Ä

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Latin alfabesi
Ää harfi
Ä ä
Ä ä

Ä veya ä, çoğunlukla Kuzeybatı Avrupa dillerinde yaygınlık gösteren bir harftir. Almanca, Lüksemburgca, Fince, İsveççe, Slovakça, Türkmence, Gagavuzca, Aymaraca ve Estonca'da kullanılır ve bazılarında /æ/, bazılarında /ɛ/ sesini gösterir. Azerice'de Ə harfi ile, Norveççe, Danca, Faroece ve İzlandaca'da Æ harfi ile gösterilir.

Kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Fince, Türkmence ve Tatarca dillerinde Ä harfi daima /æ/ sesini temsil eder. Fincede ve Tatarcada alfabenin sonlarında, Z'den sonra, bulunur. Türkmencede alfabenin 6. harfi olarak E'den hemen sonra gelir. İsveççe ve Estoncada Ä harfi, bazen /æ/, bazen de /ɛ/ olarak okunur. Bu dillerde de, tıpkı Fincedeki gibi, Ä harfi Z'den sonra gelir. Almanca ve Slovakçada bu harf /ɛ/ sesini temsil eder. Ayrıca Kâzım Cömert Tokayev'in sunduğu Kazak Lâtin Alfabesi taslağında bu harf /æ/ sesini temsil etmek için kullanılmıştır. Birtakım Kiril alfabelerinde de bu harfin kullanıldığı görülmüştür.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ortaya Çıkışı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ä harfi, işaretsiz A harfinin üstüne Umlaut (¨) eklenerek elde edilmiştir. Umlaut işaretinin tarihi, matbaanın icat edildiği zamanlara dayanmaktadır. Alman matbaacılar, Almancada bulunan ae diyagrafını yerden tasarruf etmek için e'yi a'nın üstüne yazarak yazmaya başlamışlardır. O zamanlar baskın el yazısı olan Kurrentschrift'te e harfi 2 çizgiden ibaret olduğundan, bu e harfi zamanla 2 çizgiye, ve daha da sonra iki noktaya dönüşmüştür.

Yayılışı[değiştir | kaynağı değiştir]

İskandinav ülkeleri bu zamana kadar /æ/ sesini Æ harfi ile göstermekteydi. Ancak Almanya'da bu yazımın gelişmesinin ardından İsveç'te de bu stil benimsenmeye başlandı. O zamanlar İsveç hâkimiyetinde olan Finlandiya'da da /æ/ sesi aynı şekilde Ä ile gösterilmeye başlandı.

1927 yılında Türkiye Lâtin harflerine geçince /æ/ sesini Ä ile gösterilmesi öngörülmedi, yazımı fazla karıştırmamak için E ile gösterilmesi tercih edildi. Ancak Umlaut içeren diğer harfler (Ö ve Ü) benimsendiği için 1991'de SSCB yıkılınca bağımsız olan Türk devletlerinin bazıları, Lâtin alfabesine geçerken /æ/ için Ä harfini kullanma kararı aldılar.

Bilgisayar kodları[değiştir | kaynağı değiştir]

Karakter Ä ä
Unicode adı Latin üst iki noktalı büyük A harfi Latin üst iki noktalı küçük a harfi
Kodlamalar Ondalık Onaltılık Ondalık Onaltılık
Unicode 196 U+00C4[1] 228 U+00E4[2]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

ISO temel Latin alfabesi
Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz
Özel işaret almış A harfi
İki nokta işaretini kullanan harfler

tarih paleografi türetimler diyakritik noktalama rakamlar harf listesi

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]