Nigali Vadisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Nigali veya Nigali Vadisi (Gürcüce: ნიგალი, ნიგალის ხევი, nigalis khevi ), sonraki bir metatez sonucu Ligani (ლიგანი) veya Livana (ლივანა; Türkçe: Livâne)[1] Çoruh Nehri'nin aşağısında bulunan ve günümüzde Türkiye ile Gürcistan arasında bölünmüş tarihi bir bölgedir.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

O zamanlar Osmanlı kontrolündeki Livâne'yi Gürcüce ismiyle Liganis Khevi, "Ligani Vadisi" olarak tanımlayan d'Anville'in 1794 tarihli haritanın bir kısmı

Nigal olarak bilinen araziden ilk kez 7. yüzyılda Anania Şirakatsi tarafından Kolhis'in bölgelerinden biri olarak bahsedilmektedir. 8. yüzyılda Nigali, Gürcü Bagrationi ailesinin bir mülkü oldu. Kuzeydoğusunda Acara, doğusunda Şavşeti ve güneyinde Klarceti bulunmaktaydı.[1] Orta Çağ Gürcü kaynakları, bölgenin adından muhtemelen Nigali'nin bozuk bir formu olan Niali şeklinde bahsetmektedir.[2] 18. yüzyılın başlarında Gürcü tarihçi Prens Vahuşti, bölgeyi Ligani olarak isimlendirmektedir ve bölgeyi Art'vani'ye (günümüzde Artvin) kadar Çoruh'un her iki yakasında konumlandırır.[3][4] 1530'da bölge Livâne kazası veya sancağı olarak bir idare kuran Osmanlı İmparatorluğu tarafından Gürcülerden alındı.[5] İdari olarak Maçahel ilçesine bağlıydı.[6]

1878'de Nigali, Berlin Antlaşması ile Osmanlılar tarafından Rus İmparatorluğu'na bırakılan bölgenin bir parçasıydı ve Batum Oblastı'nın Artvin nahiyesine (uçastok) dahil edildi. I. Dünya Savaşı'nın (1914–1918) ve Gürcistan'ın kısa süreli bağımsızlığının (1918–1921) ardından Nigali, 1921 Moskova ve Kars antlaşmalarına uygun olarak Türkiye ile bu tarihlere yakın bir zamanda Sovyetleşen Gürcistan arasında bölündü.[1][7]

Mevcut bölünme[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde, tarihi Nigali'nin Türkiye kısmı Artvin'in Borçka, Murgul ve Artvin Merkez ilçelerini kapsamaktadır. Bu bölgelerde günümüzde hala Gürcüce konuşulmaya devam edilmektedir; ancak genç nesiller arasında Gürcüce bilgisi zayıflamaktadır.[8][9] Gürcistan kısmı ise Acara Özerk Cumhuriyeti'nin Helvaçavuri Belediyesi'nin bir parçası olarak yönetilen 9 köyden oluşur.[7]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c Toumanoff, Cyril (1963). Studies in Christian Caucasian History, p. 439. Georgetown University Press.
  2. ^ Rapp, Stephen H. (2003), Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts, p. 398. Peeters Publishers, 90-429-1318-5
  3. ^ Gugushvili, Andria (1936), "Ethnographical and Historical Division of Georgia". Georgica I, 2-3: 64.
  4. ^ (Gürcüce) Wakhoucht (Brosset, Marie-Félicité, transl., 1842) Description géographique de la Géorgie ("Geographic description of Georgia"), p. 115. St. Petersbourg: A la typographie de l'Academie Impériale des Sciences.
  5. ^ (Türkçe) Sezen, Tahir (2006), Osmanlı yer adları (Alfabetik sırayla) ("Ottoman placenames. Alphabetic list"), p. 349. T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü.
  6. ^ Aktsoglou, Iakovos Z. (2007), "Population in the Province of Trabzon (Vilayet-i Trabzon) According to the Yearbook (Salname) of 1286/1869-70", p. 15, in: Kolovos, Elias et al (eds., 2007), The Ottoman Empire, the Balkans, the Greek lands: toward a social and economic history: studies in honor of John C. Alexander. Gorgias Press & The Isis Press, 978-1-61719-099-5.
  7. ^ a b (Gürcüce) Beridze, Eter (2009), ნიგალი ("Nigali", with En., Rus., Turk. summaries), pp. 8-10. Shota Rustaveli State University, 978-9941-409-02-8. Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "beridze" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme)
  8. ^ Bellér-Hann, Ildikó & Hann, C. M. (2001), Turkish Region: State, Market & Social Identities on the East Black Sea Coast, p. 11. James Currey Publishers, 0852552793.
  9. ^ (Rusça) Beridze, Eter (2009), Языковая ситуация в Нигальском ущелье ("Linguistic situation in the Nigali valley"). Vlast' i Obshchestvo 1: 71-82.