Kıbrıs Eyaleti

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Kıbrıs Eyaleti
Eyalet-i Kıbrıs (Osmanlı Türkçesi)
Osmanlı İmparatorluğu Eyaleti

1571-1660
1745-1748

Location of Kıbrıs Eyaleti
Osmanlı egemenliğindeki Kıbrıs (1609)
Merkez Lefkoşa
Tarih
 - Kuruluş 1571
 - Kaldırılış 1748
Bugün parçası  Kıbrıs Cumhuriyeti
 Kuzey Kıbrıs

Kıbrıs Beylerbeyliği veya Kıbrıs Eyaleti, 1571[1]-1670[2] tarihleri arasında Osmanlı İmparatorluğu'nda beylerbeyiliği statüsünde varlığını sürdürmüş yönetim. Eyaletin yönetim merkezi Dağ Kazâsı'nda yer alan Lefkoşa oldu.[1]

Kıbrıs, Lala Mustafa Paşa komutasındaki ordu ve Piyale Paşa komutasındaki donanma ile birlikte[3] yaya 60.000 kişiden oluşan Osmanlı Ordusu, 2 Temmuz 1570'de Limasol’a çıkması[4] ve 4 Ağustos 1571'de Mağusa'nın[5] Venedikli Mağusa Kale komutanı Bragadino’nun 5 maddelik bir antlaşmayla kaleyi teslim etmesiyle[1] sonuçlanan bir seferle Osmanlı İdaresine girdi.[6]

15 Eylül 1570 tarihinde Lala Mustafa Paşa, tören ile Lefkoşa şehrine girdi.[7] Kıbrıs ele geçirildikten sonraki tarihte adada çok az sayıda Ortodoks Rum vardı.[8] Osmanlı İmparatorluğu, Ortadokslara serbestçe kilise kurma ve gelişme imkânı sağladı.[9] Böylece adada Katolik Kilisesi etkinliğini kaybetti ve Ortodoks Kilisesi gelişti.[10]

1571 yılında Kıbrıs'ta yapılmış bulunan nüfus sayımında yerli halkın nüfusu 150.000'dir. Burada bulunan Türk askeri ise 30.000 kadardır.[11] 1572 tarihinde nüfus araştırmalarına göre Mesarye ve Mazato bölgesindeki 76 köyde hiçbir insanın yaşamadığı belirlendi.[1] 22 Eylül 1572 tarihinde[12] çıkan genel iskân kanunuyla Karaman'dan adaya göç ettirilen Türkler[13] ve Beyşehir, Ürgüp, Niğde, Aksaray, Akşehir gibi[12] Anadolu'nun orta kesiminde kalan şehirlerinden aileler getirilerek yerleştirildi.[14] Göç eden aileler iki veya üç sene vergi vermekten muaf tutuldular.[1]

Ele geçirilmesinden sonra Kıbrıs, beylerbeyliği idaresi ilan edildi[15] ve Avlonya Sancağı'nın sancakbeyi Muzaffer Paşa adanın beylerbeyi oldu.[1] Kıbrıs Kanunnâmesi çıkana kadar eyalet Karaman Vilâyeti Kanunnâmesi ile idare edildi.[1] Kısa bir süre sonra ise mülkî bir yapılanmaya gidilerek Lefkoşa merkezli 16 kazâya ayrıldı.[16]

Girit Savaşı sonrasında eyaletin nüfus oranında azalma ve ada üzerindeki ticarî ilişkilerin bozulmasıyla[17] vergi gelirlerinin düşmesine neden oldu.[16] Bu nedenle 1670 tarihinde Ege adalarını ve Girit'i idare eden Kaptanpaşalık'a bağlandı.[15]

İdari birimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kıbrıs tarihi

Cyprus blank 1.svg

İlk Çağ

Kıbrıs (Roma eyaleti)
Tapınak Şövalyeleri
Lüzinyanlar
Lüzinyanlı Guy
Kıbrıs Krallığı
Caterina Cornaro

Osmanlı dönemi

Osmanlı-Venedik Savaşı Lala Mustafa Paşa
Kıbrıs Kanunnâmesi
Kıbrıs Eyaleti
Boyacıoğlu Mehmet İsyanı
Cezayir-i Bahr-i Sefid

Birleşik Krallık dönemi

Kıbrıs Sözleşmesi
Kıbrıs İdaresi
1921 Enosis Plebisiti
Kıbrıs Maden Şirketi grevi
1931 Kıbrıs ayaklanması
1950 Enosis Plebisiti

Modern tarih

Zürih ve Londra Antlaşması
1963-1964 olayları
15 Temmuz Darbesi
Kıbrıs Harekâtı
Annan Planı

Kıbrıs Eyaleti'nde yer alan 16 kaza şu şekildeydi;[16]

  • Tuzla Kazâsı
  • Limasol Kazâsı
  • Piskopi Kazâsı
  • Gilan Kazâsı
  • Evdim Kazâsı
  • Magosa Kazâsı
  • Karpas Kazâsı
  • Dağ Kazâsı
  • Değirmenlik Kazâsı
  • Baf Kazâsı
  • Kukla Kazâsı
  • Hırsofi Kazâsı
  • Omorfo Kazâsı
  • Mesarye Kazâsı
  • Girne Kazâsı
  • Lefkoşa (Dağ Kazâsı içinde yer alan merkezî kazâ)

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f g Sarınay, Yusuf., ed. (2000) (Türkçe). Osmanlı İdaresinde Kıbrıs (Nüfusu-Arazi Dağılımı ve Türk Vakıfları). Aktaş, Necati; Gültepe, Necati; Kaplan, Mustafa (Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Yayın Nu: 43 bas.). Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. ss. 17. sayfa. ISBN 975-192-592-4. 
  2. ^ Çevikel, Nuri (Temmuz 2006). Kıbrıs'ta Osmanlı Mirası (1570-1960). İstanbul: 47 Numara Yayıncılık. ss. 167. sayfa. ISBN 9944-328-00-6. 
  3. ^ Hacı Osman Yıldırım, Hasan Çağlar, Vahdettin Atik, a.g.e., s. 51.
  4. ^ "Hürriyet ansiklopedik yıllığı", sf. 198, Hürriyet (1975).
  5. ^ Ali Efdal Özkul, Aydın Özkul, "Kıbrıs'ın sosyo-ekonomik tarihi, 1726-1750", sf. 38, İletişim Yayınları (2005).
  6. ^ Ahmet C.Gazioğlu, Kıbrıs Türk Tarihi, Türk Dönemi 1570–1878, Lefkoşa; Kıbrıs Araştırma ve Yayın Merkezi, 1994, s.35-83.
  7. ^ Yusuf Küçükdağ, "Türk tasavvuf araştırmaları", sf. 209, Çizgi Kitabevi (2005).
  8. ^ Eric Solsten (Derleyen), Cyprus, a Country Study, Washington, D.C.; GPO for the Library of Congress, 1993, s.16-17.
  9. ^ Erdinç Sancar, "21. yüzyıl stratejilerinde Türk denizcilik tarihi", sf. 174, IQ Kültür Sanat Yayıncılık (2006).
  10. ^ Alasya, Halil Fikret. Tarihte Kıbrıs; 10. sayfa, Kıbrıs Türk Kültür Derneği Genel Merkezi, 1988.
  11. ^ Halil Fikret Alasya, "Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ", sf. 2, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü (1987).
  12. ^ a b Sarınay, Yusuf (Ankara, 2000). a.g.e, 18.sayfa.
  13. ^ Pierre Oberling, Mehmet Erdoğan, "Bellapais'e giden yol", sf. 1, Genelkurmay Basımevi (1987).
  14. ^ Göyünç, Nejat. "Kıbırs'ta Türk İdaresi". Türk Federasyon. http://www.turkfederasyon.com/altsayfadetay.php?dokuman_kod=270. Erişim tarihi: 2009-05-14. 
  15. ^ a b Çevikel, Nuri (İstanbul, Temmuz 2006). a.g.e, 145.sayfa.
  16. ^ a b c Sarınay, Yusuf (Ankara, 2000). a.g.e, 19.sayfa.
  17. ^ Çevikel, Nuri (İstanbul, Temmuz 2006). a.g.e, 320.sayfa.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]