Zan dilleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Zan dili sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Zan dili, Güney Kafkas dillerinin Lazca ve Megrelceden oluşan bir koludur. Dilbilimciler, eskiden antik Kolhis dili[1][2][3] olarak da bilinen Zan dilinin zaman içinde ikiye ayrıldığını düşünmektedir.[4][5] Gürcüce ve Svanca, Güney Kafkas dillerine dahil olan diğer dillerdir.

Yayılımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu dil, Gürcistan'ın Megrelya bölgesi, Abkhazya'nın Gali Rayon'u ve Acaristan'ın Batum kentleriyle; Laz nüfusun yaşadığı ilçe ve köylerde konuşulur. Toplam konuşan sayısı 800.000 civarındadır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Gürcüce, Megrelce, Lazca ve Svanca Kafkas dil grubu içerisinde değerlendirilmektedir. Ancak Kuzey Kafkas dilleri ile bu dört dilin akrabalığı kesin oranda ispat edilemediğinden Güney Kafkas dilleri ya da bilinen diğer adıyla Kartveli dilleri'nin izole bir dil ailesi olduğu söylenmektedir.[6] Nicholas Marr tarafından ilk kez mukayese edilen dil daha sonra George Hewitt, Georges Dumézil, Arnold Chikobava ve Gôichi Kojima tarafından da çalışma konusu yapılmış, bazı kitaplar yayımlanmıştır. Megrelce ve Lazca konuşanlar arasında %70-80 arasında karşılıklı anlaşma söz konusudur. Dilbilimcilere göre Kolhis'in yıkılmasından sonra bu ortak dil ilk ayrışma evresine girmiş oldu.[7] Ancak asıl ayrışmalar, Lazika'nın Rioni Havzası'ndaki güney kesiminin 5. ve 6. yüzyıllardaki Bizans-Pers savaşları nedeniyle Megrel - Laz nüfusunun kayda değer bir kısmının ölmesiyle başladı. Bu bölge nüfustan arınmış bir yer hâline geldi. Bu yüzden Emevi Arap istilâlarından etkilenen Gürcüler, Kartli'den kitlesel olarak göç ederek süreç içinde bu bölgeye yerleştiler. Böylece günümüzde Müslümanları Laz, Hristiyanları ise Megrel olarak adlandırılan Megrel - Lazlar arasında, Gürcüler'den oluşan ve yine günümüzde Guria ve Acara Özerk Cumhuriyeti olarak bilinen tampon bölgeler oluştu. Bundan sonra da Kolhis halkı ikiye bölünmüş oldu ve Osmanlı hâkimiyetiyle dinin de etkisiyle Lazca ve Megrelce arasında kesin dilbilimsel ayrılıklar yaşandı. Ancak bu farklılıklar anlaşmaya engel olup, iki dil arasında diyalog kurulmasına mâni olacak kadar keskin değildir.

Güney Kafkas dilleri

Aşağıdaki tabloda Laz ve Megrel dillerine yani Zan diline ait bazı kelime örnekleri verilmiştir:

Türkçe Lazca Megrelce
Haber Ambari Ambe
Yeni Ağani Axali
İhtiyar Badi Badidi
Süt Mja Bja
Dut Bjoli Bjola
Erkek Kardeş Cuma Cima
Pazar Mjaçxa Jaşxa
Tavuk Kotume Kotomi
Geldik Komoptit Kumoprtit
Saymak Ǩoroʒxu Ǩoroʒxua
Aile Ocaği Ocaxi
Sekiz Ovro Ruo
Megrelya Omargale Samargalo
Kar Mtfi Tinu
Güvercin Ťoroci Ťoronci
Kalpsiz Uguroni Ugure
Önce Ǯoxle Ǯoxole

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.exploregeorgia.com/en/georgia/georgians.html 27 Ağustos 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Kolkhuri Dialects
  2. ^ Amerijibi-Mullen, Rusudan (ed., 2006), K’olxuri (megrul-lazuri) ena: Colchian (Megrelian-Laz) language. ICGL (Universali: Tbilisi, Georgia), www.icgl.org. (see also the review of this book by Andrew Higgins.)
  3. ^ http://www.scribd.com/doc/16212196/Recommendation-on-Language-Policy-to-Protect-Linguistic-Minorities-by-Shalva-Tabatadze-Kakha-Gabunia-Marika-OdzeliEnglish-Version
  4. ^ http://www.turkleronline.com/diger/lazlar/lazlar2/lazlar2_sayfa_60.htm Laz Dili
  5. ^ http://www.ling.helsinki.fi/sky/tapahtumat/el/endabs.htm Historical Perspective of Laz
  6. ^ http://www.bianet.org/bianet/yazdir/38968 Megrelo-Lazlar ve Gürcüler
  7. ^ Bedia Leba, Halkbilimci Wolfgang Feurstein ile söyleşi, Ogni Kültür Dergisi, sayı 5, Temmuz-Ağustos 1994.