Rumence

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Rumence
Scrisoarea lui Neacsu.jpg
Rumence bir yazı örneği.
bölge Balkanlar, Orta Avrupa
Etnik köken Rumenler
Konuşan sayısı 23,623,890  (2002)[1]
Dil aileleri
Yazı sistemi Latin alfabesi
Resmi durumu
Resmi dil  Romanya
 Moldova
Flag of Vojvodina.svg Voyvodina
Onaylanmış azınlık dili  Macaristan
 Sırbistan
 Ukrayna
Dil kodları
ISO 639-1 ro
ISO 639-2 rum (B)
ron (T)
ISO 639-3 ron
Map Roumanophone World.png
██ Rumence'nin yaygın olarak konuşulduğu yerler. ██ Azınlık yerleri.
Rumence konuşulan alanlar

Rumence (kendi dilinde: Română), Romanya'nın resmî dilidir ve Roman dillerinin doğu koluna mensuptur. Çoğunluğu Romanya ve Moldova'da yaşayan 28 milyon kişi tarafından konuşulur. Moldova'nın resmî dili Moldovaca da Rumence ile aynı olmasına rağmen, ülke yasaları kapsamında ülkenin resmî dili Moldovaca olarak yer almaktadır.[2][3]

Kısa Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Latinceye gramer ve kelime dağarcığı olarak oldukça benzemektedir. Romanya tarih boyunca çevresel etkilerden diğer ülkelere göre daha az etkilendiği için Latince etkisi diğer dillere göre daha fazla gözükmektedir.
  • Romanya bölgesinde Roma İmparatorluğunun işgalinden önce yaşayan yerli halkın, yani daçyalıların (Romanya tarihsel olarak daçya - dacia - olarak isimlendirilir), kullandığı kelimeler de Rumencede bulunmaktadır. Dolayısıyla bazı kelimelerin İtalyanca - İspanyolca gibi dillerde hiç benzeri yoktur. (Örneğin brânză - peynir)
  • İ.S. 101 yılında Roma İmparatoru Trajan daçya topraklarını işgal etmiştir. Yani bu tarihten itibaren Latin etkisi daçyaya girmiştir. Bundan sonra da daçya Osmanlı İmparatorluğu da dahil olmak üzere çeşitli işgallere uğramıştır. Bu sebeple Türkçe ile de bazı ortak kelimeler vardır.
  • Rumen alfabesi kiril alfabesi değildir. Uzun bir süre SSCB nin etkisi altında (komünist yönetim ile) idare edildiği için böyle bir fikre kapılmak doğaldır, ama bu süre içinde dahi kiril alfabesi kullanılmamıştır. Rumen alfabesi, Latin alfabesine çok büyük oranda benzer sadece birkaç tane farklı harf vardır. Yine benzer sebeplerle Rumencenin Rusçaya benzediği düşünülebilir, fakat Rusçaya benzemez.

Rumen Alfabesi[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Rumen alfabesi şu harflerden oluşur:
Rumen Alfabesi
a ă â b c d e f g h i î j k l m n o p q r s ș t ț u v w x y z
A Ă Â B C D E F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T Ț U V W X Y Z

Harfler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ă: Kısa, kapalı, gırtlaktan gelen ve sert bir E harfidir. Normal E harfine göre daha kısa ve serttir. Ayrıca A ve E arası bir ses olarak öngörülür (Æ). Ses ve harf karşılığı olarak Arapça’da ve Almanca’da da bulunur. Türkçede normal e sesinden tam olarak ayırt edilebilmesi günümüzde çok zordur. Azerice’de yoğun olarak kullanılır (Ə). Ses olarak ayrıca Tatarca’da, Gagavuzca’da ve Türkmence’de yer alır (Ä). İnce bir harf olduğu halde kalın uyumludur. Bu harfi içeren sözcüklerin aslında Büyük Ünlü Uyumuna uymadığı hâlde kulağı tırmalamıyor olması bu nedenledir. Örneğin Tatarca ve Azericedeki İncä/İncə sözcüğü.
  • Ț: Gagavuzca’da ve ayrıca Moğolca’da kullanılan bir harftir. Türkçe’de kullanılmaz. TS olarak da seslendirilir (ʦ: T+S). Moğolca’da ve Rusça’da, Slav dillerinde, ayrıca Kiril alfabesini kullanan pek çok dilde Ç harfinin türevi olan sert bir T bir sesidir (Kiril Ц, Tse). Gagavuzca’da ve diğer Türk dillerinde Slav kökenli kelimelerde yer alır (Örneğin: Prezentaţiya). Ancak öz Moğolca sözcüklerde de sık sık kullanılır. Örneğin: Moğolcadaki Ţag sözcüğü (Çağ, “Tsag” okunur), Ţeţeg (Çiçek, “Tsetseg” gibi okunur).
  • : Gagavuzların da kullandığı Moldova alfabesinde (ve birebir aynı olan Rumen alfabesinde) resmi olmayan harfler arasındadır. Bu dillerdeki eski metinlerde birebir Noktalı D biçimiyle rastlanır. Ses olarak Abhazcada, Macarcada ve Bulgarcada yer alır. Türkçe’de bulunmayan sert bir D harfidir. DZ olarak da seslendirilir (ʣ: D+Z). Slav dillerinde, ayrıca Kiril alfabesini kullanan bazı dillerde J harfinin türevi olan bir sestir (Kiril Ӡ, Dze). Örneğin Romencedeki Ḑână (Dzana, Çağdaş Romencede Zână: Peri).[4]
  • Rumen harflerinin seslendirilişi (burada belirtilmeyen harfler Türkçede olduğu gibi seslendirilir):
    • â î harflerinin sesleri aynıdır sadece gramer kuralı olarak î sadece kelime başında bulunabilir. Bu harflerin sesi Türkçedeki ı ile aynıdır.
    • c harfi Türkçedeki k gibi okunur. Zaten Rumencede k harfi sadece kg için kullanılır.
    • Türkçedeki c sesi, gea=ca, ge=ce, gi=ci, gio=co şeklinde g harfine e veya i eklenerek kullanılır. Türkçedeki g sesi ise gh ile elde edilir, ghe=ge gibi.
    • Rumencede Türkçedeki ç harfi olmamasına rağmen ç sesi vardır. cea=ça, ce=çe, ci=çi, cio=ço olarak okunur.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]