İçeriğe atla

İspeçe

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Spetses (İspeçe)
Σπέτσες - Spetses
Belediye
Spetses Belediyesi
Şehir görünümü
Spetses (İspeçe) bayrağı
Bayrak
Yunanistan üzerinde Spetses (İspeçe)
Spetses (İspeçe)
Spetses (İspeçe)
Spetses'in Yunanistan'daki konumu
Ülke Yunanistan
BölgeAttika
Bölgesel birimAdalar
İdare
 • Belediye başkanıPanayitis Lirakis
Yüzölçümü
 • Toplam27.121 km²
Nüfus
 (2011)
 • Toplam4.027
 • Yoğunluk150/km²
Zaman dilimi[[UTCUTC+2]] (DAS)
 • Yaz (YSU)[[UTCUTC+3]] (DAYS)
Resmî site
www.spetses.gr

İspeçe, Sulıca veya Sulucalar (Yunanca: Σπέτσες Spetses), Yunanistan'ın Attika Bölgesi'ne bulunan bir ada, şehir ve belediyedir.

Ada, Ege Denizi'nde yer almaktadır. Yüzölçümü 27,121 km² olan belediyenin nüfusu 2011 yılı itibarıyla 4.027'dir.[1]

Günümüzde Spetses, Atina'nın yalnızca 54 deniz mili güneyinde yer alan, araçsız ulaşımın sürdüğü, kendine özgü mimarisi, denizcilik geçmişi ve kültürel bir adadır.[2]

Spetses'in sıra dışı özelliklerinden biri, kent sınırları içinde özel otomobillere izin verilmemesidir. En yaygın ulaşım biçimleri yürüyüş, at arabaları, bisikletler, mopedler ve motosikletlerdir. Şehir merkezine yalnızca taksiler ve teslimat araçlarının girmesine izin verilmektedir. Feribotlar ve yüksek hızlı deniz otobüsleri, Atina'nın Pire Limanı'ndan düzenli olarak adaya ulaşmaktadır.[3]

Adanın etrafını çevreleyen yürüyüş yollarının toplam uzunluğu yaklaşık 25 ila 30 kilometredir. Spetses kasabasına en yakın plajlar arasında şehir merkezindeki Ayios Mamas; kuzeybatıda 1 kilometre uzaklıktaki Kaíki (eski adıyla College) Plajı ile güneyde 2 kilometre uzaklıktaki Ayia Marina bulunmaktadır. Her iki plajda da su sporları imkânları sunulmaktadır. Zogeria, Ayioi Anaryiroi ve Ayia Paraskevi gibi şehir merkezinin daha dışındaki plajlara ise toplu taşıma otobüsleri hizmet vermektedir.[4]

Etimoloji

[değiştir | kaynağı değiştir]

Adanın adı, Orta Çağ ve Modern Yunanca'da “baharatlar, otlar” anlamına gelen σπέτσες (spétses) sözcüğünden türemiştir. Bu kelime ise İtalyanca ve Venedik lehçesindeki “baharatlar” anlamına gelen spezie sözcüğünden gelmektedir.[5] Bu sebeple ada, Venedik yönetimi döneminde Isola di Spezie (Baharat Adası),adı ile tanınmaktaydı. Venediklilerden önce antik Yunan döneminde ise çam ağaçlarıyla kaplı manasına gelen Pityoussa adıyla bilinmekteydi.[2]

Tarih

[değiştir | kaynağı değiştir]

Akdeniz'de yer alan Spetses Adası'na ilk yerleşim, yaklaşık MÖ 8000 civarında Mezolitik Çağ'da gerçekleşmiştir. O dönemde ada, günümüzde Kosta adı verilen noktada Argolis anakarasına bir kıstak ile bağlıydı. Aynı döneme tarihlenen çakmaktaşı parçaları, muhtemelen o çağdan beri kullanılabilen bir su kaynağına sahip olan Zogeria bölgesi yakınlarında bulunmuştur. Diğer arkeolojik buluntular ise adadaki ilk Helen yerleşiminin bulunduğu Aziz Marina bölgesinde ortaya çıkarılmış olup MÖ 3. binyıla tarihlenmektedir. Spetses'in en az üç doğal limanı, Aziz Marina, Aziz Paraskevi ve Zogeria, Lerna Devleti'nin en güçlü döneminde (yaklaşık MÖ 2300) Argolis Körfezi'ne mal taşıyan gemiler için sığınak işlevi görmüştür.[6][7]

Lerna Devleti'nin çöküşünün ardından Spetses bir gerileme dönemine girdi. Aziz Marina ve Aziz Anargyroi bölgelerinde bulunan eserler, Geç Miken dönemine, yani MÖ 12. ve 13. yüzyıllara ait yerleşimlerin özelliklerini taşımaktadır. Peloponez Savaşı sırasında ise Peygamber İlyas ve Zogeria bölgelerinde taş gözetleme kuleleri inşa edilmiştir.[6][7]

Spetses Adası'ndan hem MÖ 1. yüzyılda Strabon hem de MS 2. yüzyılda Pausanias söz etmiş ve adayı “Pitiousa” adıyla anmışlardır. Doğu Roma İmparatorluğu'na yönelik Got akınları, çok sayıda mültecinin Spetses'e kaçmasına neden olmuş ve bu durum adanın yeniden iskân edilmesini sağlamıştır. Yerleşimciler Eski Liman çevresinde yoğunlaşmış; burası Argolis bölgesinin Argos ve Hermione ile birlikte en büyük üç kentinden biri hâline gelmiştir.[6][7]

15. yüzyılda, 1220 yılından beri adayı yönetmekte olan Venedikliler, önemli bir baharat ticaret yolu üzerindeki konumu nedeniyle adaya “Spezia” (“Baharat”) adını verdiler.[8] Zamanla bu ad Helenleşerek “Spetsai” (Spetse/Spetses) biçimini aldı.

Adanın merkezi yerleşimi, korsan saldırıları ve akınları nedeniyle kıyıdan uzak, kapalı ve korunaklı bir alan olması sebebiyle “Kastelli” (“kale”) olarak adlandırılıyordu. Koruyucu surların hiçbir bölümü günümüze ulaşmamıştır; bunun nedeni meydana gelen bir yangın ve daha sonraki dönemlerde bölgenin yeniden gelişime açılmasıdır.[9]

Spetses, 1715 yılında Osmanlılar tarafından ele geçirildi; ancak kısa süre sonra, diğer birçok adada olduğu gibi, adaya geniş ayrıcalıklar tanındı ve bu durum zamanla fiilî bir özerkliğe dönüştü. Bu sisteme göre ada halkı fetheden devlete vergi ödediği sürece ticaretle uğraşmakta ve gemi inşa etmekte serbest bırakılıyordu. 18. yüzyılın ortalarından itibaren bir Yunan ticaret filosunun ortaya çıkışı gözlemlendi. Spetses, yakınındaki Hydra Adası ve Anadolu kıyılarına yakın küçük bir ada olan Psara ile birlikte, 18. yüzyılın son çeyreğinde en büyük Yunan ticaret filolarından birini geliştirecek adalar arasında yer aldı.[10]

Yunan Bağımsızlık Savaşına Katılım

[değiştir | kaynağı değiştir]

18. yüzyıl, Spetses için gemi inşası ve deniz filosunun güçlenmesine dayanan bir altın çağın başlangıcı oldu. Adanın etkileyici ticaret filosu, daha sonra Osmanlı egemenliğine karşı yürütülen Yunan Bağımsızlık Savaşı sırasında önemli rol oynayan savaş gemilerine dönüştürüldü. Bu dönem, Eski Liman'daki eski tersanelerde hâlen görülebilmektedir.[11]

Spetses, 1769 yılında Peloponez Savaşı sırasında Orlov Ayaklanması'na tam donanımlı çok sayıda savaş gemisiyle katılarak önemli katkı sağladı. Osmanlılar, Spetses halkını bu hareketten dolayı cezalandırmak amacıyla bir sefer düzenledi. Kastelli'nin surlarla çevrili yerleşimini tamamen yıktı. Ancak bu durum, Spetseslilerin 1790 yılında devrimci Lambros Katsonis'e destek vermelerini engellemedi. Bunun sonucunda ada halkı yeniden Osmanlı cezalandırmalarına maruz kaldı.[12]

Spetses halkı 1821'deki bağımsızlık savaşına katılan öncüler arasında kabul edilir. Hydra ve Psara ile birlikte ülkenin üç önemli denizcilik merkezinden biri olan Spetses, güçlü filosunu ve tüm kaynaklarını Osmanlı İmparatorluğu'na karşı mücadeleye adadı. Spetses gemileri, Nafplion, Monemvasia, Mani ve Mesolongi'nin ele geçirilmesinde; ayrıca Tripoliçe'nın kuşatılması ve ele geçirilmesinde görev aldı. Bunun yanı sıra, Türklerle müttefik olan Mısır filosuna karşı savaşmak üzere Girit'e de gönderildiler.[12]

Bu güçlü gemiler aynı zamanda Yunan bağımsızlık savaşına katılan diğer adalara silah, mühimmat ve erzak taşımak için kullanıldı. Argolis Körfezi'nde Osmanlı filosuna karşı kazanılan belirleyici zaferin başlıca nedenlerinden biri oldu.[12]

Bu tarihî olay günümüzde de Spetses'te anılmaktadır. Her yıl eylül ayının ikinci hafta sonunda düzenlenen Miaoulia Festivali kapsamında, kasabanın ana limanında söz konusu deniz savaşının canlandırması gerçekleştirilmektedir.[12]

Laskarina Bouboulina

[değiştir | kaynağı değiştir]
Laskarina Bouboulina heykeli - Spetses sahil

Yunan Bağımsızlık Savaşının en tanınmış kahramanlarından biri, kadın kaptan Laskarina Bouboulina idi. Spetses tarihinin önemli figürlerinden biri olan Bouboulina, eşinin ölümünün ardından onun filosunun komutasını devraldı ve ayaklanmayı örgütleyen gizli devrimci kuruluş Filiki Eteria'nın aktif üyelerinden biri hâline geldi. Birçok önemli savaşta yer aldı ve servetinin büyük bölümünü savaşın finansmanı için harcadı.[12]

Spetsesli diğer gemi sahipleri ve varlıklı tüccarlar da devrimin güçlenmesi amacıyla maddi destek sağladı. Bunlar arasında en çok hatırlanan isimler Hacıyannis-Mexis, Kosmas Barbatsis, Kaptan Tsoupas, Kaptan Panou, Kaptan Koutsis ve Kaptan Lambrou'dur.[12]

Modern Dönem

[değiştir | kaynağı değiştir]

Sahil Şeridinin Görünümü

[değiştir | kaynağı değiştir]
Poseidonion Oteli

Poseidonion Oteli, 18. yüzyılda yaşamış, denizcilik ile uğraşmış kodaman bir Spetsesli ailenin soyundan gelen Sotirios Anargyros tarafından inşa edilmiştir. Spetses'in denizcilik merkezi olarak gerileme dönemine girdiği 1868 yılından başlamak üzere aile zamanla ekonomik sıkıntılar yaşamıştır. Bu olumsuz gelişme dolayısıyla Anargyros, genç yaşta Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etmiştir. 1899 yılında, Amerika'da başarı elde etmiş, zengin bir tütün sanayicisi olarak adaya geri dönmüş ve gençliğinin adası olan Spetses'i dönüştürmeye başlamıştır. Bir konak inşa etmiş ve Ağustos ile Ekim ayları arasında, Afrika ile Avrupa arasında göç eden üveyik ve bıldırcınları avlamak amacıyla Spetses'i ziyaret eden varlıklı Atinalılarla bir araya gelmiştir. Anargyros, adanın tepelerine çam fidanları diktirmiştir. 21. yüzyılın başlarında ada, Güney Ege'nin en yoğun ağaç örtüsüne sahip yerlerinden biri hâline gelmiştir.[13][14]

Anargyros, konforlu bir otele duyulan ihtiyacı fark etmiş ve Fransız Akdeniz kıyısındaki örneklerini model alarak Poseidonion'u inşa ettirmiştir. Bu örnekler arasında Carlton Cannes (1911) ve Hotel Negresco (1912) yer almaktaydı. Avcılar, otelin konforundan, kaplıca hizmetlerinden, eşek gezilerinden, akşamları orkestranın eşlik ettiği danslardan ve kanalın karşı kıyısındaki plajlarda kadın ve erkeklerin birlikte denize girebildiği yüzme alanlarından yararlanmaları için eşlerini ve çocuklarını da yanlarında getirebiliyordu. Poseidonion kısa sürede yüksek sosyetenin ve kraliyet mensuplarının küçük bir kesitini yaşamak isteyen varlıklı Atinalıların gözde tatil merkezi hâline geldi.[15]

1960'lı ve 1970'li yıllarda ada, Atina ve diğer bölgelerden gelen çok sayıda varlıklı Yunan tatilciyi çekmiştir. Bu kişiler ya yazlık olarak kullandıkları villalara sahipti ya da limanda demirli büyük yatlarında yaşamaktaydı. Bu dönemde bazı oteller inşa edilmiş olmakla birlikte, turistler çoğunlukla tatil amaçlı olarak özel şekilde yapılmış konutlarda kalmayı tercih etmekteydi. 1980'lerden itibaren ise Yunan tatilcilerin yerini giderek, özellikle düşük maliyetli tatil olanaklarının çekiciliği nedeniyle, başta Birleşik Krallık olmak üzere Kuzey Avrupa'dan gelen turistler almaya başlamıştır. Spetses'e yönelik paket tur organizasyonları 1990'lı yıllarda azalmış ve sonunda tamamen sona ermiştir. 21. yüzyılın başlarında adanın tatilci profili daha yüksek gelir grubuna mensup ve büyük ölçüde Yunan ziyaretçilerden oluşmaktadır.[16]

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'ta İspeçe ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ "Απογραφή Πληθυσμού - Κατοικιών 2011. ΜΟΝΙΜΟΣ Πληθυσμός" (Yunanca). Yunanistan İstatistik Kurumu. 16 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2017.
  2. 1 2 "Spetses". VisitGreece (İngilizce). 21 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2025.
  3. ↑ Kokkinidis, Tasos (24 Kasım 2023). "Glamorous Greek Island of Spetses, the Setting of Daniel Craig's Knives Out". GreekReporter.com (İngilizce). Erişim tarihi: 27 Mayıs 2026.
  4. ↑ "Beaches | Spetses Island" (İngilizce). 13 Ekim 2022. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2026.
  5. ↑ Symeōnidēs, Charalampos P. (2010). Ετυμολογικό λεξικό των νεοελληνικών οικωνυμίων (Yunanca). Κέντρο μελετών Ιεράς μονής Κύκκου. ISBN 978-960-92762-2-1.
  6. 1 2 3 "The History of the island".
  7. 1 2 3 "About Spetses, Greece Archives" (İngilizce). 30 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2026.
  8. ↑ "Spetses' History | Spetses Island" (İngilizce). 13 Ekim 2022. 10 Nisan 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2026.
  9. ↑ "Spetses' History | Spetses Island" (İngilizce). 13 Ekim 2022. 10 Nisan 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2026.
  10. ↑ "History of Spetses". jupiter.chem.uoa.gr. 7 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2026.
  11. ↑ "History of Spetses island | Greeka". Greekacom (İngilizce). 2 Nisan 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2026.
  12. 1 2 3 4 5 6 "History of Spetses island | Greeka". Greekacom (İngilizce). 2 Nisan 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2026.
  13. ↑ "History". www.poseidonion.com (İngilizce). 1 Haziran 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2026.
  14. ↑ "Historic Stays in Greece: Poseidonion Grand Hotel". elxis.com (İngilizce). 1 Haziran 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2026.
  15. ↑ Haritatos, Petros. Poseidonion and Spetses. Poseidonion Hotel re-opening brochure, 2009, p. 1.
  16. ↑ Lance Chilton, Marc Dubin, Mark Ellingham. The Rough Guide to the Greek Islands. Rough Guides, 2004. p.106.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=İspeçe&oldid=37341569" sayfasından alınmıştır