarını açmışlardır. Ayrıca Strabo, Gordilerin Triptolemus'un soyundan geldiğini söylemiştir.[23]

353 yılında Roma Ordusu, Pers İmparatorluğu ile girdiği savaşta çok ağır kayıplar verdiği için Julianus askeri güçleri Kardukların yaşadığı bölgenin kuzeyine çekildiler. Yenilen taraf Roma olunca Karduya ve Arzanene Perslerin hakimiyetine girdi.[24]

Yahudi ve Arap Kaynakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yahudi ve Arap kaynaklarına göre Nuh'un Gemisi Ermenistan'a değil Karduya dağlarına oturmuştur. Yahudilerin kutsal kitabı Targum'a göre Ağrı Dağı Karduya'nın içindedir.[25] Kur'an'a göre ise Nuh'un Gemisi Cudi'ye oturmuştur. (Hud Suresi:44)

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Karl Müller, Klaudiou Ptolemaiou Geographike hyphegesis, 1. cilt, 2. bölüm, Alfredo Firmin Didot, 2012, ISBN 124-999-259-1, s.947
  2. ^ Efraim Elimelech Urbach, I. Abrahams, The Sages, 1089 pp., Magnes Press, 1979, ISBN 965-223-319-6, s.552
  3. ^ DARIUS III - DARIUS III, from 1911 Encyclopedia Britanica.
  4. ^ Wadie Jwaideh, The Kurdish national movement : its origins and development, Syracuse Univ. Press, 2006, ISBN 081-563-093-X, s.12
  5. ^ Rawlinson, George, The Seven Great Monarchies Of The Ancient Eastern World, Vol 7, 1871. (copy at Project Gutenberg)
  6. ^ Grässe, J. G. Th. (1909) [1861]. "Gordyene" (German). Orbis latinus; oder, Verzeichnis der wichtigsten lateinischen orts- und ländernamen (2nd bas.). Berlin: Schmidt. OCLC 1301238. http://www.columbia.edu/acis/ets/Graesse/orblatg.html#Gordyene. 
  7. ^ Kurds. The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001-07
  8. ^ Revue des études arméniennes, vol.21, 1988-1989, p.281, By Société des études armeniennes, Fundação Calouste Gulbenkian, Published by Imprimerie nationale, P. Geuthner, 1989.
  9. ^ A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366-374 (see p.371)
  10. ^ M.Th. Houtsma, E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam, 1913-1936, ISBN 90-04-08265-4, see p.1133
  11. ^ [1] ref>M. Chahin, Before the Greeks, p. 109, James Clarke & Co., 1996, ISBN 0-7188-2950-6
  12. ^ Baron Patrick Balfour Kinross, Within the Taurus: a journey in Asiatic Turkey, 1970, 191 pages, see p. 89
  13. ^ George Smith, The Cornhill Magazine, Volume 167, 1954, sp. 228
  14. ^ Peter Schäfer, Catherine Hezser, The Talmud Yerushalmi and Graeco-Roman Culture, Volume 3, Mohr Siebeck, 2002 – 486 pages, s p. 80
  15. ^ Adolf Büchler, Studies in Jewish history, Oxford University Press, 1956, 279 pages, s p. 84
  16. ^ Israel Abrahams, Adolf Büchler, The Foundations of Jewish life: three studies, Arno Press, 1973, 512 pages, s p. 84
  17. ^ https://en.m.wikipedia.org/wiki/Corduene
  18. ^ A. Safrastian, Kurds and Kurdistan, The Harvill Press, 1948, s. 29
  19. ^ Ksenophon, Anabasis, Sosyal Yayınlar, 2003, ISBN 978-605-127-170-5, s.48
  20. ^ Ksenophon, Anabasis, Sosyal Yayınlar, 2003, ISBN 978-605-127-170-5, s.95
  21. ^ Ksenophon, Anabasis, Sosyal Yayınlar, 2003, ISBN 978-605-127-170-5, s.108
  22. ^ Ksenophon, Anabasis, Sosyal Yayınlar, 2003, ISBN 978-605-127-170-5, s.118
  23. ^ LacusCurtius • Strabo's Geography — Book XVI Chapter 1
  24. ^ Noel Emmanuel Lenski, Failure of Empire: Valens and the Roman State in the Fourth Century A.D., University of California Press, 2003, ISBN 052-092-853-9, s.175
  25. ^ Jacob Neusner, The Jews in Pagan Armenia, Journal of the American Oriental Society, 1964, s.233