Potemkin Zırhlısı (film)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Potemkin Zırhlısı
Броненосец «Потёмкин»
(Bronyenosyets Potyomkin)
Yönetmen Sergey Eisenstein
Yapımcı Yakov Blyoh
Senarist Nina Agadjanova
Nikolay Aseyev
Sergey Eyzenşteyn
Sergey Tretyakov
Oyuncular Aleksandr Antonov
Vladimir Barskiy
Grigoriy Aleksandrov
Ivan Bobrov
Müzik Edmund Meisel
Mark-Andreas Schlingensiepen
Görüntü yönetmeni Eduard Tisse
Stüdyo Mosfilm
Dağıtıcı Goskino
Türü Dram
Savaş
Renk Siyah-beyaz
Yapım yılı 21 Aralık 1925
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler BirliğiSovyetler Birliği
Çıkış tarih(ler)i 21 Aralık 1925, Moskova
12 Kasım 1926, Fransa
5 Aralık 1926, ABD
12 Ağustos 1930, Almanya
16 Ekim 1967, Türkiye(Türk Sinematek Derneği)
Süre 75 dakika
Dil Ara yazıları Rusça
sessiz film
Diğer adları Броненосец Потёмкин


Potemkin Zırhlısı 1925 Sovyetler Birliği yapımı sessiz filmdir. Özgün adı Bronyenosyets Potyomkin (Броненосец «Потёмкин») olan film Türkiye'de ilk kez 16 Ekim 1967'de Türk Sinematek Derneği'nde gösterilmiştir.[1]

Rusya'nın ve Avrupa'nın en eski ve büyük film stüdyosu olan Mosfilm tarafından yapılan filmin yönetmeni Sergei Eisenstein'dır. Yönetmenin ikinci filmi olan Potemkin Zırhlısı konusunu Potemkin Zırhlısı Ayaklanması olarak bilinen gerçek bir olaydan almıştı. Filmde, 1905 yılında Rusya'nın Karadeniz filosuna bağlı Savaş Gemisi Potemkin'de dayanılmaz yaşama şartlarından bezmiş mürettebatın Çar rejimine bağlı subaylara karşı başlattıkları bir ayaklanmanın sonunda gemiyi ele geçirmeleri ve sonrasında gelişen olaylar dramatize edilerek anlatılmıştır.

"Potemkin Zırhlısı Ayaklanması" 1917'de gerçekleşecek olan Ekim Devrimi'nin bir provası niteliğinde olduğu için film, 1925 yılında Sovyet hükümeti tarafından bir devrim propagandası filmi olması için özellikle ısmarlandı. Ama Sergei Eisenstein bunun çok ötesine geçerek filmde kurgu (montaj) ile ilgili kuramlarının tamamını deneme fırsatı buldu. Ortaya sinemasal açıdan da devrimci bir film çıktı, artık sinemada kurgunun hayati bir önemi olduğu anlaşılmıştı.

Potemkin Zırhlısı tüm zamanların en etkileyici filmlerinden biridir ve 1958 yılında Belçika'nın Brüksel şehrinde açılan Dünya Fuarında "tüm zamanların en büyük filmi" olarak ilan edilmişti.

Filmin tarzı ve genel bakış[değiştir | kaynağı değiştir]

Kasıtlı bir şekilde devrim propaganda filmi olarak çekilmiştir. Eisentein bu filmde montaj yeteneklerini de test etmiştir. Rus Devrimci film yapımcılarının okulu Kuleşov film yapımı okulu daha seyirciler üzerinde montaj tekniğini hazmetmeye çalışırken, Eisenstein filmdeki montajlarıyla seyirci üzerinde muhteşem bir duygusal düşünceler oluştumayı başarıp böylece çarlık rejimi altında ezilen insanlar için sempati oluşmasını (özellikle devrimci zırhlı gemi “Potemkin”) ve cani çarlık rejimi için de nefret beslenmesini sağlamıştır ve bu etkileme düzeni o kadar kusursuz kurulmuştur ki seyirci ister istemez bir sempati oluşturur.

Eisensteinin deneyi mükemmel bir başarı elde etmişti. “Potemkin bütün Rusya'da sinemalarda oynamasına rağmen, mahkeme kararıyla diğer ülkelerin sinemalarında fazla gözükmedi. Fakat Rusya'daki ve uzakdenizlerdeki seyircileri şok eden sadece politik olaylar değildi. O zamanın teknikleriyle gerçekleştirilen üstün şiddet ve vahşet sahneleriydi. Nazi propoganda elçisi ( Joseph Goebbels ) bile film için “Eşi benzeri olmayan şaheser. Bu filmi izleyen insan bir Bolşevik olabilir.” demiştir[2].

Filmin bölümleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Film beş bölümden oluşmuştur:

  • "İnsanlar ve kurtçuklar" (Люди и черви): Bu bölümde gemide kurtlu ve kokuşmuş et yemeye zorlanan mürettebatın protestoları gösterilir.
  • "Limandaki dram" (Драма на тендре): Gemi mürettebatının isyanı ve liderleri Vakulinchuk'un öldürülmesinin anlatıldığı bölümdür.
  • "Ölü bir adam adalet arıyor" (Мёртвый взывает): Vakulinchuk'un cenazesinin Odessa'ya getirilmesi ve şehir halkının mürettebatla birlikte onun yasını tutmaları anlatılır.
  • "Odessa merdivenleri" (Одесская лестница): Çarın kazak askerlerinin Odessa şehrinin ünlü merdivenlerinde isyan eden sivil halkı katlettiği sahnedir.
  • "Filo ile randevu" (Встреча с эскадрой): Potemkin Zırhlısı'nı yakalamak için Çar'ın gönderdiği Karadeniz donanmasına ait bir filonun taraf değiştirerek Potemkin'in mürettebatının yanında yer alması anlatılır.

Oyuncu kadrosu[değiştir | kaynağı değiştir]

Oyuncu Rolü
Aleksandr Pavlovich Antonov Grigory Vakulinchuk, Bolşevik denizci
Vladimir Barsky Kumandan Golikov
Grigori Aleksandrov Kıdemli Subay Giliarovsky
Ivan Bobrov Kırbaçlanan genç denizci
Mikhail Gomorov Militan denizci
Aleksandr Levshin Astsubay
N. Poltavseva Gözlüklü kadın
Konstantin Feldman Tahrikçi öğrenci
Beatrice Vitoldi Çocuk arabası taşıyan kadın

Odessa Merdivenleri sahnesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Filmin ünlü Odessa merdiven sahnesinden kesitler

Filmin en meşhur sahnesi Odessa merdivenlerindeki kıyımdır (Primorsky (Potemkin) Merdivenleri). Çarlık askerleri beyaz yazlık tunikleriyle sanki havada süzülürcesine ve çok ritmik bir şekilde -makine gibi- merdivenlerden inerken, merdivenlerde askerlerden kaçan sivil insanların katledildiği sahnedir.

Bu sahne Eisensteinin montaj tekniğine en iyi örnek olabilir. Ayrıca Leni Riefenstahl İradenin Zaferi (Almanca, Triumph des Willens) adlı filminde aynı montaj tekniğini uygulamaya çalışmıştır.

Bu teknik bundan sonra gelecek olan birçok filimde yer almıştır. Örnek olarak Francis Ford Coppola'nın Babasında , Brian De Palma versiyonu olan The Untouchablesında, Terry Gilliam’ın Brazil filminde, Çıplak Silah 33⅓ ve en yeni örneği olarak da Yıldız Savaşları: Bölüm III - Sith'in İntikamını gösterebiliriz (askerlerin “yukarı” çıkma sahnesi hariç).

Ayrıca yönetmenliğini komedyen Woody Allen’ın yaptığı Bananas filminde bu sahne ufak bir şaka olarak kullanılmıştır.

Fakat Eisenstein’nın merdivenlerde görüntülediği kıyımda bir mantık hatası vardır. Askerler insanları kıyıma uğrattığı halde merdivenler sapasağlam durmaktadır.

Eski sansürler ve genel yenilemeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Film Rusya'da yayınlandıktan sonra Alman yayıncılar tarafından bazı sahneler (kıyım ve şiddet sahneleri) makaslanıp sinemalara çıktı. Ruslar, Leon Troçki’nin yazdığı Rusça film tanıtımında Josef Stalin hakkında kafasında takıldığı ve yazdığı yazılarıda kesmişlerdir. Daha sonra film Naziler tarafından yasaklanıp yayından kaldırılmıştır. Ardındanda filmin devrim’e kışkırtıcı propaganda olduğunu düşünen İngiltere ve Fransa yasaklamıştır.

2004 yılında filmin üç yıl süren yeniden yapılandırılma aşaması tamamlandı. Vahşet sahneleri teker teker düzeltildi. İsyancı denizcilerin dudak hareketlerinden ne konuşmaya çalıştığı çıkartılıp düzgün ve başlıklara uyacak bir şekilde İngilizceye tercüme edilmeye çalışılmıştır.

Müzikler Hakkında[değiştir | kaynağı değiştir]

Orijinal müzikler Edmund Meisel tarafından bestelenmiştir. Premieri 1926 yılında Berlin'de bir salon orkestrasıyla yapılmıştır. Orkestra; flüt/pikolo, trompet, trombon, harmonyum, çeşitli perküsyon aletleri ve yaylı çalgılardan (viyolalar hariç) oluşmaktaydı. Meisel bütün besteyi 20 gün ve gece süresinde yazdı. Fakat diğer ülkelerde sansür sorunları çıkınca bütün besteleri tekrar gözden geçirip değişiklikler yaptı. Besteci ve orkestra şefi olan Mark-Andreas Schlingensiepen bütün şarkıları tekrar besteledi ve geliştirilmiş haline orijinal piyano notalarını da ekledi. 21yi yüzyılda film tekrar yapılmaya karar verilince Pet Shop Boys 2004 yılında yeni bir soundtrack yaparlar ve bu şarkıyı Dresdner Sinfoniker orkestrası çalar. Soundtrack 2005 yılında Battleship Potemkin adında çıkar.

Diğer ülkelerdeki isimleri ve gösterim tarihleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Filmin o ülkedeki adı Ülke Gösterim tarihi
Le Cuirassé Potemkine Fransa 1926, 12 Kasım
Le Cuirassé Potemkine Kanada (Fransızca adı)
Le Cuirassé Potemkine Belçika (Fransızca adı)
El Acorazado Potemkin İspanya 1936 (Kısıtlı gösterim)
El Acorazado Potemkin Arjantin 2005, 8 Kasım (DVD prömiyeri)
Potemkin Yunanistan 1952, 21 Ocak
Броненосец Потёмкин Sovyetler Birliği (Rusça adı) 1925, 21 Aralık (Moskova)
Battleship Potemkin ABD 1926,5 Aralık
Bronomzidi Potiomkini Sovyetler Birliği (Gürcü dilindeki adı)
La Corazzata Potemkin İtalya
O Couraçado Potemkin Portekiz
El Cuirassat Potemkin İspanya (Katalancadaki adı)
O Encouraçado Potemkin Brezilya 2005, 25 Şubat
Pancernik Potemkin Polonya
Pansarkryssaren Potemkin İsveç 1952, 21 Ocak
Panserkrydseren Potemkin Danimarka 2003, 15 Ağustos
Panssarilaiva Potemkin Finlandiya 1952, 4 Ocak
Pantserkruiser Potemkin Hollanda
Panzerkreuzer Potemkin Almanya 1930, 12 Ağustos
Batı Almanya 1986, 20 Şubat (Berlin Film Festivali)
Potemkin Zırhlısı Türkiye 1967,16 Ekim (Türk Sinematek Derneği)
Japonya 1967,4 Ekim
The Armored Cruiser Potemkin ABD 1926, 5 Kasım
The Battleship Potemkin ABD 1926, 5 Kasım
Potemkin ABD 1926, 5 Kasım
The Battleship Potyomkin ABD (alternatif yazım biçimi) 1926, 5 Kasım
Battleship Potemkin İngiltere 1954, Ocak ( X - sertifikasıyla gösterim izni alabildi)
Battleship Potemkin İngiltere 2007, 14 Ekim
Çekoslovakya 2006, 12 Ocak
To Thorikton Potemkin Yunanistan (Yeni yayınlarında)

[3]

Filmin Posterleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Filmin o devirde basılmış posterleri ve bazı DVD kapakları,10 adet toplu
Filmin o devirde basılmış posterleri,7 adet toplu

Film Hakkında Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • "Potemkin Zırhlısı" nın 1925 yılında Moskova'da gösterime girdiği hafta, Douglas Fairbanks'in başrolünü oynadığı 1922 yapımı ABD filmi Robin Hood da henüz sinemalarda gösterilmekteydi. Her iki film arasında bir gişe rekabeti yaşanıyordu, yetkililer Sovyet filminin kazanmasını arzuluyorlardı ama çok küçük bir farkla Robin Hood gişede Potemkin Zırhlısı'nı geçti.
  • Charles Chaplin bu filmin en çok beğendiği film olduğunu söylemişti.
  • Çalışan sınıfları isyana teşvik edeceğinden korkularak 1926 yılında İngiltere'de filme gösterim sertifikası verilmeyerek yasaklandı. Bu gösterim yasağı 1954 yılına kadar sürdü, bu tarihte de ancak X sertifikası ile gösterilmesine izin verildi.
  • 2004 yılında ise İngiliz pop grubu Pet Shop Boys'dan bu sessiz film için yeni bir müzik bestelemeleri istendi. Grup kısa sürede ısmarlanan müziği besteledi ve film bu yeni müziği ile Londra'nın Trafalgar Meydanı'nda 12 Eylül 2004 tarihinde canlı bir konser eşliğinde dev ekrana projeksiyonu yapılarak izleyicilere gösterildi.[4]
  • Gerçek "Potemkin Zırhlısı" 1897'de Çar Hükümeti tarafından Japon tehlikesine karşı Ukrayna'daki Nikolayev Tersaneleri'nde kızağa koydurulmuştu. Aynı anda inşasına başlanan "Retvizan" adında bir ikizi vardı. Ancak Retvizan'ın yapım mukavelesi ABD'de Philadelphia Donanma Tersanelerine verilmişti. O gemi ABD'de 3 yılda bitirilirken "Potemkin" in inşası Rusya'da 6 yılda tamamlanabildi.(Bazı kaynaklar[4] Potemkin'in de ABD'de yapıldığını belirtmişerdir). Potemkin 1904'te Rus Donanması'na teslim edildi. Filmde kullanılan ve Potemkin olarak gösterilen gemi de gerçek Potemkin zırhlısı değil, ondan daha eski bir gemi olan "Dvenadstat Apostolov" (Oniki Havari) adlı bir gemiydi. Sergei Eisenstein istese de gerçek Potemkini kullanamazdı, çünkü gemi 1922 yılında hurdaya çıkartılarak sökülmüştü.[5]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Potemkin Zırhlısı (film) ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.