Ham (maymun)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Ham
tür Maymun (Pan troglodytes)
Cinsiyet Erkek
Doğum tarihi Temmuz 1957
Ölüm tarihi 19 Ocak 1983
Ülkesi Kamerun
Ününün sebebi Dünya yörüngesine çıkan ilk kuyruksuz maymun.

Ham (Temmuz 1957 -19 Ocak 1983), aynı zamanda Şempanze Ham ve Astro-şempanze Ham olarak da bilinen bir şempanzeydi ve uzaya fırlatılan ilk büyük maymundu. 31 Ocak 1961'de Ham, ABD uzay programı Project Mercury'nin bir parçası olan Mercury-Redstone 2 görevinde yörünge altı bir uçuş yaptı.[1][2]

Ham'ın adı, onu tarihi görevine hazırlayan laboratuvarın kısaltmasıdır - Alamogordo'nun güneybatısında, New Mexico'daki Holloman Hava Kuvvetleri Üssü'nde bulunan Holloman Havacılık ve Uzay Tıp Merkezi (İngilizce: Holloman Aerospace Medical Center). Adı aynı zamanda Holloman Aeromedikal Laboratuvarı komutanı Yarbay Hamilton "Ham" Blackshear'ın onuruna verildi.[3][4]

Ham'ın merkür redstone 2 görevine hazırlanırken çekilmiş bir fotoğrafı

Erken yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ham, Temmuz 1957'de Fransız Kamerun'unda (şimdi Kamerun ) [5][6] hayvan avcıları tarafından yakalandı ve Florida eyaletinin Miami kentindeki Nadir Kuş Çiftliğine gönderildi. Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri tarafından satın alındı ve Temmuz 1959'da Holloman Hava Kuvvetleri Üssü'ne getirildi.[5]

Holloman'da ilk başta 40 şempanze uçuş adayı vardı. Değerlendirme sonucunda aday sayısı 18'e, ardından Ham dahil altıya düşürüldü.[7] :245–246Resmi olarak Ham, uçuşundan önce 65 numara olarak biliniyordu [8] ve Dünya'ya başarılı dönüşünden sonra yalnızca "Ham" olarak yeniden adlandırıldı. Bunun nedeni anlatılana göre, yetkililerin görev başarısız olursa "adlandırılmış" bir şempanzenin ölümünden kaynaklanacak kötü haberi istememeleriydi.[9] İşleyicileri arasında No. 65, "Chop Chop Chang" olarak biliniyordu.[9][10]

Eğitim ve görev[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir "el sıkışma" karşılaması. Merkür-Redstone roketiyle uçuşundan sonra şempanze Ham, kurtarma gemisi USS Donner'ın komutanı tarafından karşılanır.

Temmuz 1959'dan başlayarak, iki yaşındaki şempanze, elektrik ışıklarına ve seslere tepki olarak basit, zamanlı görevleri yapmak için Holloman Hava Kuvvetleri Üssü Aero Tıbbi Saha Laboratuvarı'nda nörobilimci Joseph V. Brady'nin yönetimi altında eğitildi.[11] Uçuş öncesi eğitimi sırasında Ham'a, yanıp sönen mavi bir ışık gördükten sonra beş saniye içinde bir kolu itmesi öğretildi; öyle yapmakta başarısız olması, ayak tabanlarına hafif bir elektrik çarpması uygulanmasına neden olurken, doğru bir yanıt ona bir muz parçası kazandırdı.[12]

Onun test uçuşunun sonuçları, Alan Shepard'ın 5 Mayıs 1961'de Freedom 7'de yaptığı göreve doğrudan kapı araladı.[13]

31 Ocak 1961'de Ham, MR-2 olarak adlandırılan bir Proje Merkür görevinde güvence altına alındı ve Florida'daki Cape Canaveral'dan yörünge altı bir uçuşla fırlatıldı.[1][12] :314–315Ham'ın yaşamsal belirtileri ve görevleri, Dünya'daki algılayıcılar ve bilgisayarlar tarafından izlendi.[14] Kapsül, uçuş sırasında kısmi bir basınç kaybına uğradı; ancak Ham'ın uzay giysisi herhangi bir zarar görmesini engelledi.[12] :315Ham'ın uzaydaki kol itme performansı, Dünya'dakinden yalnızca bir saniyenin üleşkesi kadar daha yavaştı ve bu, görevlerin uzayda gerçekleştirilebileceğini gösterdi.[12] :316Ham'ın kapsülü Atlantik Okyanusu'na iniş yaptı ve o günün ilerleyen saatlerinde USS Donner tarafından kurtarıldı.[12] :316Tek fiziksel yarası morarmış bir burnuydu.[14] Onun uçuşu 16 dakika ve 39 saniye uzunluğundaydı.[15]

Geç yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

New Mexico, Alamogordo'daki New Mexico Uzay Tarihi Müzesi'nde bulunan Ham'ın mezarı

5 Nisan 1963'te Ham, Washington DC'deki Ulusal Hayvanat Bahçesi'ne taşındı [7] :255–257 ve 25 Eylül 1980'de Kuzey Carolina Hayvanat Bahçesi'nde küçük bir şempanze grubuna katılmadan önce burada 17 yıl yaşadı.[16]

19 Ocak 1983'teki ölümünden sonra Ham'ın cesedi, otopsi için Silahlı Kuvvetler Patoloji Enstitüsü'ne verildi. Otopsiden sonra plan, öncü uzay köpekleri Belka ve Strelka gibi Sovyet örneklerini izleyerek onun doldurulması ve Smithsonian Enstitüsü'nde sergilenmesiydi. Ancak kamuoyunun olumsuz tepkisi üzerine bu plan iptal edildi.  Ham'ın kalıntıları, eksik iskelet, New Mexico, Alamogordo'daki Uluslararası Uzay Onur Listesi'ne gömüldü. Albay John Stapp, anma töreninde anma konuşması yaptı.[17] İskelet, Ulusal Sağlık ve Tıp Müzesi koleksiyonunda tutulmaktadır.[6]

Ham'ın yedeği Minnie, Mercury programı için eğitilmiş tek dişi şempanzeydi. Merkür programındaki rolü sona erdikten sonra Minnie, Hava Kuvvetleri şempanze üretme programının bir parçası oldu, dokuz yavru üretti ve şempanze kolonisinin diğer birkaç üyesinin yavrularının yetiştirilmesine yardımcı oldu. Hayatta kalan son astro-şempanzeydi ve 14 Mart 1998'de 41 yaşında öldü.[7] :258-259

Kültürel referanslar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ray Allen & The Embers, 1961'de "Ham the Space Monkey" şarkısını çıkardı.
  • Tom Wolfe'un 1979 tarihli kitabı The Right Stuff, Ham'ın uzay uçuşunu,[18] sonraki film ve TV uyarlamalarında olduğu gibi betimler.
  • 2001 yapımı Race to Space, Ham'ın hikayesinin kurgulanmış bir versiyonuydu; filmdeki şempanzenin adı "Mac".[19]
  • 2007'de Animal Planet ile ortaklaşa yapılan bir Fransız belgeseli,Ham-Astrochimp #65, Ham'ın öyküsünü, görevin başarısından sonra Hava Kuvvetleri üssünden ayrılıncaya kadar Ham'a bakan Jeff'in tanıklığıyla anlatıyor. Ham: Uzaya Bir Şempanze / Ham: un chimpanzé dans l'espace olarak da bilinir.[20]
  • 2008 yapımı 3D animasyon filmi Space Chimps, insan biçiminde şempanzeleri ve uzaydaki maceralarını takip ediyor. Birincil kahraman, Ham'ın torunu olarak tasvir edilen Ham III olarak adlandırılır.[21]
  • 2008 yılında, Portland, Oregon'dan bir folk-rock grubu olan Bark Hide and Horn, Ham'ın yolculuğunu onun bakış açısından detaylandıran "Ham the Astrochimp" adlı bir şarkı çıkardı.[22]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Uzayda hayvanlar
  • Albert II, Haziran 1949'da uzayda ilk primat olan bir al yanaklı maymun
  • Enos, uzaya fırlatılan iki şempanzeden ikincisi ve Dünya yörüngesindeki tek şempanze
  • Félicette, uzaya çıkan ilk kedi
  • Laika, bir Sovyet uzay köpeği ve Dünya yörüngesine giren ilk hayvan
  • Uzayda maymunlar ve maymunlar
  • Yuri Gagarin, uzaya çıkan ilk insan, Nisan 1961'de yörüngeye oturdu.
  • Küçük Bir Adım: Uzay Şempanzelerinin Öyküsü, 2008 belgeseli
  • Uzay uçuşu

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b "Chimp survives 420-mile ride into space". Lewiston Morning Tribune. Idaho. Associated Press. 1 Şubat 1961. s. 1. 27 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Kasım 2021. 
  2. ^ "Chimp sent out on flight over Atlantic". The Bulletin. Bend, Oregon. UPI. 31 Ocak 1961. s. 1. 27 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Kasım 2021. 
  3. ^ Swenson Jr. (1989). "This New Ocean: A History of Project Mercury". NASA History Series. NASA Special Publication-4201. 25 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2017. 
  4. ^ Brown (13 Kasım 1997). "Obituary: NASA Medical director Hamilton 'Ham' Blackshear". Florida Today. 18 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2017. 
  5. ^ a b "A Brief History of Animals in Space". National Aeronautics and Space Administration. 1998. 11 Ekim 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2008. 
  6. ^ a b "Cameroon's Gagarin: The Afterlife of Ham the Astrochimp". 7 Şubat 2011. 1 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Kasım 2021. 
  7. ^ a b c Animals in Space: From Research Rockets to the Space Shuttle. Springer-Praxis Books in Space Exploration. 24 Ocak 2007. ISBN 978-0-387-36053-9. OCLC 77256557. 
  8. ^ "Mercury Primate Capsule and Ham the Astrochimp". airandspace.si.edu. Smithsonian National Air & Space Museum. 10 Kasım 2015. 20 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2018. 
  9. ^ a b Primate Visions: Gender, Race, and Nature in the World of Modern Science. New York: Routledge. 1989. s. 138. 
  10. ^ "Chop Chop Chang Commemorative Patch (HAM the Astrochimp)". Retrorocket Emblems. 20 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2018. 
  11. ^ House (April–June 1991). "Project Mercury's First Passengers". Spacelog. 8 (2): 4-5. ISSN 1072-8171. OCLC 18058232. 
  12. ^ a b c d e This New Ocean: A History of Project Mercury. NASA History Series. National Aeronautics and Space Administration. 1966. OCLC 00569889. 23 Ağustos 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2008. 
  13. ^ "The Mercury flight of chimpanzee Ham" (PDF). Freedom 7. Springer. 2014. ss. 58-59. doi:10.1007/978-3-319-01156-1_2. ISBN 978-3-319-01155-4. 
  14. ^ a b Zackowitz (October 2007). "The Primate Directive". National Geographic. 12 Kasım 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Nisan 2008. 
  15. ^ "NASA Project Mercury Mission MR-2". National Aeronautics and Space Administration. 1 Eylül 2000 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2008. 
  16. ^ "Ham the astrochimp: hero or victim?". The Guardian. 16 Aralık 2013. 7 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Kasım 2021. 
  17. ^ Packing for Mars: The Curious Science of Life in the Void. Norton. 2010. ss. 160-163. ISBN 978-0393068474. 
  18. ^ The Right Stuff. Farrar, Straus and Giroux. 4 Mart 2008. s. 178. ISBN 9781429961325. 7 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Kasım 2021. 
  19. ^ Foundas (14 Mart 2002). "Race to Space". Variety. 31 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2019. 
  20. ^ Kerviel (13 Temmuz 2007). "Ham, un chimpanzé dans l'espace". Le Monde (Fransızca). 31 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2019. 
  21. ^ AllMovie'de Space Chimps
  22. ^ For Melville, With Love 24 Şubat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., by Ezra Ace Caraeff, August 14, 2008, Portland Mercury

Konuyla ilgili yayınlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Spacechimp: NASA's Ape in Space. Countdown to Space. Berkeley Heights, New Jersey: Enslow Publishers. June 2000 [2000]. ISBN 978-0-7660-1478-7. OCLC 42080118.  Brief biography of Ham, aimed at children ages 9–12.
  • Flyboy: The All-True Adventures of a NASA Space Chimp. Windham, Maine: Yellow Crane Press. July 2008. ISBN 978-0-9758825-2-8.  A novel about Ham and his trainer.
  • Animals in Space: From Research Rockets to the Space Shuttle. Springer-Praxis Books. 24 Ocak 2007. ISBN 978-0-387-36053-9.  Book covering the life and flight of Ham, plus other space animals.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]