Polietilen tereftalat

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Polietilen tereftalat (bazen poli(etilen tereftalat) olarak da yazılır) eskiden PETP veya PET-P olarak veya genellikle en yaygın PET veya PETE olarak kısaltılan polyester ailesi reçinelerinden bir termoplastik polimer reçinedir. Genelde giysiler için elyaflarda, sıvılar ve gıdalar için kaplarda, üretim için termoformda ve mühendislik reçineleri için cam elyafla birlikte kullanılır.

Polietilen tereftalatın zincir yapısı

Aynı zamanda Birleşik Krallık'ta Terylene marka isimleriyle de anılır. Terylene ismi (poliet)ylene ter(ephthalate) kelimelerindeki "ter" ve "ylene" hecelerinin tersten birleştirilmesinden oluşur ve 1940'lara tarihlendirilir.[1] Rusya ve eski Sovyetler Birliği'nde Lavsan ve ABD'de Dacron markasıyla satılır.

Dünya PET üretiminin çoğunluğu sentetik elyaflar içindir (%60'ın üzerinde) ve şişe üretimi küresel talebin yaklaşık% 30'unu oluşturmaktadır. [2] Tekstil uygulamaları bağlamında PET genel adı polyester ile anılırken PET kısaltması genellikle ambalajla ilgili olarak kullanılır. Polyester dünya polimer üretiminin yaklaşık % 18'ini oluşturur ve polietilen (PE), polipropilen (PP) ve polivinil klorür (PVC)'den sonra en çok üretilen dördüncü polimerdir.

Polietilen tereftalat polikondenzasyon metoduyla üretilir. Isıl işlenmesine bağlı olarak, amorf (şeffaf) ve yarı-kristal (opak ve beyaz) malzeme olarak mevcuttur. PET monomer etilen tereftalatın tekrarlayan (C10H8O4) birimlerle polimerize birimlerinden oluşur.

En önemli kullanım avantajı tamamen geri dönüşebilir olmasıdır. Diğer plastiklerden farklı olarak, polimer zincirleri, sonraki kullanımlar içinde eski halini alır. PET hammadde tanımlama kodu olarak 1 ile ifade edilir.

PET hammadde geri dönüşüm kodu

PET kalınlığına bağlı olarak yarı-katı ve katı olabilir. Çok hafiftir. İyi bir gaz ve nem bariyeri olarak kullanılır. Serttir ve darbeye karşı dayanıklıdır. Doğal olarak renksiz ve şeffaftır.

İnce film olarak üretildiğinde PET sıklıkla alüminyum ile kaplanır; yansıtıcı ve opak bir hale gelir. PET şişeler mükemmel bariyer malzemesi olup özellikle meşrubatlar için çok yaygın kullanım alanı vardır.

Fiber veya cam partikül dolgulu olduğunda kayda değer bir şekilde sert ve daha uzun ömürlü bir hal alır.

Fiziksel özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Polietilen tereftalat polardır. Polar olduğundan moleküller arası çekim kuvveti büyüktür. PET Molekülleri lineer ve ağ olmaksızın oluşmaktadır. Bu özelliklerin ikisi de yarım kristal olma hali ve faser hali için şarttır. PET moleküllerinin lineer olması ve ağ oluşturmaması, 80 °C bile formunu bozmamasını ve kırılmaya karşı dayanıklı olmasını sağlar.

Darbeye karşı dayanıklılığı azdır. Kayma ve kaynak olma özelliği iyidir. Yumuşamaya başladığı sıcaklık aşağı yukarı 70 ile 80 °C arasındadır. Kristal haldeyken 140 °C nin üzerine de çıkabilir. Erime noktası (Kristalizasyon derecesi ve polimerizasyon derecesine bağlı olarak 235 ve 260 °C arasındadır.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

PET, 1941 yılında John Rex Whinfield, James Tennant Dickson vr işverenleri Calico Printers' Association tarafından İngiltere, Manchester'da patentlendi. PET şişe ise 1973 yılında patentlenmiştir.

Kullanımları[değiştir | kaynağı değiştir]

PET'ten yapılan plastik şişeler meşrubat için yaygın olarak kullanılmaktadır (bkz. Karbonatlama). PET bira muhafazası için tasarlanan gibi belirli özel şişelerde oksijen geçirgenliğini daha da azaltmak için ek polivinil alkol (PVOH) tabakasıyla sandviçlenir.

Geçirgenliğini azaltmak, film yüzeyini yansıtıcı veya mat yapmak için ince film buharlaştırma tekniğiyle İki eksenli yönlendirilmiş PET film üzerine metal alüminize edilir (genellikle ticari isimlerinden biri olan "Mylar" tarafından bilinir) (MPET). Bu özellikler gıdalar için esnek paketleme, ısı yalıtımı (uzay battaniyesi gibi) birçok uygulamada yararlıdır. Yüksek mekanik mukavemeti nedeniyle PET film genellikle bant uygulamalarında örneğin manyetik bant için taşıyıcı veya basınca duyarlı yapışkan bantlar için altlık yapımında kullanılır.

Yönsüz PET levhası, paket tepsisi ve blister ambalaj yapmak için ısıyla şekillendirilebilir.[3] Kristalize edilebilir PET kullanılıyorsa tepsiler hem donma hem de fırında pişirme sıcaklıklarına dayandıkları için dondurulmuş akşam yemekleri için kullanılabilir. Hem amorf PET hem de BoPET çıplak göze göre şeffaftır. Renk- veren boyalar kolaylıkla PET levhaya formüle edilebilir.

Cam parçacıklar veya lifler ile doldurulduğunda çok sert ve daha dayanıklı olur.

PET ince film güneş pillerinde altlık olarak kullanılır.

PET deniz altı kablolarında su geçirmez bir engel olarak kullanılır.

Terylene tavandan geçerken halatların aşınmasını önlemeye yardımcı olmak için çan halat üstlerine de eklenir.

PET, 2014 sonlarından beri tip IV kompozit yüksek basınç gaz silindirlerinde astar malzemesi olarak kullanılır. PET daha önce kullanılan (LD)PE'den oksijene karşı çok daha iyi bir bariyer görevi görür.[4]

PET, 3D baskı filamanı olarak ve ayrıca 3D baskı plastiğinde PETG kullanılır.


Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Oxford Dictionary.
  2. ^ Ji, Li Na (Haziran 2013). "Study on Preparation Process and Properties of Polyethylene Terephthalate (PET)". Applied Mechanics and Materials. 312: 406–410. Bibcode:2013AMM...312..406J. doi:10.4028/www.scientific.net/AMM.312.406.  Bilinmeyen parametre |s2cid= görmezden gelindi (yardım)
  3. ^ Pasbrig, Erwin (29 March 2007), Cover film for blister packs, erişim tarihi: 2016-11-20 
  4. ^ SIPA: Lightweight compressed gas cylinders have plastic liners / PET provides high oxygen barrier https://www.plasteurope.com, 18 November 2014, retrieved 16 May 2017.