Antep fıstığı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Antepfıstığı sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Antep fıstığı
Pistacia vera Kerman.jpg
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Plantae (Bitkiler)
Bölüm: Magnoliophyta
(Kapalı tohumlular)
Sınıf: Magnoliopsida
(İki çnekliler)
Takım: Sapindales
Familya: Anacardiaceae
(Sakız ağacıgiller)
Cins: Pistacia
Tür: P. vera
İkili adı
Pistacia vera
L.
Diğer adları
Şam fıstığı

Antep fıstığı[1][2] (Pistacia vera), sakız ağacıgiller (Anacardiaceae) familyasından yenebilen kabuklu bir meyve, bu meyvenin çekirdeği ve ağacı. Bazı yörelerde Şam fıstığı olarak da bilinir. Antep fıstığı ağacından yetişir, yağlı, ince kabukludur. Tatlıcılık ve yiyecek sektöründe kullanılır.

Orta Doğu ve Orta Asya kökenli Antep fıstığının Dünya'daki modern üretimi İran, Amerika Birleşik Devletleri ve Çin'de yoğunlaşmıştır.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Antep fıstığı denilmesinin sebebi Türkiye'deki ilk fıstık işletmelerinin Gaziantep'te kurulması, önceki yıllarda üretimin çoğunlukla burada yapılması ve Türkiye'ye buradan dağıtılmasıdır.[3] Antep fıstığının bilimsel Latince ismi olan ve pek çok dilde türevleri kullanılan pistacia kelimesi bu dile Grekçeden geçmiş olup, aslen Orta Farsça pistak kökünden türemiştir.[4]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Antep fıstığı ağacının ana vatanı Orta Doğu ve Orta Asya'dır.[5] Arkeolojik kanıtlar Antep fıstığının MÖ 6750 tarihlerinde tüketilmiş olduğunu göstermektedir.[6] Antep fıstığının günümüzde yetiştirilen formu ise Tunç Çağı kökenli olup, soyu Özbekistan'ın bulunduğu coğrafyaya dayanmaktadır.[7]

Üretim[değiştir | kaynağı değiştir]

Antep fıstığı üretimi, 2017
Ülke
(ton)
İran
574,987
Amerika Birleşik Devletleri
272,291
Çin
95,294
Türkiye
78,000
Suriye
56,508
World
1,115,066
Kaynak: Birleşmiş Milletler - Gıda ve Tarım Örgütü[8]
Tuzlanmış ve kavrulmuş kabuklu bir Antep fıstığı.

Dünya'daki en büyük Antep fıstığı üreticisi, 2017'deki toplam üretimin yaklaşık yarısını gerçekleştirmiş İran olmaktadır. İkinci en büyük üretici ABD olup, daha küçük üreticiler arasında sırasıyla Çin, Türkiye ve Suriye bulunmaktadır.[8]

Çok narin bir ağaç olup elle toplanmaktadır.

Türkiye[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye’de 40’tan fazla ilde Antep fıstığı üretimi yapılmaktadır. Fakat Antep fıstığının iklim isteklerini büyük oranda karşılayan geniş alana sahip Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Türkiye üretiminin yaklaşık % 95’ini sağlamaktadır. En çok Şanlıurfa, Gaziantep, Nizip, Siirt, Kahramanmaraş, Adıyaman, Diyarbakır, Karaman ve Göksu kenarındaki hemen hemen her bölgede yetişir. Fıstık ağacı sıcak havayı çok sever. Türkiye’de en fazla Antep fıstığı üretim alanı yıllardır Gaziantep’te iken 2014 yılından itibaren yeni üretim alanları ile Şanlıurfa en fazla üretim alanına sahip olmuştur.[9] Türkiye Antep fıstığı alanının yaklaşık %80’i Şanlıurfa ve Gaziantep illerinde bulunmaktadır.[10]

Türleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Antep fıstığının dört çeşidi vardır: Antep, Siirt, Şam ve İran fıstığı. Bunlardan "İran fıstığı" denilen tür, en çok yetiştirilenidir. İran fıstığının meyveleri diğer hepsinden daha iridir. Ancak yağ oranı oldukça düşüktür.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "antep fıstığı." 26 Nisan 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Dil Derneği
  2. ^ Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı Dergisi
  3. ^ http://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/gaziantep/antep-fistigini-en-cok-yetistiren-il-gaziantep-en-verimli-yer-diyarbakir-11850170
  4. ^ "Pistachio". Dictionary.com. 
  5. ^ "Pistacia vera L. | Plants of the World Online | Kew Science". Plants of the World Online. 24 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2019. 
  6. ^ "History and Agriculture of the Pistachio Nut". IRECO. 4 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2012. 
  7. ^ Harlan Walker (1996). Cooks and Other People. s. 84. ISBN 9780907325727. 
  8. ^ a b "Pistachio production in 2017, Crops/Regions/World list/Production Quantity (pick lists)". UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database (FAOSTAT). 2017. 22 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2018. 
  9. ^ "Antep Fıstığı Lideri Şanlıurfa". TRT Haber. 11 Temmuz 2014. 23 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2020. 
  10. ^ https://arastirma.tarimorman.gov.tr/afistik/Belgeler/DERG%C4%B0LER/ANTEPFISTI%C4%9EI%20DERG%C4%B0S%C4%B0%20SAYI-7.pdf

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Antep fıstığı ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Antep fıstığı ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.