Aritmetik ortalama

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Aritmetik ortalama, istatistik bilim dalında hem betimsel istatistik alanında hem de çıkarımsal istatistik alanında en çok kullanan merkezsel konum ölçüsü' dür. Genel olarak aritmetik ortalama pratik veya teorik tüm veri dizisinin toplanmasi ve bu toplamin veri sayısına bölünmesi ile elde edilen bir sayıdır.

Tanımlama[değiştir | kaynağı değiştir]

Aritmetik ortalama matematiksel biçimde anakütle için μ ve örneklem için (\bar{x}) olarak ifade edilir.

Genel formül[değiştir | kaynağı değiştir]

Aritmetik ortalama hesaplaması için kullanılan formüller, anakütle büyüklüğü N ve örneklem büyüklüğü n olduğu kabul edilirse, şöyle verilir: Anakütle aritmetik ortalaması:

\mu = \frac{1}{N}\sum_{i=1}^N x_i  =  \frac{1}{N} (x_1+\cdots+x_N)

Örneklem aritmetik ortalaması:

\bar{x} = \frac{1}{n}\sum_{i=1}^n x_i  =  \frac{1}{n} (x_1+\cdots+x_n)

Örnegin, bir sınıftaki farklı kişilerin aldığı not veya sayının toplamının kişi sayısına bölünmesi aritmetik ortalamayı verir.

Çokluk dağılım verileri için formül gösterimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bazen veriler daha önceden özetlenip sınıflara ayrılıp gruplanmışlardır. Bu gruplanmış veri özetine çokluk dağılımı adı verilmektedir. Bu halde N veya n sayıda veri dizisi m sayıda gruba ayrılmakta ve her grup belli bir minimum ve maksimum değerler arasında bulunan verileri kapsamaktadır. Böylece veriler bir çokluk tablosu veya frekans tablosu içinde m sayıda sınıf birinci sütunda ve her sınıf içinde bulunan çokluk (frekans) (j=1,\cdots,m için f_j)) ikinci sütunda yer almaktadır. Bu tür özetlenmiş veri dizisi için bir yaklaşık aritmetik ortalama bulunabilir. Bu yaklaşık bir değerdir çünkü her veri için gerçek x değeri değil, ancak sınıfsal ortalama (j=1,\cdots,m için \bar{x}_j) kullanılmaktadır. Böylece çokluk dağılımlarında aritmetik ortalama hesaplanırken şu formüller kullanılır:
Anakütle ortalaması:

\mu = \frac{1}{N}\sum_{j=1}^m \bar{x}_jf_j

Örneklem ortalamasi

\bar{x} = \frac{1}{n}\sum_{j=1}^m \bar{x}_jf_j

Bazı Özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Aritmetik Ortalamanın bazı özellikleri aşağıdaki gibidir:

  • \sum_{i=1}^n x_i=n \bar{x}
  • \frac{1}{n}\sum_{i=1}^n cx_i=c \bar{x}

Dezavantajları[değiştir | kaynağı değiştir]

Aritmetik ortalama çok popüler olarak hesaplanıp kullanılmakla beraber bazı önemli dezavantajları bulunmaktadır.

  • 'Aritmetik ortalama aşırı bdeğerlere duyarlı (yani güçsüz) bir merkezsel konum ölçüsüdür. Eğer veri dizisi için asimetrik olarak sadece bir uçsal değer ya aşırı küçük ya aşırı büyük ise aritmetik ortalama o aşırı değere yaklaşma gösterir.
  • Aritmetik ortalama her türlü ölçülme ölçekli sayısal veri için kullanılamaz. İsimsel ölçekli sayısal veriler için aritmetik ortalama anlamsızdır. Sırasal ölçekli sayısal veriler için aritmetik ortalama kullanılması büyük tartışmalara açıktır. Birçok kişi değişik kişilerin sıralamalarının aynı olduğunu kabul etmedikleri için elde edilen verilerin toplamının ve bu toplamdan çıkartılan aritmetik ortalamanın anlamsız olacağını kabul etmektedirler. Ancak işletme alanı, davranışsal bilimler ve sosyal bilimlerde, özellikle anket verileri, sırasal ölçekli olmakta, ve buna rağmen bu verilerin aritmetik ortalamaları pratikte onemli alanlarda kullanılmaktadır. Aralıksal ölçekli ve oransal ölçekli sayısal veriler için aritmetik ortalama anlamlıdır.