İran-Türkiye sınırı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
İran-Türkiye sınırını gösteren harita

İran-Türkiye sınırı, İran ile Türkiye arasındaki 534 km'lik kara sınırıdır. Kuzeyde Azerbaycan sınırıyla kesişen noktadan başlar ve güneyde Irak sınırıyla kesişen noktada sona erer. İki ülke sınırı Türkiye'nin en uzun ikinci sınırı iken İran'ın en uzun altıncı sınırıdır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

1639 yılında imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması ile belirlenen sınır, bazı değişiklikler haricinde günümüze kadar gelmiştir. 1878 tarihli Berlin Antlaşması ile Kotur ve çevresinde sınır değişikliği yapılmıştır.[1] 9 Nisan 1929'da İran ve Türkiye arasında Ankara'da imzalanan antlaşmayla iki ülke, kısmen Ağrı ayaklanmaları nedeniyle, sınırlarını belirleme konusunda anlaştı. 1932 Tahran Konvansiyonu ile sonuçlanan bu anlaşma uyarınca Küçükağrı Dağı, Bacergah ve Kotur çevresinde sınır değişiklikleri gerçekleştirilmiştir.[1][2][3][4] Bu sınır belirlemesiyle ilgili son anlaşma 26 Mayıs 1937'de Tahran'da imzalandı.[1]

2017'de Türkiye, yasadışı geçişleri ve kaçakçılığı önlemek amacıyla TOKİ aracılığıyla sınır boyunca 144 km uzunluğunda duvar inşa etmeye başladı.[5] 2020'de tamamlanan duvarın 57,2 km'lik bölümü Iğdır sınırında, 86,8 km'lik bölümü Ağrı sınırında inşa edildi.[6][7] 2018'de Hakkâri sınırında 43 km'lik, 2021'de Van sınırında 64 km'lik duvar yapımına başlandı.[8][9]

Özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

İran-Türkiye sınırı 534 km uzunluğundadır. Kuzeyde Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti sınırının kesiştiği noktadan başlar ve Irak-Türkiye sınırının kesişme noktasında sona erer. İki ülke sınırı Türkiye'nin en uzun ikinci sınırı iken İran'ın en uzun altıncı sınırıdır. 1 Ocak 1985 tarihinde Türkiye tarafından açılan Borualan Sınır Kapısı İran tarafından karşı sınır kapısı açılmaması üzerine süresiz olarak kapatılmıştır.

İki ülke sınılarının uzunluğundan dolayı sınır hattında kaçakçılık olayları yaygın olup[10] henüz standartları yüksek işlek bir yol sisteminin geliştirilmemiş olması İran ile Türkiye ticari ilişkilerini zorlaştırmaktadır. İki ülke sınırları içerisinde saldırılar[11][12] gerçekleştiren Kürdistan Özgür Yaşam Partisi'ne (PJAK) karşı İran ve Türk Silahlı Kuvvetleri mücadele yürütmekte ancak İran'ın Kürdistan İşçi Partisi'ne (PKK) bakış açısı tartışılmaktadır. İki ülke ticari ve diplomatik ilişkilerin gelişmesine paralel olarak karayolu ve demiryolu ulaşımı sürekli aktiftir.

Türkiye'den karayolu ile İran'a geçişin olduğu yollar; Türkiye sınırları içerisinde Gürbulak, Doğubayazıt'ta bulunan Gürbulak Sınır Kapısı ile son bulan E E80 , İran sınırları içerisinde başlayan Karayolu 32 bağlantısı, Türkiye sınırları içerisinde 'ün bittiği Kapıköy Sınır Kapısı, Esendere köyünün sınır olduğu 'ün bittiği Sero Sınır Kapısı ile ulaşım mümkündür. Yine Kapıköy Sınır Kapısı'ndan geçen 1971 yılından bu yana aktif olarak demiryolu ile ulaşım mümkündür.

Sınır kapıları[değiştir | kaynağı değiştir]

# İsim İl Açılış/Kapanış Bağlandığı Ülke Karşı Kapı Yol Durum
1 Gürbulak Ağrı 04.09.1953  İran Bazargan Road32.png Geçici Kapalı
2 Kapıköy Van 16.04.2011  İran Razi Iran First Level Road 11.png Geçici Kapalı[13]
3 Esendere Hakkâri 15.09.1964  İran Serow Road32.png Geçici Kapalı
4 Borualan Iğdır 01.01.1985  İran ? M7 Kapalı

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c International Boundary Study No. 28 – Iran-Turkey Boundary (PDF), 3 Şubat 1964, erişim tarihi: 5 Nisan 2020 
  2. ^ Burdett, Anita L.P., (Ed.) (1998). "Accord relatif à la fixation de la ligne frontière entre la Perse et la Turquie". Armenia: Political and Ethnic Boundaries, 1878-1948. Cambridge: Cambridge Archive Editions. ss. 959-962. ISBN 978-1852079550. 
  3. ^ Tsutsiev, Arthur (2014). Atlas of the Ethno-Political History of the Caucasus. Nora Seligman Favorov tarafından çevrildi. New Haven: Yale University Press. s. 92. ISBN 978-0300153088. 
  4. ^ Pirouz Mojtahed-Zadeh, Boundary Politics and International Boundaries of Iran: A Study of the Origin, Evolution, and Implications of the Boundaries of Modern Iran with Its 15 Neighbors in the Middle East, the Persian Gulf, the Caucasus, the Caspian Sea, Central Asia, and West Asia by a Number of Renowned Experts in the Field, Universal-Publishers, 2007, 978-1-58112-933-5, s. 142.
  5. ^ "TOKİ'den İran sınırına 144 kilometrelik yeni duvar". NTV. 13 Mayıs 2017. 7 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ekim 2017. 
  6. ^ https://www.dw.com/tr/türkiye-komşularıyla-arasına-duvar-örüyor/a-40052642
  7. ^ https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/icisleri-bakani-soylu-turkiye-iran-sinir-duvarini-inceledi/1867763
  8. ^ https://www.ntv.com.tr/turkiye/sinira-43-kilometrelik-yeni-duvar,qfkmBUS39EOurc0VR16idA
  9. ^ https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/vanin-iran-siniri-64-kilometrelik-duvarla-daha-guvenli-hale-getirilecek/2209581
  10. ^ "Kaçakçı'ların az bilinen zorlu hayatı". dunyabulteni.com. 29 Aralık 2011. 6 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2016. 
  11. ^ "İran'da PJAK'tan karakola saldırı". BBC Türkçe. 7 Ağustos 2015. 5 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2016. 
  12. ^ "İran ordusu ve PJAK, Türkiye sınırında çatıştı". sputniknews.com. 5 Ekim 2015. 6 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2016. 
  13. ^ Sadece küçük araçlar için açık, otomobil, pikap vs.