Fince

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Fince
Suomi
Ana dili olanlar Finlandiya Finlandiya,
Estonya Estonya,
Rusya Rusya,
İsveç İsveç,
NorveçNorveç
Konuşan sayısı 6 milyon  (tarih gerekli)
Dil aileleri
Varsayılan
  • Fince
Yazı sistemi Latin abecesi,Fin abecesi,Kiril abecesi
Dil kodları
ISO 639-1 fi
ISO 639-2 fin
ISO 639-3

Fince (Suomi Ses bağlantısına git suomi ) Finlandiya nüfusunun %92'sinin konuştuğu dildir. Fince Finlandiya'nın iki resmî dilinden birisidir. İsveççe, Finlandiya'nın bağımsızlıgını ilan ettiği günden bu yana ülkenin ikinci resmî dilidir. Fincenin diğer bir ağzı olan Meänkieli dili ise İsveç'te yerel dildir.

Dil Örneği[değiştir | kaynağı değiştir]

Hyväntahtoinen aurinko katseli heitä. Se ei missään tapauksessa ollut heille vihainen. Kenties tunsi jonkinlaista myötätuntoakin heitä kohtaan. Aika velikultia.

Väinö Linna: The Unknown Soldier; bu kelimeler aynı zamanda 20 Fin markkasında yazıtlanmıştır. (Çeviri: "Yardımsever güneş onları izledi. Fakat onun için onlara kızmanın anlamı yoktu.. Belkide onlara doğru bir merhametlik bile hissetti. . Neşeli iyi kardeşler.")

Fincenin Türkçe ile ortak yanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçe ile Fince'nin ilişkili olduğu görüşü[değiştir | kaynağı değiştir]

Fince ile Türkçe arasında herhangi bir bilimsel ilişki olmadığı kanaatine rağmen Türkçe ve Fince arasında büyük benzerlikler olduğunu söyleyenler de azımsanmayacak kadar çoktur. Konu hakkındaki araştırmalar sürdürülmektedir. Bazı bilimadamları, Fin kökenli birçok kavmin Uralların ötesinden İskandinavya'ya göçtüğünü kabul etmektedir. Finli pek çok tarihçi de bu görüştedir.

Fince'nin Türkî diller (Turkic) ile akrabalığı düşüncesinin oluşmasında dillerin genel dilbilgisi yapıları etkendir, iki dil arasında dilbilimsel değeri bulunan benzer sözcüklere rastlanmaktadır ve karşılaştırmalı Fince-Türkçe araştırması yapılmaktadır. Öte yandan bir başka etken ise tarihtir.

Her iki dil de Ural-Altay dil ailesi içerisindedir ve bitişimli dil yapısına sahiptir. Ancak Fince Ural grubunun Fin-Ugor altkolunun Fin Dilleri grubuna dahilken, Türkçe, Altay grubunun, Türkî Diller kolunun, Oğuz altgrubuna dâhildir. Ural dilleri Kuzey Sibirya kökenli, Altay dilleri ise Güney Sibirya kökenlidir. Dilbilgisi yapılarındaki pek çok paralellik Ural ve Altay dillerini bir üst grupta Ural-Altay Dilleri adı altında birlikte sınıflandırmaya olanak verir. Hatta bazı yabancı dilbilimciler Ural-Altay ayrımı yapılmaksızın tüm Ural dillerinin, Altay dil ailesi içerisinde yer alması gerektiği savunur. Türkçe ile Fincenin onbinlerce yıl önceki geçmişi aynı köklere dayanabilir.

Başka dilbilimcilere göre Fince, Tatarca ve Çuvaşça'ya çok yakın bir dildir. Öte yandan, Japonca ve Fince arasında da benzer sözcükler bulunmaktadır.

Öte yandan; Fince’nin en yakın olduğu diller; diğer Fin Dilleri olan, Estonca, Karelya Dili, Laponca, Vepsçe, Mordvince, Çeremişçe, Marice ve Komi dilleridir. Bu diller yine Fin-Ugur dil ailesi içinde Ugur bölümünü oluşturan Macarca ve Khanti-Mansi dilleriyle de akrabadır. Ural dillerinin Fin-Ugur kolundan başka bir de Sibirya’da konuşulan bir takım dilleri içeren Samoyet Grubu Dilleri vardır.

Öte yandan, Finlandiya'daki Turku şehrinin Türkiye ile bir bağlantısı yoktur .Bu kelime fince de pazar yeri manasina gelen eski bir kelimeden gelmektedir.

  • Bazı sözcüklerdeki benzer sesler ve dizimler göze çarpmaktadır: minä-ben, sinä-sen, olla-ol gibi...
  • Fince de sondan eklemeli bir dildir.

Karşılaştırmalı Tabela

Türkçe Fince Çuvaşça Tatarca
Ben Minä Ebe Min
Sen Sinä Eze Sin
O Hän Val Ol
Dokuz Yhdeksän Tahhar Togıs

Kalın ünlüler a,o,ù;ince ünlüler ä,ö,ü;nötr e,i

Fince Küçük Sözlük[değiştir | kaynağı değiştir]

Mavi: Resmi dil olarak kullanılan bölgeler; Yeşil: azınlık dili olarak kullanılan bölgeler

Fince doğal diller arasından en sesçil olanlardandır, yani "yazıldığı gibi okunur". Diğer doğal dillerden bu konuda daha duyarlıdır.

Günlük Konuşma Sözleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Mitä? - Ne?
  • Kuinka? - Nasıl?
  • Kuinka paljon? - Ne kadar?
  • Kuka? - Kim?
  • Milloin? - Ne zaman?
  • Iso/pieni - Büyük/Küçük
  • Aikaisin/myöhään - Erken/Geç
  • Hyvä/huono - İyi/Kötü
  • Kaunis - Güzel
  • Huomenta = Günaydın
  • (Hyvää) päivää = İyi günler (ya da günaydın)
  • (Hyvää) iltaa = İyi akşamlar
  • Hyvää yötä = İyi geceler
  • Terve / Moro = Merhaba
  • Hei / Moi = Selam
  • Heippa / Moikka / Hei Hei / Moi Moi = Hoşçakal
  • Näkemiin = (Sonra) Görüşürüz
  • Hauska tavata(tavata yerine ayni sekilde tutustua gelebilir ayni ama ayni anlami tasimakta) = Tanıştığımıza memnun oldum.
  • Kiitos = Teşekkür ederim.
  • Kiitos, samoin = Aynı şekilde
  • Kieli = Dil (lisan)
  • Mitä kuuluu? = Nasıl gidiyor? (Yabancılar arasında kullanılmaz)
  • Kiitos hyvää = İyiyim, teşekkür ederim.
  • Tervetuloa = Hoş geldiniz
  • kyllä = evet
  • ei = hayır
  • olla = olmak
  • olen / minä olen ... = ben ... (ing. I am ...)
  • minä, sinä, hän = ben, sen, o
  • me, te, he = biz, siz, onlar
  • Mä, Sä - Ben, Sen (yabancılar arasında kullanılmaz)
  • yksi, kaksi, kolme - bir, iki, üç
  • neljä, viisi, kuusi - dört, beş, altı
  • seitsemän, kahdeksan - yedi, sekiz
  • yhdeksän, kymmenen - dokuz, on
  • sata, tuhat, miljoona - yüz, bin, milyon
  • Anteeksi - Özür dilerim
  • karhu - Ayı
  • Suomi - Finlandiya
  • suomi - Fince
  • Mitä kuuluu? - Nasılsın? (tam olarak "ne duyuluyor?", yabancılar arasında kullanılmaz. )
  • En ymmärrä - Anlamıyorum.
  • Ymmärrän / Minä ymmärrän - Anlıyorum
  • Rakastan sinua - Seni seviyorum
  • Asun Turkissa - Türkiye'de yaşıyorum.
  • ¹Ymmärrät(te)kö suomea? - Fince anlıyor musun(uz)?
  • ¹Puhut(te)ko englantia? - İngilizce konuşuyor musun(uz)?
  • Olen englantilainen / turkkilainen / amerikkalainen / australialainen / uusiseelantilainen / irlantilainen / skotlantilainen - Ben İngilizim / Türk'üm / Amerikalıyım / Avustralyalıyım / Yeni Zelandalıyım / İrlandalıyım / İskoçum
  • ¹Olet(te)ko englantilainen? - İngiliz misin(iz)?
  • Missä sinä asut/¹Missä te asutte? - Nerede oturuyorsun(uz)?
  • Kiitos - Teşekkür ederim
  • Kyllä kiitos - Evet teşekkürler
  • Ei kiitos - Hayır teşekkürler
  • Olkaa hyvä - Lütfen
  • Hei - Merhaba
  • Hyvää päivää - İyi günler
  • Hyvää huomenta - Günaydın
  • Hyvää iltaa - İyi akşamlar
  • Hyvää yötä - İyi geceler
  • Näkemiin - Görüşürüz
  • Tervetuloa - Hoşgeldiniz
  • Nimeni on - Benim adım
  • Mikä sinun nimesi on? - Senin adın ne
  • Hauska tutustua - Taniştiğimiza memnun oldum
  • Anteeksi - Özür dilerim / Afedersiniz
  • Anteeksi - Efendim / Buyrun
  • Kuinka voit? - Nasılsın?
  • En ymmärrä - Anlamıyorum
  • En tiedä - Bilmiyorum

¹ -te eki tümceyi resmileştirmek için kullanılır. -te eki konulmaz ise tümce gayri resmi olur. Birden fazla kişiyle konuşurken -te eki eklenir.

  • Haluan: istiyorum
  • Haluat: istiyorsun
  • Haluatko: istiyor musun? (bir fiile -ko eki geldiginde, -misin, -musun, -muyum, muyuz soru eki ile aynı görevi görür).
  • tuletko huomenna:yarin gelecekmisin?
  • minne(mihin)menet?:nereye gidiyorsun?
  • olen(oon):ben evdeyim(oon da kullanilabilir )
  • olet (oot): ingilizcedeki "are" gibidir çoğulu ise olette`dir

Restaurant[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Menu Menü
  • Onko teillä vapaata pöytää? - Boş masa varmı?
  • Pöytä neljälle - Dört kişilik bir masa
  • Juomaraha, tippi - Bahşiş
  • Kippis - Şerefe
  • Saanko laskun, kiitos - Hesap lütfen
  • Missä on wc? - Tuvalet nerede?
  • Voimmeko maksaa luottokortilla? - Kredi kartıyla ödeyebilirmiyiz?
  • Kala - Balık
  • Nauta - Dana eti
  • Lammas - Kuzu eti
  • Suola - Tuz
  • Pippuri - Biber
  • Sokeri - Şeker
  • Punaviini - Kırmızı şarap
  • Valkoviini - Beyaz şarap
  • Olut - Bira
  • Vesi - Su
  • Maito - Süt

Hotel[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Pyyhe - Havlu
  • Saippua - Sabun
  • Siivous - Temizlik
  • Lakana - Çarşaf
  • Peitto - Battaniye
  • Viltti - Yorgan
  • Kuuma vesi - Sıcak su
  • Kylmä vesi - Soğuk su
  • Passi - Pasaport
  • Tallelokero - Kasa
  • Ilmastointi - Klima
  • Haluaisin vaihtaa huonetta - Odamı değiştirmek istiyorum

Alışveriş[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Auki Açık
  • Kiinni - Kapalı
  • Paljonko se maksaa? - Kaç para?
  • Katselen vain - Yalnız bakıyorum
  • Voinko kokeilla tätä? - Bunu deneyebilir miyim?
  • Tulemme takaisin huomenna - Yarın yine geleceğiz
  • Punainen - Kırmızı
  • Keltainen - Sarı
  • Vihreä - Yeşil
  • Sininen - Mavi
  • Musta - Siyah
  • Valkoinen - Beyaz
  • Kallis - Pahalı
  • Liian kallis - Çok pahalı
  • Edullinen/halpa - Ucuz
  • Kilo - Kilo
  • Gramma - Gram
  • Kulta - Altın
  • Nahka - Deri

Aktiviteler Seyahat[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Sisäänkäynti - Giriş
  • Uloskäynti Cıkış
  • Informaatio - Danışma/Enformasyon
  • Oikea - Sağ
  • Vasen - Sol
  • Suoraan - Düz/Direkt
  • Pysähdy - Dur
  • Ajokortti - Ehliyet
  • Huoltoasema - Benzin istasyonu
  • Tankki täyteen, kiitos - Tam depo lütfen
  • Lyijytön bensiini - Kurşunsuz benzin
  • Lentokenttä - Havalimanı
  • Lippu - Bilet
  • Linja-auto - Otobüs
  • Linja-autoasema - Otogar
  • Ajaisitteko varovaisemmin, kiitos - Lütfen daha dikkatli sürünüz
  • Olemme eksyksissä - Kaybolduk
  • Katu - Sokak/Cadde
  • Keskusta - Merkez
  • Pohjoinen - Kuzey
  • Etelä - Güney
  • Itä - Doğu
  • Länsi - Batı
  • Lähellä - Yakın
  • Kaukana - Uzak
  • Museo - Müze
  • Moskeija - Cami
  • Kirkko - Kilise
  • Linna/linnoitus - Kale
  • Rauniot - Harabe
  • Torni - Kule

Zaman[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Paljonko kello on? - Saat kaç?
  • Maanantai - Pazartesi
  • Tiistai - Salı
  • Keskiviikko - Çarsamba
  • Torstai - Perşembe
  • Perjantai - Cuma
  • Lauantai - Cumartesi
  • Sunnuntai - Pazar
  • Eilen - Dün
  • Huomenna - Yarın
  • Tänään - Bügün

Sağlık[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Lääkäri - Doktor
  • Sairaala - Hastane
  • Apteekki - Eczane
  • Kuume - Ateş
  • Kipu - Acı
  • Kurkkukipu - Boğaz ağrısı
  • Päänsärky - Baş ağrısı

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta Fince ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

Vikisözlük'te Fince ile ilgili kelime açıklaması bulunmaktadır.

Vikikitap'ta Fince ile ilgili kılavuz veya ders kitapları bulunmaktadır.