Volapük

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Volapük
Volapük dilinin sembolü
Volapük dilinin sembolü
Telaffuz /volaˈpyk/
Oluşturan Johann Martin Schleyer
Tarih 1879 – 1880
Ayar ve kullanım Uluslararası, daha çok Avrupa
Kullanıcılar 20  (2000)[1]
Amaç
Yapay dil
  • Uluslararası yapay dil
    • Volapük
Yazı sistemi Latin
Kaynaklar İngilizce, Almanca, ve Fransızca
Resmi durumu
Düzenleyen Kadäm Bevünetik Volapüka
Dil kodları
ISO 639-1 vo
ISO 639-2 vol
ISO 639-3 vol

Volapük, 1879 yılında Alman din adamı Johann Martin Schleyer tarafından oluşturulmuş yapay bir dil. Datuval (Büyük Kaşif) olarak da bilinen Schleyer, Volapük hareketinde uzun yıllar Cifal (Lider) olarak görev almıştır. Dil, nceleri ilgi ile karşılanmış ve yayılma göstermiştir. Volapük, dil bilgisi kurallarının oldukça karmaşık olmasına rağmen yüz binlerce kişi tarafından öğrenilmiş, bu dilde kurultaylar toplanmış, dil bilgisi kitapları ve dergiler yayımlanmıştır. Volapük yerini önce Idiom Neutral, sonra İnterlingua ve Esperanto gibi yapay dillere bırakmıştır.[2]

Dil bilgisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bitişimli bir yapı içeren bu yardımcı dilin sözcükleri ve söz kökleri büyük ölçüde İngilizceye ve Rumenceye[kaynak belirtilmeli] dayanmaktadır.

Alfabe[değiştir | kaynağı değiştir]

Volapük alfabesinde 27 harf vardır.[3]

Aa Ää Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Öö Pp Rr Ss Tt Uu Üü Vv Xx Yy Zz

İsmin Hâlleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yalın Hâl = vol (dünya) vols (dünyalar)

-in Hâli = vola (dünyanın) volas (dünyaların)

-e Hâli = vole (dünyaya) voles (dünyalara)

-i Hâli = voli (dünyayı) volis (dünyaları)

Örnek metin[değiştir | kaynağı değiştir]

Valik menas labons leig e lib in dinits e dets. Givons lisäls e konsiens e mutons dunön okes in flenüg tikäl.

Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler.

Volepük Hareketi Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Schleyer anıtı

Schleyer, 1878 yılında altı tane dilden (Almanca, İngilizce, İspanyolca, Fransızca, İtalyanca ve Rusça) bir tane dünya dili oluşturmak için araştırmalara başladı, 1879-1880 yıllarında çalışmaları sonuç verdi ve Volapük adlı yeni bir dil ortaya çıktı.[4] Sonraki on yıl içinde dil hızlıca popülerleşti ve üç tane uluslararası konferans yapıldı (1884, 1887, 1889). Münih'teki ikinci konferansta Kadäm Bevünetik Volapüka (Uluslararası Valapük Akademisi) kuruldu ve Schleyer ilk Cifal (Lider), Auguste Kerckhoffs Dilekei (Müdür) oldu.[5] 1889 yılında, Paris'te üçüncü konferansın yapıldığı senede, neredeyse 1 milyon kişi tarafından konuşulan Volapük diliyle ilgili yüzlerce kulüp ve kitap, ayrıca 25 dergi vardı.[6][7] Volapük Paris konferansı, yapay bir dilde düzenlenmiş ilk uluslararası konferanstı.[8] Paris konferansında umulduğunun aksine Schleyer ve Kerckhoffs arasındaki fikir ayrılıkları iyice keskinleşti. Schleyer, veto yetkisinin uygulatılmaması üzerine akademiyi lağvetmeye çalıştı ve yeni bir kadäm (akademi) kurdu, ama bu akademi bir kaç sene içinde kapandı, hareket Cifal'ler önderliğinde günümüze değin geldi.

Öte yandan, 1892 yılında Kerckhoffs'un yerine Waldemar Rosenberger akademide yeni Dilekei oldu. Rosenberger yönetimindeki akademide, dil gitgide Avrupa dillerine yaklaştı ve bir zaman sonra, 1898 yılında, orijinal Valapük'ten ayrı bir haline geldi. Bu yeni dile Idiom Neutral denildi. Aynı yıl akademinin de adı değişti ve Akademi Internasional de Lingu Universal (Uluslararası Evrensel Dil Akademisi) oldu. Bu akademi, Idiom Neutral'i bir on sene geliştirdikten sonra ünlü matematikçi Peano'nun geliştirdiği Latino sine flexione dilinin lehine terk etti. Peano, akademinin yeni müdürü oldu. 1912 yılında, Rosenberger Reform-Neutral dilini geliştirdi. Aynı yıl, Schleyer öldü ve yerine Albert Sleumer geçti. Sleumer 1934 yılında Cifal'lerin görevlerini tanımladı, 36 yıl Cifal olarak görev yaptıktan sonra 1948 yılında istifa etti.

Liderlik[değiştir | kaynağı değiştir]

Cifal listesi[değiştir | kaynağı değiştir]

2016 yılına kadar Volapük hareketinin 7 tane Cifal'i olmuştur.

  1. Johann Martin Schleyer 1879 – 1912 (33 yıl)
  2. Albert Sleumer 1912 – 1948 (36 yıl)
  3. Jakob Sprenger 1948 – 1950 (2 yıl)
  4. Johann Schmidt 1950 – 1977 (27 yıl)
  5. Filippus Johann Krüger 1977 – 1983 (6 yıl)
  6. Brian Reynold Bishop 1984 – 2014 (20 yıl)
  7. Hermann Philipps 2014 – günümüz

Kadäm Bevünetik Volapüka Dilekei'leri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Auguste Kerckhoffs 1887 – 1892
  2. Waldemar Rosenberger 1892 - 1898

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Paul LaFarge (Ağustos 2000 (2000-08)). "Pük, Memory: Why I Learned a Universal Language No One Speaks". The Village Voice. 22 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20141022175311/http://www.villagevoice.com/2000-08-01/art/p-k-memory/. Erişim tarihi: 02016-8-18 18 Ağustos 2016. 
  2. ^ The Loom of Language F. Bodmer and L. Hogben (eds.) Ch. XI Pioneers of Language Planning; Allen & Unwin Ltd, London (1944)
  3. ^ "Volapük Vifik 10 derste Volapük (İngilizce)Şablon:Vo icon". 23 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160423180501/http://personal.southern.edu/~caviness/Volapuk/VolVifik/volvif00.html. Erişim tarihi: 30 Eylül. 
  4. ^ Kniele, Rupert (1889). Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük. A. Schoy. 
  5. ^ Schmidt, Johann. 1996. Historio de la universala lingvo Volapuko. Tradukinto: Philippe Combot. Courgenard: La Blanchetière. ISBN 2-906134-30-9
  6. ^ Sprague, Charles E. (1888). "[Volapük el kitabı]" ((İngilizce)). Hand Book of Volapük. NYC: The Office Company. http://personal.southern.edu/~caviness/Volapuk/HBoV/. 
  7. ^ Baugh, Albert Croll; Cable, Thomas (2002) ((İngilizce)). A History of the English Language (5 bas.). Upper Saddle River, New Jersey,ABD: Prentice Hall. ISBN 9780130151667. LCCN 2001133068. https://books.google.ie/books?id=jlAdAQAAIAAJ. 
  8. ^ Cherpillod, André (1995) (Esperanto). Konciza gramatiko de Volapuko. Courgenard, Fransa: Memeld, Okdabükot. s. Önsöz. ISBN 2-906134-27-9. https://books.google.com.tr/books?id=PM7-SgAACAAJ. 

Dış Bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikisource-logo.svg
Vikikaynak'ta
Volapük
kaynaklar bulunmaktadır.