George Orwell

Vikipedi, özgür ansiklopedi
George Orwell
GeoreOrwell.jpg
George Orwell (1943)
Doğum Eric Arthur Blair
25 Haziran 1903(1903-06-25)
Motihari, Bihar, Hindistan
Ölüm 21 Ocak 1950 (46 yaşında)
Londra, İngiltere
Milliyet İngiliz
Mezun olduğu okul(lar) Eton Koleji
Meslek Yazar
Evlilik Sonia Brownell (1949–1950)
İmza
Orwell-Signature.svg

Eric Arthur Blair veya daha bilinen takma adıyla George Orwell, (25 Haziran 1903; Bihar - 21 Ocak 1950; Londra),[1] 20. yüzyıl İngiliz edebiyatının önde gelen kalemleri arasında yer alan İngiliz romancı, gazeteci ve eleştirmen. En çok, dünyaca ünlü Bin Dokuz Yüz Seksen Dört adlı romanı ve bu romanda yarattığı Big Brother (Büyük Birader) kavramı ile tanınır. Eserlerinde yer alan netlik, zeka, toplumsal adaletsizliğe karşı farkındalık ve totalitarizme karşı duruşu onun imzası niteliğindedir.[2][3]

Orwell'in yaşamı, yazılarını sonradan etkileyecek olan deneyimlerle doludur. Burslu okuduğu Eton Kolejinden mezun olduktan sonra, o sırada bir İngiliz sömürgesi olan Burma'da bulunmuş, kısa süreliğine buranın polis teşkilatında görev yapmıştır. Bu memuriyet döneminde şahit olduğu acımasız uygulamalar, emperyalizme karşı geliştirdiği derin öfkeye katkıda bulunmuştur.

Gençlik döneminde Fransa'da bulunmuş, türlü mesleklerde çalışmış, para problemi gerek yazarlığa başlamadan önce, gerekse ilk yapıtlarını kaleme aldığı yıllarda yakasını bırakmamıştır.

İlk yapıtları[değiştir | kaynağı değiştir]

Orwell'in ilk romanı, otobiyografik olup olmadığı hâlen tartışma konusu olan Paris ve Londra'da Beş Parasız'dır. 1933 yılında yayınlanmış olan bu eserde olaylar, ismi asla zikredilmeyen bir karakterin ağzından aktarılmaktadır. Eserin kahramanı Paris'te İngilizce kursu vermek üzere bulunan ve öğrencilerinin dersleri türlü bahanelerle bırakmasından sonra ise işsiz ve meteliksiz kalan genç bir adamdır. Günler boyunca açlık çeken, sokakta sabahlayan, sonunda önce otel mutfağında, ardından da bir restoranın bulaşıkhanesinde iş bulan baş karakter, sonunda zihinsel engelli bir çocuğun eğitmenliğini üstlenerek Londra'ya gider.

Ne var ki talihsizlik ve yokluk burada da peşini bırakmaz. İşvereni olan ailenin tatile çıktığını öğrenir, onların dönüşünü yersiz yurtsuz bir serseri olarak, yollarda aç bilaç taban teperek, güçsüzlere ayrılmış yatakhanelerde sabahlayarak geçirmek zorunda kalır.

Avrupa'nın iki büyük başkentini toplumun en alt basamağındaki bir kişinin gözünden betimleyen bu eserinden sonra Burma Günleri (1934) ve pek fazla beğenilmeyen Papazın Kızı (1935) gelir.

Orwell'in edebebiyat yaşamındaki ikinci kilometre taşı daha sonra kaleme alacağı Daralma (Coming Up For Air) ile pek çok ortak noktası bulunan Zambak Solmasın (Keep the Aspidistra Flying) adlı romanıdır. Orwell bu eserde kendisinin de bir parçası olduğu, dar gelirli orta direğin yaşantısına ayna tutar; bu sınıftan olanların yaşamını adım adım kurutup anlamsızlaştıran, umutlarını ve hayallerini teker teker öldüren geçim derdine ve tekdüzeliğe isyan eder.

1937 yılında Orwell maden işçilerinin yaşamına dair bir araştırma olan Wigan İskelesi Yolu'nu (The Road to Wigan Pier) kaleme alır. Ne var ki yazıları, bu tarihten sonra bir süreliğine kesintiye uğrayacaktır; çünkü güneyde, İspanya'da savaş davulları çalınmaya başlanmıştır.

İspanya İç Savaşı ve Orwell[değiştir | kaynağı değiştir]

Orwell, İspanya'da darbe girişiminde bulunan ve Hitler ile Mussolini'nin de desteğini alan Franco'ya karşı çarpışacak gönüllülere katılarak İspanya'ya gider.[4] Savaşa dair anılarını daha sonra Katalonya'ya Selam adlı eserinde aktaracaktır. Orwell’in ölümünün ardından evrakı arasında bulunan notlarda İspanya’ya ilk gidişini şu şekilde anlatır:

POUM milisine 1936 yılı sonunda katıldım. Bir başkasına değil de bu milise katılmamın başlıca nedenleri şunlardı: İspanya’ya gitmeye gazete makalelerim için malzeme toplayabilmek amacıyla niyetlenmiştim. Bunun yanı sıra, eğer çarpışmaya değer gibi görünürse, belki de savaşırım diye muğlâk bir düşünce de vardı kafamda. Ne var ki hastalıklı bünyem ve nispeten az sayılabilecek askeri tecrübem hesaba katıldığında, savaşmak hususunda pek bir kuşkuluydum.

Orwell gördükleri karşısında çok etkilenir: Darbecilerle çatışan devrimci örgütler, özellikle de sosyalistler ve anarko-sosyalistler İspanya'da yepyeni bir düzen kurmuş gibidir. Fuhuş ortadan kaldırılmış, sokaklardan dilenciler kaybolmuştur. Piyasadaki pek çok mal ihtiyaç sahiplerine parasız dağıtılmaktadır. Yeni sistem toplumsal yaşamın her detayını etkilemektedir: Artık hiç kimse senyör gibi karşıdaki kişinin üstün olduğunu ima eden sözcükleri telaffuz etmemektedir ve bahşiş bırakmak yasaktır.

Orwell cepheye gider ve ardından bir keskin nişancının attığı mermiyle gırtlağından vurulur. Ölümden kıl payı kurtularak cephe gerisine gönderilir ve İspanya'ya ilk geldiğinde gördüğü düzenin tamamen ortadan kaldırılmış olduğuna tanık olur. Kanaatine göre bu durum sadece İspanyol burjuvazisinin değil, Avrupa'da zamansız bir sosyal devrim hareketinin başlamasını "faşizme karşı birleşik cephe" politikaları açısından sakıncalı bulan Stalin'in de eseridir.

Kısa bir süre sonra Sovyetler Birliği ile yakın bağları bulunan İspanyol Komünist Partisi bir siyasi temizlik hareketine girişir. POUM (Marksist İşçi Birlik Partisi) yasadışı ilan edilir, yabancı uyruklu birçok asker tutuklanır veya -Orwell gibi- ülkeyi terk etmek zorunda kalır.

Aspidistra[değiştir | kaynağı değiştir]

1930'lar İngilteresinde 'sınıf atlama özlemini' bir kara mizah ile eleştirmektedir. Aspidistra, sınıf atlama özentisi içindeki dar gelirlilerin bir statü simgesi olarak gördükleri, evlerinden eksik etmedikleri çiçeksiz bir zambak türüdür. Bir reklam ajansında metin yazarlığı yapan Gordon Comstock, kapitalizmin yutturmacası olarak gördüğü reklamcılıktan nefret eder, orta sınıfın boğucu yaşamından kaçarak şairliğe soyunur. Bu uğurda sevgilisinden ayrılmayı bile göze alır, ama romanın beklenmedik sonunu yine sevgilisi yaratmaktadır.

Hayvan Çiftliği[değiştir | kaynağı değiştir]

İspanya'daki "ihanete uğramış devrim" tablosu Orwell'i derinden sarmıştır. Ancak en meşhur yapıtları olan Hayvan Çiftliği'nin ve 1984'ün sırf Stalin'i yermek için kaleme alındığını iddia etmek aşırı bir basitleştirme olur. Orwell yazarlığa başladığı günlerdeki çizgisinden sapmış değildir: Nasıl ki ilk eserleri kendi tecrübelerinden izler taşıyor, fakat her toplumu ve çağı ilgilendiren meseleleri de işliyorsa, savaş sonrası yapıtları da yalnızca Franco'nun, Hitler'in, Stalin'in dünyasını değil, bu 'despot'ları yaratan hırsları ve budalalığı da taşlamaktadır.

Hayvan Çiftliği bir devrimin trajedisidir. Bu modern fabl, kesilmekten, kırkılmaktan, sağılmaktan, dövülmekten bıkarak zalim sahiplerine karşı ayaklanan Manor Çiftliği hayvanlarının hikâyesidir. Karakterler son derece sade ve güçlüdür: Alaycı eşek Benjamin, fedakâr at Boxer, akılsız kısrak Mollie, hatta serçeleri tüm hayvanların kardeş olduğunu söyleyerek pençeleri arasına çekmeyi deneyen kedi bile akıllarda kolayca yer edinen, çok canlı kişiliklerdir. Onlar birlik olarak onlara sıkı baskı gösteren insanlara karşı İsyan ettiler onlara karşı savaştılar ve onları çiftlikten kovdular.

Hayvanlar, çiftliği geri almayı deneyen insanlara karşı yiğitçe çarpışır, gövdelerini mermilere siper eder; elleri olmadığı hâlde çiftliğin zor işlerinin üstesinden gelmeyi, hatta bir değirmen inşa etmeyi bile başarırlar. Ne yazık ki zaferleri, yöneticiliğe soyunup gitgide 'insanlaşan' domuzların hırsları ve entrikaları tarafından gölgelenmeye mahkûmdur. Romanın alt başlığı "Bir Peri Masalı"dır. Oysa bu bir peri masalı değildir, ama roman bir masal anlatımıyla yazılmıştır.

Katalonya'ya Selam[değiştir | kaynağı değiştir]

Orwell'ın 1938'de yayımlanan Katalonya'ya Selam kitabında, yazar bir POUM milisi olarak katıldığı İspanyol iç savaşını kendi gözünden anlatır. Katalonya'ya Selam İspanya'da faşizme karşı verilen savaşın yanı sıra Cumhuriyetçiler cephesindeki anarşistler ve komünistler arasındaki çatışmaları George Orwell'ın objektif bakış açısıyla ayrıntılarıyla anlatmıştır.

Francisco Franco'nun darbesine karşı İkinci İspanyol Cumhuriyeti'ne sadık kalan Cumhuriyetçiler ile birlikte 26 Aralık 1936'da savaşa katılan Orwell savaşın arka planını kitapta çarpıcı bir biçimde ortaya koymuştur.Yazar milise katıldıktan hemen sonra ilk olarak bir POUM milisi olarak Zaragoza önlerindeki cephenin tam gerisine düşen Alcubierre'ye gönderilir.Cephedeki odun,mum,tütün ve en önemlisi de silah kıtlığı Orwell'ı dehşete düşürmüştür.Silahların ve el bombalarının çoğu zaman patlamadığından söz eden yazar ayrıca cepheye on beş yaşındaki çocukların da gönderildiğini söyler. Kitapta bunlardan şöyle bahseder:

Alcubierre'deki üçüncü sabahımızda tüfekler geldi. Kaba, koyu sarı çehreli bir çavuş, katır ahırında tüfekleri dağıttı. Bana verdikleri nesneyi görür görmez şok oldum. İmalat tarihi 1896 olan bir Alman mavzeriydi bu—yani yaşı kırktan fazlaydı! Kir pas içindeydi, süngüsü sıkışmıştı, tahta namlu mafhazası çatlaktı; üstelik tüfek ağzından içeri şöyle bir göz atmak tüfeğin paslandığını ve asla iflah olmayacağını keşfetmeye yeterliydi. Tüfeklerin çoğu eşit ölçüde kötüydü, bazısı daha bile beter durumdaydı. Ayrıca, en çok bilgi sahibi olana en iyi tüfekleri vermek gibi bir çaba da gözlenmiyordu. On yıllık olan en iyi tüfek, herkesin maricon (ibne) diye tanıdığı on beş yaşında, geri zekâlı bir ufaklığa verilmişti. Çavuş, tüfeğin nasıl doldurulacağı ve süngünün nasıl parçalarına ayrılacağından ibaret, beş dakikalık bir "talim" yaptı. Milislerin çoğu yaşamları boyunca ellerine hiç silah almamışlardı ve öyle zannediyorum ki pek azı nişangahın ne işe yaradığından haberdardı.[5]

Ayrıca Orwell savaşta Huesca cephesindeyken milliyetçi bir keskin nişancı tarafından boynundan vurulmuş ve uzun bir süreliğine ses kaybına uğramıştır. Cumhuriyet cephesindeki bölünmeler, POUM milislerinin düşman veya ajan ilan edilmesi, Orwell'ın aylardır cephede ve İspanya'da yaşadıkları onda İngiltere'ye geri dönme isteği uyandırmış, bu yaralanmayı bahane ederek terhis olmuştur. 23 Haziran 1937'de karısıyla birlikte Barselona'dan Paris'e hareket eden trene binerek İspanya'dan ayrılmıştır.

Kitabın ilk baskısı 1938'da İngiltere'de yayınlanmıştır. Açık ve çarpıcı içeriği sebebiyle yayınlandığı dönemde gözlerden uzak tutulmak istenen eser, 1952 tarihine kadar ABD'de yayınlanmamıştır. Orwell'ın ise yaşamı boyunca görebildiği yayınlanan tek çeviri 1948 yılındaki İtalyanca çeviridir.

Görüşleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Dini görüşleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Orwell, kendini hümanist ve ateist olarak tanımlayıp dinler üzerine yoğun eleştirileri olsa da, yaşamı boyunca İngiltere Kilisesine aktif bir şekilde katılım sağlamıştır.[6][7] Orwell ayrıca sık sık İncil edebiyatı okurdu, İngiliz Kilisesinin dua kitabından hafızasından alıntı yapabiliyordu. İki evliliğini de Anglikan hukukuna göre yapan Orwell, cenazesinin de Anglikanizm’e uygun yapılmasını istemişti.[8] Fakat bunlara rağmen Orwell’in dinden bu kadar uzak olmasıysa, onun İncil ve ruhaniyete bu kadar ilgili olmasıyla bağdaştırılır. Orwell otobiyografisinde “14 yaşına kadar Tanrı’ya ve onun dediği iddia edilen şeylere körü körüne inandım, fakat onu sevmediğime tamamen emindim.” der.[9]

Orwell, yaşamı boyunca çoğunlukla Hristiyanlığa olmak üzere dinlere yönelik eleştirileriyle tanındı. Orwell, insanların yaşamına bu kadar etkisi olan kilisenin halkla bu kadar kopuk olmasını bencillik olarak nitelendiriyordu.[10] Eton’daki yıllarında da Hristiyanlığa şüpheci yaklaşımıyla tanınan Orwell, bazı çevrelerce de "anti-Katolik" olarak nitelendiriliyordu.[11] Evelyn Waugh, Orwell’in çok ahlâklı ve adalete sonuna kadar saygılı bir insan olduğunu ancak yaşamına hiçbir şekilde dini yaklaştırmamaya çalıştığını yazmıştı.[11]

Politik görüşleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Orwell’in statükonun tutucu politik dayatmalarına karşı geldiği bilinse kamuoyunca bilinse de kendisi aile değerleri ve İngiliz kültür ve geleneklerine bağlı biriydi. Kitaplarında kendi görüşlerine de eleştirilerde bulunan Orwell; Papazın Kızı'nda kentli yaşamını, Aspidistra'da orta sınıf kompleksini, Burma Günleri'nde kolonyal geçmişini, Wigan İskelesi Yolu'nda ise sosyalist yoldaşlarını eleştirdi.[12] Adelphi’deki yazılarında kendisini anarşist Tory diyerek kendisinin anarşist olmasına karşın bir İngiliz muhafazakârından farksız olduğunu belirtti, kendisini tiye aldı.[13] İlk yazılarında sanattaki sansürü eleştiren Orwell, bunu püriten orta sınıfın ahlâki ve muhafazakâr değerlerinin aristokrat sınıftan daha yüksek olmasına bağlamıştır. Le Progrès Civique gazetesinde ise kendisi de kolonyal Burma doğumlu olan Orwell, Raj’daki İngiliz emperyal yönetiminin istibdatçı ve despot hükmüne sert eleştirilerde bulunmuştur.

İspanyol İç Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Orwell’in sosyalist düşüncesine etkide bulunan en önemli olaydan biri de İspanyol İç Savaşı'dır. 8 Haziran 1937’de Cyril Connolly’e Barselona’dan yazdığı mektupta yaşamında ilk kez sosyalizmi gerçekten yaşadığını ve ona inandığını söylemiştir.[13][14] Sol anarşist ve anarko-sendikalist topluluklar ve komünlerin başarısına ve gerçekliğine Katalonya’da ilk kaynaktan şahit olan George Orwell, bu liberteryen sosyalist politik çevrelerin Sovyetlerce fonlanan totaliter komünist, Stalinistlerce bastırıldığını görmüş ve Birleşik Krallık’a dönerken Stalin’i bir zalim olarak görerek bir Stalin düşmanı, anti-Stalinist olarak dönmüştür. O günden itibaren özgürlükçü bir hâl alan Orwell, liberteryen ve demokratik sosyalizmin bir savunucusu olarak Britanya Bağımsız İşçi Partisine üye oldu.[15] Kendisini asla bir Troçkist olarak tanımlamasa da Troçki’nin ve Troçkist çevrelerin Sovyetler’in komünizmi totaliteryen bir şekilde yorumlaması ve baskıcı bir rejim sergilemesi hakkındaki sert eleştirilerini destekleyen Orwell, anarko-komünistlerin bireysel özgürlük çağrılarının da büyük bir destekçisi olmuştur. Biyograf John Newsinger’a göre ise Orwell, Sovyetler’in komünizmi yorumlayışını asla kabul etmese de sosyalist federal bir Avrupa hayal eden gerçek bir sosyalistti.[16]

İkinci Dünya Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazi Almanyası’nın Münih Antlaşması’yla beraber agresifleşmeye başladığı dönemde George Orwell, savaş karşıtı bir tutum takındı.[17] İngiltere’nin Almanlarla büyük bir harbe girişmesine tamamen karşıydı ve Almanlara agresif davranılmaması gerektiğini savunuyordu, fakat bu tutumunu Molotov-Ribbentrop Paktı’nın imzalanması ve Polonya’nın bölüşülmesinin ardından değiştirdi. Paktın imzalanmasının ardından hâlâ savaş karşıtı bir tutum sergileyen partisinden ayrıldı ve kendisini "devrimci bir vatansever" olarak adlandırmaya başladı. Aralık 1940’ta İşçi Partisi’ne yakın "Tribune" gazetesinde yazan Orwell; savaş döneminde her devrimcinin vatansever, her vatanseverin ise devrimci olması gerektiğini dillendirdi. Ayrıca Orwell, ülkesinin Sovyetlerle müttefik olmasına da tamamen karşıydı ve olası bir İngiliz-Sovyet ittifakının savaştan sonra dünya barışını sağlayacağına asla inanmadığına dair görüşler bildirdi, bu görüşlerin doğruluğu ise Soğuk Savaş döneminde anlaşılacaktı.

Savaş sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

Orwell, savaş sonrasında ise yazdığı Tribune dergisinin editör ekibine katıldı ve yaşamına İşçi Partisi destekçisi bir liberteryen ve demokratik sosyalist olarak devam etti. Savaş sonrasında İşçi Partisi’nin sosyalist bir hâlden sosyal demokrat bir tavra evrilmesi ise her ne kadar eleştirse de Orwell’in daha reformist, ilerici, politik olarak ise sol görüşlerinin daha az radikalize bir hâl almasını sağladı.[18] Orwell’in sosyalist düşünceleri bazı çevrelerce komünizme yoğruldu, öyle ki hakkında komünist örgütlerle bağlantıları olduğu iddia edilerek 20 yıldan başlayan hapis istemleriyle davalar açıldı fakat MI5, Orwell’in komünistlerle bir bağlantısı olmadığını belirtti.[19]

Cinsel görüşleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Orwell, cinsel kimlikler üzerindeki baskıyı 1984 kitabında satirik bir şekilde konu almıştır.[20] 1984’teki baskıcı yönetimi romantik ve cinsel ilişkilere bile karşı çıkan, yapay döllemeyi sonuna kadar destekleyen bir hâlde detaylandıran Orwell, buna rağmen zamane orta sınıf devrimcilerinin cinsel yönelimlere karşı olan özgürlükçü tutumunu eleştirmiş, aleni bir şekilde kendisinin homofobik olduğunu dile getirmiştir.[21] Homoseksüel ve biseksüel solcu düşünürlerle “nonoş solcular” veya “muhallebi çocukları” şeklinde çokça kez dalga geçen ve onları tiye alan Orwell, Aspidistra kitabında da homofobik yorumlar kullanmıştır.[22]

Son yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

Orwell, II. Dünya Savaşı boyunca Observer gazetesinde çalışmış; 1945 yılında eşi Eileen Blair'in başarısız bir ameliyat sonrasında kaybetmiş, ölümünden kısa bir süre önce hastane yatağında Sonia Orwell (evlilik öncesi Brownell) ile yeniden evlenmiştir.[23] Hayvan Çiftliği'nden sonra epey üne kavuşsa ve maddi sıkıntıları sona erse de yoksulluk günlerinde tutulduğu verem hastalığı yaşamının son döneminin büyük bölümünü hastanelerde geçirmesine yol açmıştır.

21 Ocak 1950'nin erken sabahında, akciğerinde bir damarın patlaması üzerine[24] son aylarını geçirdiği Londra, University College Hospital'da ölmüş, ardında on adet kitap ve sayısız makale bırakarak yaşamı henüz kırk altı yaşındayken noktalanmıştır.

1 Ocak 2021 itibarıyla ölümünün ardından 70 yıl geçtiğinden eserlerinin telif hakları sona ermiştir.[25]

Bazı yapıtları[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "George Orwell". UCL Orwell Archives. 20 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Kasım 2008. 
  2. ^ "Why I Write" in The Collected Essays, Journalism and Letters of George Orwell Volume 1 – An Age Like This 1945–1950 syf.23 (Penguin)
  3. ^ Selected Writings. Londra: Heinemann. 1968. s. 103. ISBN 0-435-13675-5. 
  4. ^ John McNair—Interview with Ian Angus UCL 1964
  5. ^ Katalonya'ya Selam. bgst Yayınları. s. 26. 
  6. ^ Gray, Robert (11 Haziran 2011). "Orwell vs God – A very Christian atheist". The Spectator. Birleşik Krallık. 19 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2017. 
  7. ^ Thomas Cushman and John Rodden eds., George Orwell: Into the Twenty-first Century (2004), p. 98
  8. ^ Why Orwell Matters (2003), p. 123
  9. ^ Orwell, George. "Such, Such Were the Joys". 3 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Kasım 2013. 
  10. ^ Voorhees, Richard A. (1986). The paradox of George Orwell. West Lafayette, Ind: Purdue University Press. ss. 18-19. ISBN 978-0911198805. 
  11. ^ a b Crick (1982), p. 229
  12. ^ Rees, Richard (1961), Orwell: Fugitive from the Camp of Victory, Secker & Warburg 
  13. ^ a b Heppenstall, Rayner (1960), Four Absentees, Barrie & Rockcliff 
  14. ^ Connolly, Cyril (1973), "George Orwell 3", The Evening Colonnade, David Bruce & Watson 
  15. ^ Crick (1982), p. 364
  16. ^ Taylor (2003: 228–29))
  17. ^ "The reluctant patriot: how George Orwell reconciled himself with England". New Statesman. 6 Ocak 2014. 
  18. ^ Woodcock, George (1967). The crystal spirit: a study of George Orwell. Londra: Jonathan Cape. s. 247. ISBN 978-0947795054. 
  19. ^ "MI5 confused by Orwell's politics". BBC News. 4 Eylül 2007. Erişim tarihi: 22 Kasım 2008. 
  20. ^ "We are the dead ... you are the dead". An examination of sexuality as a weapon of revolt in Orwell's Nineteen Eighty-Four. Journal of Gender Studies. Retrieved 21 December 2018
  21. ^ “Nineteen Eighty-Four and the politics of dystopia”. British Library. Retrieved 21 December 2018
  22. ^ Sharp, Tony (2013). W H Auden in Context. Cambridge University Press. s. 95. 
  23. ^ Ingle, Stephen (1993). George Orwell: a political life. Manchester, England: Manchester University Press. s. 90. ISBN 0-7190-3233-4. 
  24. ^ "George Orwell, author, 46, Dead. British Writer, Acclaimed for His '1984' and 'Animal Farm,' is Victim of Tuberculosis. Two Novels Popular Here Distaste for Imperialism". [Türkçesi: "George Orwell, yazar, 46, Öldü. Britanyalı Yazar, '1984' ve 'Hayvan Çiftliği' nedeniyle ünlenmiş, tüberkülozun kurbanı olmuştur. Burada İki Romanı Emperyalizm Nefretinden Ünlü Olmuştur."] The New York Times. 22 Ocak 1950.
  25. ^ "George Orwell kitaplarının telif hakları, yazarın ölümünün 70. yılında sona erdi". BBC News Türkçe. 5 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ocak 2021.