Evangelistarium

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Hamsin Yortusu, Codex Egberti

Evangelistarium (Latince çoğulu Evangelistaria) ya da Evangeliarium, Katolik ve Doğu Ortodoks Kiliselerinde kullanılan bir litürjik kitap. Evangelistariumlar içerisinde kilise yılına uygun olarak önemli günlerde okunmak üzere incillerden alınmış perikop adı verilen kupleleri barındırmaktadırlar.

Hristiyan ibadeti olan litürji önceleri lectio continua adı verilen Kitâb-ı Mukaddes metninin tamamının okunmasından ibaretti. Zamanla Kutsal Kitap içerisinde hangi bölümlerin okunması gerektiğine dair listeler (capitula evangeliorum) oluşturulmaya başladı. İlk olarak bu bölümlerin numaraları listelenirken, zamanla bu bölümler de ayrı şekilde yazılmaya başladı. Bu sayede MS 5. yüzyılda tüm Kutsal Kitap'ı okuma geleneği yerini perikop adı verilen bu kuplelerin okunmasına bıraktı. Bu gelenek yerleşince, bilhassa 7. yüzyıldan itibaren perikopların yazıldığı evangelistariumlar değerli materyaller üzerine yazılmaya ve renkli figürler ile süslenmeye başlandı.

Evangelistarium listesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Resim Adı Tarihi Üretim yeri Notlar İçinde bulunduğu kurum
Meister der Hofschule Karls des Großen 001.jpg
Godescalc Evangelistariumu 781 ila 783 arası Aachen (?) altın ve gümüş rengi mürekkep ile mor renginde değerli bir parşömen üzerine yazılmıştır. Paris, Bibliothèque nationale, Ms. nouv. acq. lat. 1203
Fol.5rB113.jpg
Bir evangelistarium fragmanı 867 Reims Düsseldorf, Universitäts- und Landesbibliothek, B. 113
Reichenauer Evangelistar.jpg
Reichenauer Evangelistariumu 970 Reichenauer Malschule Leipzig, Stadtbibliothek, Ms. CXC
Évangéliaire de Poussay - Christ - BNF Lat10514 f4.jpg
Poussay Evangelistariumu 970–990 Reichenau Paris, Bibliothèque nationale de France, Ms. lat. 10514
Gero-Kodex01.jpg
Gero-Codex 975 Reichenau Darmstadt, Hessische Universitäts- und Landesbibliothek, Hs 1948
Codex egberti - egbert.jpg
Codex Egberti 980–993 Trier ya da Reichenau Başpiskopos Trierli Egbert tarafından yaptırılmıştır Trier, Stadtbibliothek, Cod. 24
Heinrich II. Evangelistar aus Seeon.JPG
Seeoner Evangelistarium 1002/1014 Seeon Manastırı Bamberg, Staatsbibliothek, Msc. Bibl. 95
Meister des Uta-Codex 001.jpg
Uta-Codex 11. yüzyılın başları Regensburg Münih, Bavyera Devlet Kütüphanesi, Clm 13601
Codex Assemanianus 09.jpg
Codex Assemanianus 11. yüzyılın başları Makedonya, Ohri Okulu Kilise Slavcası dilinde yazılmıştır. Roma, Vatikan Kütüphanesi, Cod. Slav. 3
Meister des Perikopenbuches Heinrichs II. 001.jpg
II. Heinrich Evangelistariumu 1007/1012 Reichenau II. Heinrich tarafından Bamberg Katedrali için yaptırılmıştır. Münih, Bayerische Staatsbibliothek, Clm 4452
Perikopenbuch Heinrichs III.jpg
III. Heinrich Evangelistariumu 1039 - 1043 Echternach III. Heinrich tarafından yaptırılmıştır. Staats- und Universitätsbibliothek Bremen, Ms. b 21
Złoty Kodeks Pułtuski.jpg
Codex Aureus Pultoviensis 11. yüzyılın ikinci yarısı Prag Krakow, Czartoryski-Museum, Ms. 1207
Codex aureus Gnesnensis.JPG
Codex aureus Gnesnensis 11. yüzyılın ikinci yarısı Prag Gniezno, Başpiskoposluk Arşivi
Kodex vyšehradský1.jpg
Codex Vyssegradensis 1085 öncesi Prag II. Vratislav'ın taç giyme töreni vesilesiyle yaptırılmıştır. Prag, National- und Universitätsbibliothek, Cod. XIV, A 13
Archangel Gospel 01.jpg
Archangelsk Evangelistariumu 1092 Nowgorod? Kilise Slavcası dilinde yazılmıştır. Moskova, Rusya Milli Kütüphanesi
Wraza Evangelistariumu 13. yy Nowgorod? Sofya, Kiril und Metod Ulusal Kütüphanesi
Архангел Михаїл. Мініатюра Лавришівського євангелія.jpg
Lauryschawa Evangelistariumu 1329 Lauryschawa Manastırı, Litvanya Kilise Slavcası dilinde yazılmıştır. Kraków, Czartoryski Müzesi