Meta-etik

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Etik
Kuramsal

Meta-etik
Tasvirî etik · Normatif etik
Konsekvenşializm
Deontoloji
Erdemlilik
Himâye Etiği
İyi ve Kötü · Ahlâklılık

Etik

Biyoetik · Tıp etiği
Mühendislik · Çevresel
İnsan hakları · Hayvan hakları
Yasal · Basın
Ticârî · Pazarlama
Din  · Savaş

Temel konular

Adalet · Değer
Hak · Görev · Erdem
Eşitlik · Hürriyet · Güven
Özgür irade · Rızâ
Ahlâkî sorumluluk

Önemli filozoflar

Aristo · Konfüçyüs
Aquinas
Hume · Kant
Bentham · Mill
Kierkegaard · Nietzsche
Hare · Rawls  · Nozick

Listeler

Ahlâkî konular listesi
Ahlâkçılar listesi

Metaetik, Etik anabilim dalının etik özelliklerinin, anlatım ve bildirimlerinin, tutumlarının ve yargılarının doğasını anlamak, arayıp bulmak ve ortaya çıkarmak maksadıyla uğraşan koludur.

Meta-etik, etik anabilim dalının genellikle felsefeciler tarafından kabul gören Dört ana kolundan biridir. Diğer Üç kol tasvirî etik, normatif etik ve uygulamalı etik olarak tanımlanmaktadır.

Meta-etik, Normatif etik sistemlerini, onların ilk ilkeleri olan ahlak yargılarını ve etiğin ilkel terimleri olan ahlaki kavramları çözümler. Normatif etiğin yargılarına karşı oldukça eleştirel yaklaşan meta-etik; tarihsel, bilimsel, deneyimsel veya normatif yargı gerektiren-ya da ihtiva eden- bir düşünce biçimi olmayıp, ahlaki kavramların anlamını dil ve ahlak ilişkisi içinde analiz eden; analitik bir disiplin türü olan bir etik dalıdır.

Normatif etik Şu gibi durumlarda ne yapmalıyız? gibi soruların cevaplarını ararken meta-etik İyilik nedir? ve Bir şeyin iyi veya kötü olduğunu nasıl söyleyebiliriz? gibi soruların cevaplarını arar. Kısacası, meta-etik, etik değerlerin doğasını ve özelliklerini anlamaya çalışır.

Bazı teoristler, pratik etik teorilerinin anlamlı olabilmesi için öncelikle sağlam bir meta-etik teorisine sahip olmamız gerektiğini iddia ediyor. Hangi konuda ne yapacağımıza kadar vermeden önce bu kararı hangi ahlaki ölçüte göre almamız gerektiğini kararlaştırmamız gerekiyor. Aksi halde günlük hayatta önemli olaylar için aldığımız önemli kararlar bile belirli bir mantığa oturtulmamış olacaktır. Meta-etik, bu tarz bir mantığı arar.

Meta-etik sorular[değiştir | kaynağı değiştir]

Richard Garner ve Bernard Rosen'a göre üç tip meta-etik problemi veya üç genel meta-etik sorusu vardır:,[1]

1. Ahlaki ilkeler ve ahlaki yargılar ne anlama geliyor?

2. Ahlaki yargıların doğası nedir?

3. Ahlaki yargılar herhangi bir şekilde desteklenebilir veya savunulabilir mi?

İlk tipten sorulara bir örnek olarak: İyi ve kötü gibi sözcüklerin anlamı nedir? sorusu söylenebilir. İkinci soru tipi; ahlaki yargıların evrensel mi yoksa göreli mi olduğunu tartışır. Üçüncü soru tipine örnek olarak ise: Herhangi bir konuda, tüm seçenekler arasından neyin ''iyi'' olup neyin ''kötü'' olduğunu nasıl bilebiliriz? sorusu örnek verilebilir. Garner ve Rosen bu üç temel meta-etiksel soruyla ilgili: ''Bu sorular birbirleriyle alakasız sorular değiller. Bazen aralarından herhangi bir soru için önerilen güçlü bir cevap; bir diğerini veya hepsini birden cevaplıyor olabilir.'' demiştir.

Bir meta-etik teorisinin, bir normatif etik teorisinden farklı olarak, ''daha iyi'', ''daha kötü'', ''iyi'', ''kötü'', ''kötülük'' gibi belirli ahlaki yargılara özel bir anlam-değer vermemesine rağmen normatif etik teorisinin iddialarının sağlamlığını ve anlamını derinden etkileyebilir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Garner, Richard T.; Bernard Rosen (1967). Moral Philosophy: A Systematic Introduction to Normative Ethics and Meta-ethics. New York: Macmillan. s. 215. LOC card number 67-18887.