Jordan Peterson

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Şablon:Infobox scientist

Jordan Bernt Peterson (12 Haziran 1962 doğumlu) Kanadalı klinik psikolog ve Toronto Üniversitesi'nde psikoloji profesörüdür. Dini ve ideolojik inanç,[1] ve kişilik ve performans değerlendirme ve geliştirme[2] özel yoğun ilgisi olmakla birlikte, başlıca çalışma alanları anormal, sosyal, ve kişilik psikolojisi üzerinedir.

Peterson , Alberta Üniversitesi ve McGill Üniversitesi'nde okudu. Önce asistan, daha sonra da doçent doktor olacağı Harvard Üniversitesi'ne gitmeden önce, 1991 yılından 1993'e kadar McGill'de araştırma görevlisi olarak kaldı.[3][3] 1998 yılında Toronto Üniversitesi fakülte üyesi olarak Kanada'ya geri taşındı. 2019 itibarıyla da, tam profesördür.

Peterson'ın, 1999'da yayınlanan ilk kitabı Maps of Meaning: The Architecture of Belief (Anlam Haritaları: İnanç Mimarisi), inanç sistemleri ve mitlerin yapılarını, duygu düzenlemesinde, anlam yaratımında bunların rollerini, ve soykırım itkileri gibi birçok konuyu betimlemek için birçok akademik alanda yapılan incelemelerini içeriyor.[4][4][4] İkinci kitabı,12 rules for Life: An Antidote to Chaos (Yaşam için 12 Kural: Kaos için bir Panzehir), Ocak 2018'de yayımlandı.[3][3][3]

Peterson, 2016'da politik doğruluğu ve Kanada hükümetinin Billl C-16'ini eleştiren bir dizi YouTube videosu yayınladı. Hareket, Peterson'un ifade özgürlüğü karşıtlığının meşrulaştırılmasının başlangıcı olarak tanımlandığı, cinsel kimlik tartışmasının tutumuna, yasaklayıcı bölge ayrımcılığı gözüyle bakıyordu.[5] Ardından, hem destek hem de eleştiriyi çeken önemli medya ilgisi gördü.[3][3][3]

Erken yaşları[değiştir | kaynağı değiştir]

Peterson, 12 Haziran 1962'de [6] doğdu, ve doğduğu Edmonton kentinin kuzeybatısındaki küçük bir kasaba olan Alberta, Fairview, Kanada'da büyüdü.[7] Grande Prairie Regional Üniversitesi'nin Fairview kampüsünde bir kütüphaneci olan Beverley Peterson ve bir okul öğretmeni olan Walter Peterson'ın üç çocuğundan en büyüğüydü.[3][3] İkinci adı, Norveçli büyükbabasından aldığı[8] Bernt'dür (Şablon:IPAc-en Bayiri -ənt ).[3]

13 yaşındayken, okul kütüphanecisi Sandy Notley tarafından, George Orwell , Aldous Huxley , Aleksandr Solzhenitsyn ve Ayn Rand'ın yazılarına tanıştırıldı.[3] Ayrıca, gençlik yıllarında New Democratic Party (NDP) (Yeni Demokrat parti) için çalıştı, ancak ileriki yaşlarında parti gözünden düşmüş olarak büyüdü. Orwell'in " Wigan İskelesi Yolu " kitabındaki, ''orta sınıf entelektüel sosyalistlerin, aslında fakirleri seviyor değil, yalnızca zenginlerden nefret ediyor'' oldukları teşhisi ile ''gözünün açılması'' tecrübesini yaşadı.[3][3] 18 yaşındayken NDP'den ayrıldı.[3]

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

1979'da Fairview Lisesi'nden mezun olan Peterson, siyaset bilimi ve İngiliz edebiyatı okumak için Grande Priaire Regional Üniversitesi'ne girdi.[3] Daha sonra 1982'de siyaset bilimindeki lisansını tamamladığı Alberta Üniversitesi'ne transfer oldu.[3] Daha sonra, Avrupa'yı ziyaret etmek için bir yıl izin aldı. Orada Soğuk Savaş'ın psikolojik kökenleri, 20. yüzyıl Avrupa totaliteryanizmi,[3][3] ve Carl Jung , Friedrich Nietzsche , Aleksandr Solzhenitsyn ve [3] Fyodor Dostoyevsky’nin çalışmaları üzerine araştırma ve çalışmalar yapmaya başladı.[3] Daha sonra Alberta Üniversitesi'ne döndü ve 1984'te psikoloji alanında lisans derecesi aldı.[3] 1985'te McGill Üniversitesine girmek için Montreal'e taşındı. 1991 yılında Robert O. Pihl gözetiminde klinik psikoloji doktora derecesini aldı, ve Phil ve Maurice Dongier ile birlikte çalışarak Haziran 1993'e kadar McGill'in Douglas Hastanesi'nde araştırma görevlisi olarak kaldı .[3][8]

Kariyer[değiştir | kaynağı değiştir]

Temmuz 1993-Haziran 1998 tarihleri arasında Peterson, Harvard Üniversitesi'nde psikoloji fakültesinde asistan ve doçent doktor olarak ders verir ve araştırmasını yürütürken Arlington, Massachusetts'de yaşadı. Harvard'da bulunduğu süre boyunca, uyuşturucu ve alkol bağımlılığından kaynaklanan saldırganlık sebepleri üzerine çalıştı ve alışılmadık bir çok tez çalışması yürüttü.[3] İki eski doktora öğrencisi, psikolog ve Harvard'lı öğretmen Shelley Carson ve yazar Gregg Hurwitz, Peterson'un derslerinin öğrenciler tarafından çokça sevildiğini belirtti.[3] Temmuz 1998'de Kanada'ya döndü ve Toronto Üniversitesi'nde profesör olarak görev aldı.[3]

Peterson'ın çalışma ve araştırma alanları psikofarmakoloji, anormal, nöro, klinik, kişilik, sosyal, endüstriyel ve örgütsel, dini , ideolojik,[3] politik ve yaratıcılık psikolojisi alanlarındadır.[8] Peterson, kendisi veya meslektaşlarıyla ortak olarak yüzden fazla akademik makale yazdı,[3] ve 2017 ortasından itibaren neredeyse 8.000 kez alıntılandı.[3]

Kariyerinin büyük kısmında, Peterson haftada 20 kişiyi görerek aktif bir klinik tecrübe edindi. Sosyal medyada aktif yer edindi ve Eylül 2016'da Tasarı C-16'yı eleştirdiği bir dizi video yayınladı.[3][3] 2017 yılında klinik uygulamalarına,[3] ve aynı şekilde 2018'de öğretmenlik yapmaya, yeni projeleri nedeniyle geçici olarak ara vermeye karar verdi.[3][3]

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Anlam Haritaları: İnanç Mimarisi (Maps of Meaning: The Architecture of Belief) (1999)[değiştir | kaynağı değiştir]

1999'da Routledge Yayınevi , Anlam Haritaları: İnanç Mimarisi'ni yayınladı. Peterson'un tamamlanması 13 yıl süren kitap, modern bilimsel anlayışın beynin nasıl çalıştığına uygun olarak, mitoloji , din , edebiyat , felsefe ve psikoloji gibi çeşitli alanlardaki fikirleri kullanarak insanların nasıl anlam , inançlar ve anlatılar oluşturduklarına dair kapsamlı bir teori anlatıyor.[3][3][9]

Peterson'a göre, kendisinin asıl amacı, hem bireylerin hem de grupların neden toplumsal çatışmaya katıldığını araştırmak, bireylerin sonunda ölümcül ve Gulag, Auschwitz toplama kampı ve Ruanda soykırımı gibi patolojik zulümlerle sonuçlanan inanç sistemlerini (yani ideolojik kimlik [3] ) desteklemek için edindikleri sebepleri ve motivasyonlarını keşfetmekti.[3][3][9] Peterson, “dünyanın dini düşüncelerinin analizinin temel ahlakımızı tanımlamamıza, ve nihayetinde evrensel bir ahlak sistemi geliştirmemize olanak sağlayabileceğini” düşünüyor.[9] Jung arketipleri kitapta önemli bir rol oynamaktadır.[3]

2004'te, Peterson'ın Anlam Haritaları: İnanç Mimarisi adlı kitabına dayanan 13 bölümlük bir TV dizisi TVOntario'da yayınlandı.[3][3][8]

Yaşam için 12 Kural: Kaosa İçin Bir Panzehir (12 Rules for Life: An Antidote to Chaos) (2018)[değiştir | kaynağı değiştir]

Ocak 2018’de, Penguin Random House Yayınevi, Peterson’nın ikinci kitabını, Yaşam için 12 Kural: Kaos İçin Bir Panzehir'i yayınladı. Çalışma, Anlam Haritaları'ndan daha anlaşılabilir bir tarzda, yaşamla ilgili soyut etik ilkeler içermektedir.[3][3][3] Kitabı tanıtmak için Peterson dünya turuna çıktı.[3][3][3] Turun bir parçası olarak Peterson, İngiltere'de, Kanal 4 Haberlerde (Channel 4 News), Cathy Newman ile, kitap için popülerlik sağladığı gibi önemli derecede ilgi çeken bir röportaj yaptı.[3][3][3][8] Kitap, Kanada, ABD ve Birleşik Krallık'ta çok satanlar listesinde zirveye ulaştı.[3][3]

Politik Görüşleri[değiştir | kaynağı değiştir]

New York Times, Peterson'u “muhafazakar-eğimli” olarak [10] tanımlarken , Washington Post onu “muhafazakar” olarak nitelendirdi.[11] Peterson ise kendini “gelenekçi” [12] veya “klasik liberal” olarak nitelendirmiştir.[8]

Akademik çevre ve politik doğruculuk[değiştir | kaynağı değiştir]

Peterson'ın politik doğruluk eleştirisi, postmodernizm, postmodern feminizm, beyazlar için ayrıcalık, kültürel tahsis ve çevrecilik gibi konulara dayanmaktadır.[3][3]

National Post'ta yazan Chris Selley, Peterson’ın muhaliflerinin “beyaz ayrıcalık ve kültürel tahsis gibi modern görüşlerden kaynaklanan öfkeyi ve kibar toplumun kurumlarındaki diğer bakış açılarının reddedilmesini veya tamamen iptal edilmesini, marjinalleşmeyi göz ardı ettiğini” söyledi.[3] Tim Lott, The Spectator'da Peterson'un "genel akademik çevrenin açık sözlü bir eleştirmeni" olduğunu belirtti.[3] Peterson'ın sosyal medyadaki mevcudiyeti, bu görüşlerin etkisini artırdı; The Globe and Mail'den Simona Chiose şunları belirtti: "Beşeri bilimler ve sosyal bilimlerdeki çok az Toronto Üniversitesi profesörü Prof. Dr. Peterson'ın dünya çapında isminin tanınmasından hoşnut kaldı".[3]

Öğrencilerinden biri olan Christine Brophy ile yaptığı politik inanç ve kişilik ilişkisi üzerine yaptığı araştırmasına göre, politik doğruculuk iki türden oluşur: “PD-eşitlikçilik (politik doğru eşitlikçilik)” ve '“PD-otoriteryanizm (politik doğru otoriteryanizm)”.[3] Klasik liberalleri birinci tipe yerleştirir ve ''silah olarak hoşgörüyü'' kullanan sözde sosyal adalet savaşçılarını (SJW) ikinci tipe yerleştirir .[3][3] Çalışma aynı zamanda PC-otoriterleri ve sağ-otoriterleri arasında bir örtüşme buldu.[3]

Peterson, üniversitelerin Kuzey Amerika ve Avrupa'da ortaya çıkan politik doğruluk dalgasından en sorumlu kurumlar arasında olması gerektiğini düşünüyor.[3] 1990’ların başından beri kampüslerde siyasal doğruluğun yükselişini izlemiş olan Peterson,[3] beşeri bilimlerin yozlaşmış, bilime daha az bel bağlar olduğunu ve “zekice sohbetler yerine ideolojik sohbetler gerçekleştirdiğini” düşünüyor. Bir üniversite profesörü olarak edindiği deneyimlerden, sınıflarına gelen öğrencilerin, faşizm ve Nazizm ile aynı ilgi gösterilmeyen Stalinizm ve Maoizm tarafından toplu imha ve suçlarından habersiz olduklarını ve bu konularda bilgisiz olduklarını belirtir. Ayrıca, "uygun kültürün değerini bilinmesi veya bunu telkin edilmesi yerine, sistemin ve yapının en son kalıntılarının da, görecelik ve güç açısından her şeyi tanımlayan post-modernizm ve neo-Marksizm tarafından öğrencilerin elinden alındığını söylüyor.[3][3]

Tasarı C-16[değiştir | kaynağı değiştir]

27 Eylül 2016'da Peterson, "Öğretmen politik doğruculuğa karşı: Bölüm I: Korku ve Yasa" başlıklı üç bölümlü bir konferans videosunun ilk bölümünü yayınladı.[3][13] Videoda, bunu konuşma ve ifade özgürlüğünü baskı altına almak olduğunu belirterek fakülte çevresi ve öğrencilerinin tercih ettiği cinsiyet zamirlerini kullanmayacağını belirtir ve Kanada hükümetinin "cinsiyet kimliği veya ifadesini'' eklemeyi teklif eden Bill C-16'e itiraz ettiğini" belirtir. Kanada İnsan Hakları Yasası uyarınca yasaklı bir ayrımcılık temeli olarak ve benzer şekilde Soykırımın teşvik edilmesinin ve Ceza Kanununda nefretin teşvik edilmesinin tanımlarının genişletilmesi.[13][14]

2016 Ekim'inde Ücretsiz Bir Konuşma Toplantısında Konuşma Peterson

Tasarıya itirazının, bir transseksüel öğrenci veya öğretim üyesinin o kişinin tercih ettiği biçimde hitap etmeyi reddetmesi halinde, il insan hakları yasalarına göre dava edilebileceğini iddia ettiği için, Ceza Kanununda değişiklik yapılması durumunda olası özgür ifade kısıtlamasına yol açabileceğini belirtti.[15] Ayrıca, Ontario İnsan Hakları Kanunu'nun 46.3. Maddesiyle eşleştirilen yeni değişikliklerin, herhangi bir çalışan veya çalışanın ''doğrudan veya dolayı olarak'', ''kasten veya kasıt dışı'' gücendirici olarak yorumlanabilecek herhangi bir şey söylemesi durumunda, yasalar altında cezaya maruz kalmasına olanak sağlayacağını savundu.[3] Diğer akademisyenler ve avukatlar Peterson'un C-16 yorumuna meydan okudu.[15]

Transseksüel aktivistlerden, öğretim üyelerinden ve işçi sendikalarından gelen eleştirilerden eleştiri videoları geldi, ve eleştirmenler Peterson'ı "nefret dolu bir çevre yaratmaya yardımcı olmak'' ile ve yasayı "temelde yanlış tanımlamak" ile suçladılar.[3][16] Kampüste, bazıları şiddet içeren protesto gösterileri düzenlendi ve tartışma uluslararası medyanın dikkatini çekti.[17][18][19] Eylül 2016'da, öğrencinin tercih edilen bir zamir kullanma isteğine uyup uymayacağı sorulduğunda, Peterson “bana nasıl sorduklarına bağlı [...]Hınç ve öfkeli bir tutumda yaklaştıklarını hissedersem ya da [bana bunu sorarlarken] politik dürtüleri olduğunu tespit edersem, o zaman muhtemelen hayır derdim. [...] Şimdi yaptığımız gibi diyalog kuruyor olsaydık, muhtemelen onlarla ortak paydada buluşabilirdim " [19] İki ay sonra, National Post, Jordan Peterson'ın tasarıya karşı çıkışını açımlayan ve kamusal olarak yapılan karşı çıkışının sebebini açıklayan bir serbest kürsü sayfası yayınladı:

''Zhe'' ve ''zher'' zamirleri gibi dönemsel modaya göre oluşturulmuş ve yapay olan nefret ettiğim kelimeleri asla kullanmayacağım. Bu kelimeler, şahsen tiksindiğim post-modern, radikal solcu ideolojinin öncüsü konumundalar, ki bu da benim profesyonel görüşüme göre 20.yüzyılda en az 100 milyon kişiyi öldüren Marksist öğretilerle korkunç bir benzerlik taşıyor.

35 yıldır sol ve sağ otoriteryanizmini üzerine çalışmalar ve araştırmalar yapıyorum. Maps of Meaning: The Architecture of Belief isimli, ideolojilerin inançları ve dili nasıl gaspettiğini araştıran bir kitap yazdım. Çalışmalarım sonucunda, Marksizmin ölüm saçan bir ideoloji olduğu sonucuna vardım. Modern üniversitelerde bunu uygulamaya geçirenlerin böyle kirli, tahammül edilemez ve insan-dışı fikirleri yüceltmeye ediyor olmaları ve öğrencilerine bu inançları dayatıyor olmalarından utanmaları gerektiğine inanıyorum. Bundan dolayı Marksist kelimeleri ağzıma almayacağım. Bu beni radikal solun kuklası yapardı. Bu da olmayacak. Nokta.[20]

Peterson, Mart 2017’de Toronto Üniversitesi’nde

Tartışmaya cevaben, Toronto Üniversitesi'nden akademik yöneticiler, Peterson'a iki uyarı mektubu gönderdiler; biri, özgür konuşmanın insan hakları mevzuatına uygun olarak yapılması gerektiğiyle ilgili ve diğeri öğrencilerin ve fakülte üyelerinin tercih edilen kişisel zamirlerini kullanmayı reddetmesiyle ilgiliydi. Peterson, bu uyarı mektuplarının kendisine karşı resmi bir disiplin eylemine yol açtığını belirtti, ancak Aralık ayında üniversite öğretmenliğini koruyacağına dair güvence verdi ve Ocak 2017'de Toronto Üniversitesi'nde psikoloji derslerini vermeye geri döndü.[3][8]

Şubat 2017’de, Kanada Muhafazakar Partisi liderilik adayı Maxime Bernier, Peterson ile görüşüp tartışmasından sonra, Tasarım C-16 konusundaki duruşunu lehine olmaktan aleyhine kaydırdığını belirtti.[3] Peterson'un tasarıya ilişkin analizi, aynı zamanda tasarının kabulune karşı çıkan senatörler tarafından sık sık alıntılandı.[3]

Cinsiyet ilişkileri ve maskülinite[değiştir | kaynağı değiştir]

Peterson, süregelen bir ''maskülinite krizi'' olduğunu ve ''maskülen ruhun saldırı altında olduğu yerlerde'' ''masküliniteye karşı tepki'' bulunuyor olduğunu savundu.[7][21][22][23] Feminizmin ve ''kusura dayanmayan boşanma'' gibi politikaların cinsiyet ilişkileri ve istikrarsızlaştırılmış toplum üzerinde olumsuz etkileri olduğunu savundu.[21] “Sol” un “baskıcı ataerkillik” olarak nitelendirdiği mevcut toplumsal hiyerarşinin “yetkinliğe dayanabileceğini'' savundu.[7] Peterson eşleri olmayan erkeklerin şiddete eğilimli olduğunu ve “zorunlu tek eşliliğin” yani monogaminin sosyal bir norm olduğu toplumların erkek şiddetini azalttığını söyledi.[7][21] Donald Trump ve aşırı sağ Avrupalı politikacıların, “feminize” olan erkeklere “itici güç” olduğunu söyleyerek, “erkekleri feminize olmak için ne kadar çok zorlanırsa o kadar sert, faşist politik ideolojiyle daha fazla eğilimli olacaklarını” belirtiyor.[24] 2018 Channel 4 röportajında, cinsiyetler arası ücret farkı konusunda muhabir Cathy Newman'la tartışmasından sonra çokça dikkat çekti.[25][26] Peterson, cinsiyet farkı açığının sadece cinsel ayrımcılığa bağlı olduğunu reddetti .[26][27][28] New York Times için yazan Nellie Bowles, Peterson'nun fikirlerinin çoğunun "toplumsal cinsiyet etrafındaki kemirici endişeden kaynaklandığını" söyledi.[7]

  1. ^ Tucker, Jason; VandenBeukel, Jason (1 Aralık 2016). "'We're teaching university students lies' – An interview with Dr Jordan Peterson". C2C Journal. 
  2. ^ "Meaning Conference". International Network on Personal Meaning. Temmuz 2016. 13 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl bm bn bo bp bq br bs bt Boş kaynak (yardım) 
  4. ^ a b c Boş kaynak (yardım) 
  5. ^ Bill C-16 (2016), madde 2.
  6. ^ "Hakkında" , Peterson'nın resmi Facebook sayfası
  7. ^ a b c d e Bowles, Nellie (18 Mayıs 2018). The New York Times , "Patrik Peterson'un Koruyucusu Jordan Peterson" 29 Ağustos 2018'de alındı.
  8. ^ a b c d e f g Boş kaynak (yardım) 
  9. ^ a b c Summary and Guide to Jordan Peterson's Maps of Meaning: The Architecture of Belief 
  10. ^ Bowles, Nellie (December 24, 2018). "Patreon Bars Anti-Feminist for Racist Speech, Inciting Revolt". The New York Times. ISSN 0362-4331. Retrieved January 30,2019.
  11. ^ "Jordan Peterson is on a crusade to toughen up young men. It's landed him on our cultural divide". The Washington Post. 2018.
  12. ^ "Jordan Peterson: 'One thing I'm not is naive". Financial Times. Retrieved January 30, 2019.
  13. ^ a b DiManno, Rosie (19 Kasım 2016). "New words trigger an abstract clash on campus". Toronto Star. 
  14. ^ Craig, Sean (September 28, 2016). "U of T professor attacks political correctness, says he refuses to use genderless pronouns". National Post.
  15. ^ a b Chiose, Simona (November 19, 2016). "University of Toronto professor defends right to use gender-specific pronouns". The Globe and Mail.
  16. ^ Cumming, Lisa (December 19, 2016). "Are Jordan Peterson's Claims About Bill C-16 Correct?". Torontoist. Retrieved September 11, 2018.
  17. ^ Murphy, Jessica (November 4, 2016). "Toronto professor Jordan Peterson takes on gender-neutral pronouns". BBC News.
  18. ^ Denton, Jack O. (October 12, 2016). "Free speech rally devolves into conflict, outbursts of violence". The Varsity.
  19. ^ a b Kivanc, Jake (September 29, 2016). "A Canadian University Professor Is Under Fire For Rant on Political Correctness". Vice.
  20. ^ Robertson, Derek (April 8, 2018). "The Canadian Psychologist Beating American Pundits at Their Own Game". POLITICO Magazine. Retrieved June 13, 2018.
  21. ^ a b c "Opinion: Men are experiencing a crisis of masculinity. The solution? More feminism". NBC News. Retrieved August 9, 2018.
  22. ^ "Jordan Peterson, who says men are 'under assault,' is coming to Portland next month". OregonLive.com. Retrieved August 9, 2018.
  23. ^ "There is 'a backlash against masculinity'". BBC News. Retrieved August 9, 2018.
  24. ^ "Jordan Peterson's Gospel of Masculinity". The New Yorker. Retrieved August 9, 2018.
  25. ^ "Jordan Peterson is on a crusade to toughen up young men. It's landed him on our cultural divide". Washington Post. Retrieved August 9, 2018.
  26. ^ a b Iqbal, Nosheen (March 19, 2018). "Cathy Newman: 'The internet is being written by men with an agenda'". The Guardian. Retrieved August 9, 2018.
  27. ^ "Jordan Peterson debate on the gender pay gap, campus protests and postmodernism". Channel 4 News. Retrieved August 9, 2018.
  28. ^ Gillespie, James (2018). "Channel 4's Cathy Newman trolled over gender pay gap". The Sunday Times. Retrieved August 9, 2018.