Turan Dursun

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Turan Dursun
Turan Dursun.jpg
Doğum 1934
Gümüştepe, Şarkışla, Sivas
Ölüm 4 Eylül 1990
İstanbul
Meslek Yazar, eski imâm, müftü
Milliyet Türk
Edebî akım İbn-i Râvendî-Dehriyyun, Materyalizm-Maddecilik

Turan Dursun (1934 - 4 Eylül 1990), Türk yazar, düşünür, eski imâm ve müftü. İbn-i Râvendî'nin tâkipçilerindendir. Yapmış olduğu araştırmalarında İslâmiyeti ve peygamberi Muhammed'i ağır bir şekilde eleştirmiştir.[1][2] Monoteistik dinler tarihi eğitimi görmüştür. Ateist olmadan önce imam ve müftü olarak çalışmıştır. İslâm dinini açıkça eleştirdiğinden ötürü köktendinci kişiler tarafından tehdit edilmiştir. 4 Eylül 1990'da evinin önünde düzenlenen suikast ile öldürülmüştür.[3]

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

1934'te Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Gümüştepe köyünde İmâmiye-i İsnâ‘aşeriyye mezhebine bağlı Câferî bir ailenin evlâdı olarak dünyaya geldi. Ailesinin sekiz çocuğundan biriydi. Annesi Kürt, babası Türktür.[4] Beş yaşındayken tüm ailesiyle birlikte Ağrı’nın Tutak ilçesine dedesinden kalma yerlere tekrar sahip olmak ve oraları işletmek maksadıyla göç ettiler.[4]

Ailesi ve eğitimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Babası, aileyi geçindirmek üzere köylerde imâmlık yapmaya başladı. Kıt kanâat geçinen babasının tek arzusu, oğlunun "İmâmet (İsnâ'aşeriyye i'tikadı)" esâsları doğrultusunda İmâmet (İsnâ'aşeriyye-Caʿferiyye Şiîliği i'tikadı) merkezi konumunda bulunan Basra ve Kûfe’de çok kuvvetli bir din eğitimi alarak eşi benzeri görülmemiş bir din âlimi olmasıydı. Bu amaca yönelik olarak babası oğlunu yatılı din okullarına, Kur'an kurslarına ve birçok ünlü hocanın yanına eğitim alması için gönderdi. Bu hocalardan dinî eğitim alabilmek için Ağrı'dan Muş'a, Adana'ya ve oradan da Türkiye'nin birçok şehrine, kasabasına ve köyüne gitti. Biri hariç tüm hocalarından bedava ders gördü. İşte bu hocadan ders alabilmek amacıyla kendisinden istenilen, o zamanın parasıyla 100 TL'yi ödeyebilmek için hem esans satmaya, hem de hocalık yapmaya başladı. Kendisine hocalık yapan bu kişi ise daha sonraları Ankara Elmadağ Müftülüğü'ne atandı.[4]

Diyânet İşleri Başkanlığı’nın İlâhiyat Fakülteleri’nde sürdürdüğü Sünnî-Hanefî-Mâtûridîyye İ'tikadî mezhebi ana ilkelerine dayalı olarak verilen eğitim karşısında ailesinden öğrendiği İmâmet (İsnâ'aşeriyye-Caʿferiyye Şiîliği i'tikadı)’nın esaslarına bağlı kalmak suretiyle ilâhiyat eğitimi alamayacağını anlayarak Monoteistik dinler tarihi eğitimi almaya karar verdi.[5] Askerlik çağına ulaşana kadar Kürtçe, Çerkezce ve Arapça öğrendi. Antropolojiyle de yakından ilgilendi.[kaynak belirtilmeli]

Müftülük yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

Müftülük sınavını kazandıktan sonra ilkokul diploması olmadığı için tayini yapılamadı. Bu yüzden İstanbul Mahmutpaşa İlkokulu'nu kısa sürede dışarıdan bitirdi. Sivas müftüsü iken de ortaokulu dışarıdan bitirdi ve en son liseyi tam bitirmek üzereyken silahlı bir saldırının hedefi oldu.[kaynak belirtilmeli]

İlk imâmlık deneyimlerini askere alınmadan önce Tarsus'a bağlı Baltalı köyünde yaptı. Askerliğinden sonra İstanbul'da bulunan İsmailağa ve Üçbaş medreselerinde hocalık yaptı. Daha sonra müftülük yapmaya başladı. İlk olarak Tekirdağ'da müftü yardımcısı olarak göreve başladı. Ardından Gemerek'te, Altındağ'da, Sivas'ta ve son olarak da Sinop'un Türkeli ilçesinde müftü olarak görevde bulundu. 1958 yıllında başlayan müftülük görevi 1966'da son buldu. Bu yıllar arasında birçok şeye tanık oldu ve sürgün edildi.[6] Daha sonra müftülükten ayrılarak TRT'ye geçti. TRT'de prodüktör olarak çalıştı ve buradan emekli oldu.[4][7]

Müftü iken İslâmiyeti, Hıristiyanlığı ve Yahudiliği hem kendi kaynaklarından, hem de diğer kaynaklardan yararlanarak daha detaylı bir şekilde birbiriyle karşılaştırarak kökenlerini aramaya yönelik çalışmalar yürüttü.[8] Yürüttüğü bu yoğun çalışmaların yanında efsaneleri ve hikâyeleri de okudu. Sürdürdüğü bu yoğun çalışmalar esnasında okuduğu efsane ve hikâyeleri kutsal metinlerdekiler ile kıyaslayan Dursun'nun dinî inancında büyük sarsıntılar meydana geldi.[9] Neticede, dinî inancında tezâhür eden bu dilemmanın etkisi altında kalarak müftülük görevinden istifâ etti.[4]

Prodüktörlük ve yazarlık yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir arkadaşının önerisiyle Türkiye Radyo Televizyon Kurumu'nda ambar memurluğu, malzeme memurluğu, koruma memurluğu ve evrak memurluğu gibi görevlerde çalıştı. Ardından prodüktör sınavlarına girdi ve başarılı oldu. Bundan sonra TRT Kültür Müdürlüğü'nde dinî yayınların hazırlanmasında prodüktör olarak çalıştı ve birçok yapıma imzasını attı. Bunlardan en çok yankı uyandıranlar ise şunlardır: Tarihte Türkler, Başlangıcından Bu Yana İnsanlık ve Akşama Doğru. Araştırmasını kendisinin yaptığı ama bir türlü yapımına izin verilmeyen Birinci Büyük Millet Meclisi Öncesi ve Sonrası adlı bir projesi vardı. TRT'deki 16 yıllık görevinden 1982 yılında emekliye ayrıldı.[4]

1987 yılında Doğu Perinçek'le tanıştı ve onun yardımıyla 2000'e Doğru adlı dergide Din Bilgisi adında bir sayfada yazmaya başladı. Daha sonra Saçak, Teori ve Yüzyıl gibi dergilerde de yazdı. Bunun yanı sıra birçok kitabı yayına hazırladı. İbn Haldun'un Mukaddime adlı eserini Türkçeye çevirdi.[10][11] Hazırlamakta olduğu kapsamlı Kur'an Ansiklopedisi'nin ancak ilk 8 cildini tamamlayabildi.

Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Turan Dursun, 4 Eylül 1990 tarihinde İstanbul'da evinden işine giderken uğradığı bir silahlı saldırı sonucu öldürüldü. Dört yıl sonra, İslami Hareket Örgütü'ne yönelik operasyonda cinayetin çözüldüğü açıklandı. Örgüt üyesi Arif kod adlı Tamer Aslan, Devlet Güvenlik Mahkemesi'nde verdiği ifadede Turan Dursun'un öldürülmesine nasıl karar verdiklerini şöyle anlattı:

Mesut (kod adlı İrfan Çağrıcı), yazarlık yapan ve yazdığı yazılarda Hz. Peygamber efendimizle kutsal Kur'an-ı Kerim'i küçük düşüren Turan Dursun'un öldürülmesi gerektiğini söyledi. Bunun üzerine benimle kod adı Kemal olan kişiyle önce bu konuya itiraz ettik. Çünkü bu şahıs öldürüldüğünde basın bu olayı abartılı olarak halka yansıtacak, bundan dolayı da şahsa kötülükten ziyade iyilik yapmış olacağız kanaati benimle Kemal'de hakimdi. Biz bu görüşümüzü Mesut'a ilettiğimizde bizimle 15 gün görüşmedi. Mesut, tekrar Turan Dursun'un öldürülmesi olayını yinelemesi üzerine ben ve Kemal olayın istihbaratını yapmak üzere görev aldık.[12]

Bu cinayetle ilgili yakalanan İslamî Hareket Örgütü üyelerinden İrfan Çağrıcı, müebbet hapisle cezalandırılmış olup halen tutukludur. Turan Dursun cinayetinin tetikçisi olan Muzaffer Dalmaz ise halen yurt dışında firardadır.[13]

Turan Dursun anısına her yıl Turan Dursun Araştırma ve İnceleme Ödülü verilmektedir.[14]

Uzmanlık alanları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Fıkıhçı, İslam Hukukçusu
  • Kelamcı, İslam Kelamcısı
  • Hadis Bilimcisi
  • Doğu Bilimcisi
  • Din Etnoloğu[15]

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kulleteyn[değiştir | kaynağı değiştir]

Kulleteyn
Yazarı Turan Dursun
Ülke Türkiye
Özgün dili Türkçe
Türü Otobiyografik roman
Yayınevi Kaynak Yayınları
Sayfa sayısı 336
ISBN 9789753430197

Turan Dursun'un çocukluk dönemlerine ilişkin otobiyografik romanıdır.[16] Kitabın sonraki ciltlerinin, yazarın vurulduğu 4 Eylül 1990'da evinden sivil polisler tarafından alındığı öne sürülmüştür.[17][18][19]

Kitap, yazarın 11 yaşına kadar aldığı din eğitimi dönemini anlatır.[4][20] Pek çok baskısı yapılan kitap, çizgi roman olarak da yayınlanmıştır.[21]

Diğer[değiştir | kaynağı değiştir]

Çevirileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Hakkında yazılan kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Abit Dursun, Babam Turan Dursun
  • Abit Dursun, Turan Dursun ve Aydınlanma
  • Şule Perinçek, Turan Dursun Hayatını Anlatıyor

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Yonah Alexander; Milton M. Hoenig (2008). The new Iranian leadership: Ahmadinejad, terrorism, nuclear ambition, and the Middle East
  2. ^ Dursun Işık Tutmayı Sürdürüyor, Cumhuriyet, 4 Eylül 2005
  3. ^ "Aydınlanma savaşçısı Turan Dursun bundan 23 yıl önce katledildi" (Türkçe). Sol Gazetesi (sol.org.tr). 4 Eylül 2013. http://haber.sol.org.tr/devlet-ve-siyaset/aydinlanma-savascisi-turan-dursun-bundan-23-yil-once-katledildi-haberi-79095. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2017. 
  4. ^ a b c d e f g Kayıklık, Doç. Dr. Hasan. "Dini İnkâr Bağlamında Turan Dursun". Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (Çukurova Üniversitesi): 2. http://dergipark.ulakbim.gov.tr/cuilah/article/viewFile/5000156206/5000141029. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2017. 
  5. ^ Kulleteyn, Kaynak Yayınları.
  6. ^ Kulleteyn, Kaynak Yayınları
  7. ^ Din Bu-1 Tanrı ve Kur'an Sayfa 247 Kaynak Yayınları
  8. ^ Din Bu
  9. ^ Turan Dursun kimdir?
  10. ^ Mukaddime / İbretler Kitabı, Haberler Divanı - Çeviren: Turan Dursun (2 cilt)
  11. ^ Turan Dursun - Mukaddime (İbn Haldun) İç Sayfalar
  12. ^ İslami teror raporu, Milliyet, 6 Mart 1997.
  13. ^ İslami Hareket’e bir idam, 4 müebbet
  14. ^ "Turan Dursun Ödülleri dağıtıldı" (Türkçe). NTV (ntv.com.tr). http://arsiv.ntv.com.tr/news/194781.asp. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2017. 
  15. ^ Din Bu 1-Tanrı ve Kur'an, sayfa 247
  16. ^ Aydın, Orhan (27/01/2015). "Bu nasıl din bu nasıl inanç..." (Türkçe). Sol Gazetesi (sol.org.tr). http://haber.sol.org.tr/yazarlar/orhan-aydin/bu-nasil-din-bu-nasil-inanc-106226. Erişim tarihi: 8 Ağustos 2017. 
  17. ^ 22 Maddede Aydınlanma Savaşçısı Turan Dursun
  18. ^ "Tetikçi nasıl kactı?". Takvim (gazete). 13 Ağustos 2010. 6 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170806143321/http://www.takvim.com.tr/guncel/2010/08/13/tetikci_nasil_kacti. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2017. 
  19. ^ "Aydınlanma savaşçısı Turan Dursun bundan 23 yıl önce katledildi". soL haber portalı. 04 Eylül 2013. 6 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170806143338/http://haber.sol.org.tr/devlet-ve-siyaset/aydinlanma-savascisi-turan-dursun-bundan-23-yil-once-katledildi-haberi-79095. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2017. 
  20. ^ "Şeriat’ın karanlığına yolculuk: Kulleteyn" (Türkçe). Gaia Dergi (/gaiadergi.com). 25 Temmuz 2016. https://gaiadergi.com/seriatin-karanligina-yolculuk-kulleteyn/. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2017. 
  21. ^ Kulleteyn Çizgi Roman

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]