Samanyolu

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Git ve: kullan, ara
Samanyolu Gökadası
Milky Way IR Spitzer.jpg
Samanyolu gökadası'nın merkezi kızılötesi fotoğrafı.
Gözlem verisi
Türü SBbc (çubuklu sarmal gökada)
Çapı 100,000 ışık yılı
Kalınlık 1,000 ışık yılı (yıldızlar)
Yıldız sayısı 200 ile 400 milyar
Bilinen en yaşlı yıldız 13.2 milyar yıl
Kütle 5.8×1011 M☉
Güneş'in gökada merkezine uzaklığı 26,000 ± 1,400 ışık yılı
Güneş'in gökadada dönme süresi 220 milyon yıl (negatif dönüş)
Sarmal model dönme süresi 50 milyon yıl[1]
Çubuk modeli dönme süresi 15 ile 18 milyon yıl[1]
CMB yapısına göre görece hız 552 km/s[2]
Ayrıca bakınız: Gökada, Gökadalar dizini

Samanyolu, içinde Güneş sistemi'nin de bulunduğu gökada. Yerel küme'nin bir parçası olan çubuklu sarmal türde bir gökadadır. Gözlemlenebilir evren'deki milyarlarca gökadadan sadece bir tanesidir.

Konu başlıkları

[değiştir] Tarihçe

[değiştir] Etimoloji

Galaksi adının kökeni eski Yunanca’daki, bizim galaksimizi belirtmek üzere kullanılan “sütlü, süt gibi, sütsü” anlamlarına gelen galaxias (γαλαξίας) sözcüğü ya da "süt dairesi" anlamındaki kyklos galaktikos (κύκλος γαλακτίκος) terimidir. Bu terim ve dolayısıyla Batı kültüründe Samanyolu için kullanılan "Süt Yolu" terimi eski Yunan mitolojisindeki bir mitosdan kaynaklanır: Bir gece, Zeus ölümlü bir kadından yaptığı oğlu Herakles'i, farkettirmeden uykuya dalmış olan Hera'nın göğsüne koyar. Bebek Heracles, Hera'nın memelerinden akan sütü içecek ve böylece ölümsüz olacaktır. Fakat Hera gece uyanıp tanımadığı bir bebeği emzirdiğini farkedince onu fırlatıp atar ve boşalan memesinden çıkan süt de gece gökyüzüne fışkırıp akar. Hikayeye göre, işte geceleyin gökte sönük bir ışıkla pırıldar halde gördüğümüz “Süt Yolu” (Türkçe’de Samanyolu) denilen kuşak böyle oluşmuştur.[3]

[değiştir] Keşif

Antik çağda Grek filozofu Democritus (450–370 B.C.) geceleyin gökyüzünde görünen Süt Yolu denilen ışıklı bölgenin uzak yıldızlardan oluşuyor olabileceğine dikkat çekmişti.[4] Aristo’nun (384-322 B.C.) düşüncesine göreyse, Süt Yolu büyük, birbirine bağlı çok sayıdaki yıldızın alevlenmesinden kaynaklanmaktaydı ve bu alevler dünya atmosferinin üst kısmında yer almaktaydı.

Arap astronom İbn-i Heysem (965-1037) Samanyolu’nun ıraklık açısını gözlemleme ve ölçme girişiminde bulundu; [5]Süt Yolu’nun ıraklık açısı yoktu, bunun üzerine “bu, Dünya’dan uzaktadır, atmosfere ait değildir” diyerek Aristo’nun görüşüne karşı çıktı. [6]İranlı astronom Birûni (973-1048) Samanyolu Gökadası’nın sayısız bulutsu yıldızlar yığını olabileceği görüşünü ortaya attı.[7] İbn Bacce ise Samanyolu’nun pek çok yıldızdan oluştuğunu ve gözümüze sürekli bu şekilde görünmesinin dünya atmosferindeki kırılımdan kaynaklanıyor olabileceğini ileri sürdü.[8]İbn Kayyim El-Cevziyye (1292-1350) Samanyolu Gökadası’nın sabit yıldızlar feleğinde bir araya gelmiş çok sayıdaki küçük yıldızlardan oluştuğunu ve bu yıldızların gezegenlerden daha büyük olduklarını ileri sürdü.[9]

Samanyolu Gökadası’nın birçok yıldızdan oluşmasının ilk kanıtı Galileo Galilei’den geldi. 1610 yılında Samanyolu Gökadası’nı bir teleskopla inceleyen Galileo Galilei bunun çok sayıdaki yıldızın bir araya gelmesinden oluştuğunu farketti.[10] 1750’de İngiliz astronom ve matematikçi Thomas Wright “Evrenin orijinal bir teorisi ya da yeni hipotezi” adlı eserinde gökadanın Güneş Sistemi’ne benzer tarzda, fakat daha büyük ölçekte, kütleçekim gücüyle birbirlerine bağlı çok sayıdaki dönen yıldızlardan oluşmuş bir kitle olduğu görüşünü ortaya attı. Bunun sonucunda bu düşünceye göre, sözkonusu yıldızların oluşturduğu ve bizim de içinde bulunduğumuz bu disk, bizim gökyüzüne bakışımız açısından, bize gökyüzünde Süt Yolu olarak görünüyor olabilirdi. [11]

1785’te William Herschel tarafından sayılan yıldızlardan yola çıkılarak hazırlanan Samanyolu diyagramı. O dönemde Güneş gökada merkezine yakın olduğu zannedildiğinden Güneş gökada merkezine yakın olarak işaretlenmiştir.(Günümüzde yakın olmadığı bilinmektedir.)

Immanuel Kant 1755'deki bilimsel incelemesinde Thomas Wright'ın düşünce ve çalışmalarını biraz daha ayrıntılandırdı, gökadamızın da Güneş Sistemi’mize benzer biçimde, kütleçekim ile bir arada tutulan ve dönen bir yıldız kümesi olduğunu (haklı olarak) ifade etti. Kant ayrıca o dönemde gözlemlenebilen birkaç bulutsunun da ayrı gökadalar olabilecekleri varsayımında bulundu. (Bu adın verilme nedeni dürbünle bakıldığında ışık veren gaz bulutu gibi gözükmeleridir.) Samanyolu Gökadası’nın biçimi ve Güneş’in gökada içindeki konumu hakkındaki ilk girişim 1785’te gökyüzünün farklı bölgelerindeki yıldızları özenle sayan William Herschel’dan geldi. Herschel, Güneş Sistemi’ni merkeze yakın bir yere koyarak gökadanın biçimini gösteren bir diyagram hazırladı. [12] [13]

Jacobus Kapteyn, hassas bir yaklaşım sergileyerek, 1920’deki çiziminde Güneş’in merkeze yakın bulunduğu elips biçimli küçük bir gökada tasarladı. Farklı bir yöntem uygulayan Harlow Shapley ise küresel kümeler kataloğu çalışmasında kendinden öncekilerden tümüyle farklı olarak, gökadamızı Güneş’in merkezden uzak olduğu yaklaşık 70 kiloparsek yarıçapındaki yassı bir disk biçiminde tasarladı.[14]Her iki hatalı çalışma da galaktik düzlemde ışığın yıldızlararası toz vasıtasıyla soğurulmasını hesaba katmamıştı. Bu ancak Robert Julius Trumpler’ın 1930’da açık yıldız kümeleri üzerinde çalışırken bu etkiyi ölçmesinden sonra hesaba katılmaya başlandı ve günümüzdeki gökada görünümü kuramlarına ulaşıldı [15]


Samanyolu galaksisinin güneş sisteminden görünümünün 360 derece panaromik fotoğrafı.

[değiştir] Tıklanabilir Harita

Bu harita, en az 200 milyar yıldız içeren ve sarmal bir gökada olan Samanyolu'nun tümünü göstermektedir. Güneşimiz, merkezden 26 bin ışık yılı uzaklıkta, Avcı kolu'nun derinliklerinde gizlenmiştir. Gökadamızın merkezine doğru olan yıldızlar, bizim bulunduğumuz yerdekilere göre birbirlerine çok daha yakındır. Ayrıca, gökada düzleminin oldukça dışında yer alan küçük küresel yıldız kümelerinin varlığına da dikkat edilmelidir. Yine dikkat edilmesi gereken bir başka konu da, gökadamız tarafından yavaşça yutulan bir cüce gökadanın (Cüce Yay) varlığıdır.

Messier 75 Messier 2 Messier 15 Messier 30 Küresel yıldız kümesi Messier 3 Messier 68 Güneş Messier 5 Cüce Yay Kuğu kolu Messier 13 Kahraman kolu Avcı kolu Yay kolu Cetvel kolu Küresel yıldız kümesi Kalkan-Güneyhaçı kolu
Resim hakkında
Samanyolu gökadası (tıklanabilir harita)

[değiştir] Ayrıca bakınız

[değiştir] Kaynaklar

  1. ^ a b Bissantz, Nicolai (2003). "Gas dynamics in the Milky Way: second pattern speed and large-scale morphology". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 340: 949. doi:10.1046/j.1365-8711.2003.06358.x. arΧiv:astro-ph/0212516. 
  2. ^ Kogut, A.; Lineweaver, C.; Smoot, G. F.; Bennett, C. L.; Banday, A.; Boggess, N. W.; Cheng, E. S.; de Amici, G.; Fixsen, D. J.; Hinshaw, G.; Jackson, P. D.; Janssen, M.; Keegstra, P.; Loewenstein, K.; Lubin, P.; Mather, J. C.; Tenorio, L.; Weiss, R.; Wilkinson, D. T.; Wright, E. L. (1993). "Dipole Anisotropy in the COBE Differential Microwave Radiometers First-Year Sky Maps". Astrophysical Journal 419: 1. doi:10.1086/173453. http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1993ApJ...419....1K. Erişim tarihi 2007-05-10. 
  3. ^ Koneãn˘, Lubomír. "Emblematics, Agriculture, and Mythography in The Origin of the Milky Way" (PDF). Academy of Sciences of the Czech Republic. Retrieved on 2007-01-05.
  4. ^ Burns, Tom (2007-07-31). " Constellations reflect heroes, beasts, star-crossed lovers". The Dispatch. Retrieved on 2008-03-18.
  5. ^ Mohamed, Mohaini (2000), Great Muslim Mathematicians, Penerbit UTM, pp. 49–50, ISBN 9835201579, OCLC 48759017
  6. ^ Bouali, Hamid-Eddine; Zghal, Mourad; Lakhdar, Zohra Ben (2005). "Popularisation of Optical Phenomena: Establishing the First Ibn Al-Haytham Workshop on Photography" (PDF). The Education and Training in Optics and Photonics Conference. Retrieved on 2008-07-08.
  7. ^ O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., " Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni", MacTutor History of Mathematics archive
  8. ^ Josep Puig Montada (September 28, 2007). " Ibn Bajja". Stanford Encyclopedia of Philosophy. Retrieved on 2008-07-11.
  9. ^ Livingston, John W. (1971), "Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation", Journal of the American Oriental Society 91 (1): 96–103 [99], doi:10.2307/600445
  10. ^ O'Connor, J. J.; Robertson, E. F. (November 2002). "Galileo Galilei". University of St. Andrews. Retrieved on 2007-01-08.
  11. ^ Evans, J. C. (1998-11-24). "Our Galaxy". George Mason University. Retrieved on 2007-01-04.
  12. ^ Marschall, Laurence A. (1999-10-21). "How did scientists determine our location within the Milky Way galaxy--in other words, how do we know that our solar system is in the arm of a spiral galaxy, far from the galaxy's center?". Scientific American. Retrieved on 2007-12-13.
  13. ^ Kuhn, Karl F.; Koupelis, Theo (2004). In Quest of the Universe. Jones and Bartlett Publishers. ISBN 0763708100. OCLC 148117843.
  14. ^ Evans, J. C. (1998-11-24). "Our Galaxy". George Mason University. Retrieved on 2007-01-04.
  15. ^ Trimble, V. (1999). "Robert Trumpler and the (Non)transparency of Space". Bulletin of the American Astronomical Society (31): 1479. Retrieved on 2007-01-08.

[değiştir] Dış bağlantılar

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta:
Samanyolu ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur.


g • t • d
Samanyolu
Konum Evren · Başak süperkümesi · Yerel küme
Samanyolu Gökadası
Gökada merkezi Samanyolu'nun merkezi
Sarmal kollar Yay-Karina · Kalkan-Güneyhaçı · Cetvel-Kuğu · Kahraman · Avcı
Uydu gökadalar
Cüceler Çoban · Avköpekleri · Büyükköpek · Karina · Ejderha · Ocak · Aslan I · Aslan II · Anka · Eliptik Cüce Yay · Heykeltraş · Segue 1 · Yuvarsı Altılık · Büyükayı I · Büyükayı II · Küçükayı
Diğerleri Büyük Macellan Bulutu · Magellanic Stream · Tekboynuzlu Halkası · Küçük Macellan Bulutu · Başak Akımı · Willman 1
g • t • d
Dünya'nın Uzaydaki yeri
Dünya → Güneş Sistemi → Yerel Yıldızlararası Bulut → Yerel Kabarcık → Orion Kolu → Samanyolu → Yerel Grup → Başak süperkümesi → Gözlemlenebilir Evren → Evren WMAP 2008.png
Milky Way 2005.jpg  Gökada ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.


"http://tr.wikipedia.org/wiki/Samanyolu" adresinden alındı.