Quetzalcoatlus

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Quetzalcoatlus
Yaşadığı dönem aralığı: 68-66 Ma
Maastrihtiyen-Senozoyik 
Gfp-quetzalcaotlus.jpg
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Takım: Pterosauria
Alt takım: Pterodactyloidea
Familya: Azhdarchidae
Alt familya: Quetzalcoatlinae
Cins: Quetzalcoatlus
Lawson, 1975
Tip tür
Quetzalcoatlus northropi
Lawson, 1975

Quetzalcoatlus (bir Aztek tanrısından esinlenilerek), bugünkü Kuzey Amerika'da Geç Kretase döneminin son aşamasında (Maastrichtian) yaşamış Azhdarchidae ailesine mensup yok olmuş bir hayvan cinsidir.[1]

Kökenbilim[değiştir | kaynağı değiştir]

İlgili canlının cins adı Quetzalcoatlus Azteklerin ünlü tanrısı tüylü yılan şeklinde betimlenen Quetzalcoatl'a dayanılarak konulmuşken, tür adı olan northropi de bir uçak kanadı üreticisi olan Northrop Corporation şirketinden yola çıkılarak verilmiştir.[2]

Keşif[değiştir | kaynağı değiştir]

1971'de Douglas A. Lawson adlı Teksas Üniversitesi'nden bir yüksek lisans öğrencisi, yüksek lisans tezi kapsamında Big Bend National Park'ta yaptığı arazi çalışması sırasında kuru ırmak yatağını aşındırmış bir fosil kemik bulmuştur. İlgili buluntuyu, fikrini almak için götürdüğü hocası Dr. Langston uzun, boşluklu ve ince duvarlı olmasından ötürü bir Pterosaur'a ait olabilir diye değerlendirmiştir. Devamında yoğunlaştırılan kazı çalışmaları sonucu daha fazla kanat fosili bulunsa da kanat parçalarının vücuttan ayrı konumda fosilleştiği anlaşılmıştı çünkü vücut kemikleri bulunamamıştır.[3] Daha küçük buluntulara henüz bir tür adı atanmamıştır ve onlar Quetzalcoatlus sp. olarak literatüre geçmiştir.[4]

Fiziksel Özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Quetzalcoatlus boyut ölçeği

Quetzalcoatlus oldukça büyük boyutlara sahip bir Pterosaur takımı üyesidir ve gelmiş geçmiş en büyük uçan canlı olduğu genel kabul görmektedir. Bu devin kanat açıklığı 11 metreye varmaktadır ve vücut ağırlığının 200–250 kg olduğu tahmin edilmektedir. Bu büyük boyutlar da bu hayvanın uçup uçamadığı yönünde bir soruyu gündeme getirmektedir.[1] Görece yeni bir çalışma da D. Henderson'ın yaptığı Pterosaurların ağırlık tahmini makalesidir ve matematiksel modellemeler ile Quetzalcoatlus'un 544 kg varan bir ağırlığa ulaşabileceği iddia edilmektedir ve bu değer de ilgili makalede bu canlının uçamadığı yönünde bir yorum yapılmasına neden olmuştur.[5] Bulunmuş daha küçük fosil numuneler de Quetzalcoatlus sp. olarak kaydedilmiştir ve kanat açıklıkları 5.5 metre uzunluğa erişmektedir.[4]

Quetzalcoatlus'un üst kol kemiği

Bu canlının oldukça büyük ve çarpıcı özellikte bir üst kol kemiği vardır, bu kemiğin uzunluğu 544 mm değerine sahiptir.[4] Bu denli büyük bir hayvanın hava akımları üzerinden veya bir eğimli araziden kendisini bırakarak uçabildiği düşünülmektedir.[1][6]

Paleobiyoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Beslenme[değiştir | kaynağı değiştir]

Azhdarchid ailesinden olan dinozorların beslenme biçimi önemli iddialara konu olmuştur. Bazı bilim insanları Quetzalcoatlus'un su süpürücüsü olarak beslendiği iddiasını ortaya atmıştır. Uzun boyunları sayesinde su yüzeyinde veya sığ derinliklerdeki canlıları avlayabileceği düşünülmektedir, bunun yanı sıra uzun boynu su yüzeyini tararken kanatların rahatlıkla suya temas etmeden çırpılabilmesi ve kanat uçlarının suya temas etmemesini sağlamaktadır. Sonraki bazı araştırmalar da su süpürerek balık avlama yöntemini akla yatkın bulmuşlardır çünkü ağız içi genişlikleri bu avlanma tekniğine uygundur; ancak bu noktada zıt görüşler de ortaya konmuştur ve bu büyük uçan sürüngenlerin balıkçıl beslenme biçimine sahip olmaları hipotezine karşı çıkmaktadır. Bu itirazlar da balık tutmaya uygun olmayan gaga şekli, sert bir boyun yapısı ve narin ramus kemikleri üzerine yoğunlaşmaktadır.[7] 1975'te canlının kalıntılarını bulan D. Lawson'a göre beslenme biçimi; yetersiz fosil buluntusu, boyun omurlarının yapısı ve Sauropod fosillerine yakın konumları gibi gözlemler nedeniyle balıkçıl değil de leşçil bir beslenme biçimine sahip olduğu savunulmuştur. Akbaba benzeri bir beslenme tipi uygun görülmektedir, zira uzun boynuyla leşin içine dek uzanabileceği savunulmaktadır.[8]

Davranış[değiştir | kaynağı değiştir]

Quetzalcoatlus Pelagornis ve Argentavis'in kanat gösterimi

Yok olmuş uçan kuşların veya Pterosaurların nasıl uçtuğu hakkında önemli bilimsel görüşler ve tartışmalar yaşanmaktadır. Fosil canlıların davranışlarının belirlenebilmesi kalıntılarla sınırlı bir çalışma kapsamına sahip olduğu için yaşayan türler ve benzer fosil türlere bakılarak kıyas yoluyla yapılabilmektedir. Quetzalcoatlus gibi büyük Azhdarchid üyelerinin uçuş mekanizmaları önemli oranda merak edilen bir bilimsel bir sorundur ve temelde bu denli büyük canlıların ancak ve ancak süzülerek uçabileceği iddiası sık sık ileri sürülmektedir. Quetzalcoatlus'un uçuş mekanizmasının açıklanmasında yükselme ve akabinde yüksekten süzülme ilkesi iki temelde incelenir. Bunlar dinamik yükselme ve termal yükselme teknikleridir. Dinamik yükselme rüzgarların kesme kuvvetlerinden yararlanarak uçan canlıların düşey olarak hareket etmesi prensibine dayanmaktadır ve genelde deniz kuşlarınca kullanılmaktadır. Termal yükselme de yükselici sıcak hava kolonuna tutunarak düşeyde hareket etmek ve gereken yüksekliğe çıktıktan sonra süzülmek prensibine dayanır, yükselme için kuşların veya uçan diğer canlıların yükselme dairesine (yükselirken çizdikleri yarım daire) ihtiyaçları vardır. Görece daha ağır canlılar oldukça yüksek yarıçaplı bir daire çizerek tırmanabilirler. Yusuki Goto ve arkadaşlarının yaptığı bir çalışmaya göre Quetzalcoatlus dinamik yükselme yöntemiyle uçması için fazla ağırdı, yine termal yükselim tekniği için de çok büyük bir hayvandı. Bu noktada Quetzalcoatlus'un uçup uçamayacağı ciddi bir tartışma konusu olmuştur. Kimi doğa bilimcilere göre bu hayvanın kalkış yapmak için bile çok ağır olduğu bir ciddi bir olasılıkken, bir kısım bilim insanı da dört ayak üzerinde hızlanarak havalanabileceğini ileri sürmüşlerdir. Görüşlerden biri de bu hayvanın uçarken kanat çırpıp çırpamayacağı yönündeydi. Örneğin kanat çırpmanın bu boyutta bir hayvan için oldukça fazla enerji gerektireceği hesaplanmıştır, diğer görüş de kanat çırpma mekanizmasının deneysel olarak bu canlıya uyarlanabilir olmasıydı ve bu yorumun kaynak noktası da Quetzalcoatlus'un üst kol kemiğindeki detopectoral çıkıntının kanat çırpma kaslarını bağladığının (tutması) saptanmasıdır.[9]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c Hurrell, Stephen W. "The flying ability of the pterosaur Quetzalcoatlus northropi in a reduced gravity". www.researchgate.com. Researchgate. 6 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  2. ^ MacCready, Paul. "The Great Pterodacty 1 Project" (PDF). http://calteches.library.caltech.edu/. Caltech. 6 Ağustos 2010 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.  |website= dış bağlantı (yardım)
  3. ^ Editors, Editors. "Pterosaurs in Big Bend". www.nps.gov. National Park Service. 27 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  4. ^ a b c Witton and Habib, Marc and Michael. "On the Size and Flight Diversity of Giant Pterosaurs, the Use of Birds as Pterosaur Analogues and Comments on Pterosaur Flightlessness". www.ncbi.nlm.nih.gov/. NCBI. 10 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ Henderson, Donald M. "PTEROSAUR BODY MASS ESTIMATES FROM THREE-DIMENSIONAL MATHEMATICAL SLICING" (PDF). http://doc.rero.ch/. The Society of Vertebrate Paleontology. 24 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.  |website= dış bağlantı (yardım)
  6. ^ Davies, Ella. "Today the biggest flying animals are birds, but in the distant past other flying creatures were far larger". www.bbc.com. BBC. 10 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  7. ^ Humphries, Stuart; ve diğerleri. "Did Pterosaurs Feed by Skimming? Physical Modelling and Anatomical Evaluation of an Unusual Feeding Method". www.ncbi.nlm.nih.gov/. NCBI. 26 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  8. ^ Lawson, Douglas A. "Pterosaur from the Latest Cretaceous of West Texas: Discovery of the Largest Flying Creature". www.sciencemag.org. Sciencemag. 22 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  9. ^ Goto, Yusuko; ve diğerleri. "Pterosaur from the Latest Cretaceous of West Texas: Discovery of the Largest Flying Creature". https://www.biorxiv.org/. bioRxiv. 29 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.  |website= dış bağlantı (yardım)