Simbiyotik değişen yıldız

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Simbiyotik değişen yıldız veya Z And değişenleri, etkileşen çift yıldız sistemleridir. Bu grubun belirleyici karakteristik özelliği, düzensiz fotometrik değişimlerin yanı sıra, tayflarının aynı zamanda soğuk bir devin tayf özellikleri ile yüksek sıcaklıktaki plazmanın tayf özelliklerini göstermeleridir[1]. Sınırlı dalga boyu bölgelerinde yapılan çalışmalar sık sık Simbiyotik yıldızları yanlış sınıflandırılmasına neden olmuştur.

Özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Çift sistemin dev yoldaşı genellikle M veya C tayf türünü içerir. Bunun yanı sıra G tipi tayfa sahip olanlara "Sarı Simbiyotik yıldızlar" denilir. Çiftin diğer yıldızı, küçük kütleli anakol yıldızı veya yoğun cisim olabilir; örneğin alt cüceler, beyaz cüce veya nötron yıldızı olabilir. Dev yıldızdan transfer edilen kütle gel–git kuvvetine bağlı olarak anakol veya yoğun yıldıza doğru akar. Devden çıkan yüklü parçacıkların ise yoğun yıldızı çevreleyen diske yığılır. Simbiyotik aktivitenin derecesi, iki yıldızın ayrıklığına ve evrimsel durumlarına bağlı olmaktadır. Değişkenlik saniyelerle birçok on senelik müddetler arasında değişir. Yörünge periyotları yaklaşık 100 gün ile belki de yıllar arasında değişir.

Çok yavaş novalar, Simbiyotik yıldızların ilginç bir alt grubudur. Bu gibi cisimler on yıllar ile yıllar arasında bir zaman ölçeğinde birçok kadirlik patlamalarını geçirmişlerdir. Genellikle bu patlamalara bir beyaz cücenin yüzeyine yapışmış materyaldeki bir termonükleer kaçağın sebep olduğuna inanılır. Bu yüzden bunlar yinelenen novalar ile sıkı ilişkilidirler, ki bazıları M tayf türü olan dev yoldaşlarına sahiptirler ve sıkça Simbiyotik yıldızlar sınıfında sınıflandırılır. Örneğin RS Oph.

Geçmiş yıllarda Simbiyotik yıldızlar sınırlı fotoelektrik fotometrenin konusu olmuştur. Çünkü bu yıldızların mavi tayfları genellikle salma çizgileri tarafından yönetilir, bunların fotoelektrik fotometrelerini standart bir sisteme koymak mümkün değildir, UBV sistemi gibi. Bu sebepten dolayı farklı fotoelektrik fotometrelerle yapılmış gözlemleri bir araya getirmek pek yardımcı olmaz.

Örnek yıldızlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Simbiyotik yıldızlara ilişkin temsilci olarak seçilmiş bazı yıldızlar:

CI Cyg[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu yıldızın yörünge periyodu 812 gündür, M4 tayf türünden bir dev yıldız ile bir anakol yıldızından oluşan çift bir sistemdir. Dev yoldaş ile anakol yıldızı bit tutulum gösterir. Birçok patlamalara maruz kalmıştır ve bunların hiçbiri aynı değildir.

AR Pav[değiştir | kaynağı değiştir]

M3 tayf türünden dev bir yoldaş yıldız ile tayf türü G05 olan bir anakol yıldızını içeren çift sistemdir. AR Pav, günlük yörüngesel döneme sahip ve tutulum gösteren bir sistemdir.

AG Peg[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu yıldızın dev yoldaşı M3 tayf türünden olup ve birinci yoldaşı bir beyaz cüce olan ve iyi bilinen bir sistemdir. Çiftin yörünge dönemi 816.5 gündür. 1850'lerde bu yıldız nova gibi bir patlamaya uğramıştır.

RR Tel[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu yıldız bir Simbiyotik Mira ve çok yavaş novadır. Bu Mira veya D tipi Simbiyotikler, yıldızlararası tozun bulunduğunu gösteren kızıl ötesi gözlemleriyle bulunmuş önemli bir alt sınıftır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]