Paşalimanı Adası
Yunanca: Ἁλώνη | |||||||||||||
 2004 yılında Paşalimanı Adası | |||||||||||||
  Paşalimanı Adası Türkiye haritasındaki konumu. | |||||||||||||
| Konum | Paşalimanı, Erdek, Balıkesir, Türkiye | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bölge | Misya | ||||||||||||
| Koordinatlar | 40°29′22″K 27°36′32″D / 40.48944°K 27.60889°D | ||||||||||||
| Tür | Yerleşim yeri | ||||||||||||
| Sit ayrıntıları | |||||||||||||
Paşalimanı Adası
 | |||||||||||||
 | |
| Coğrafya | |
|---|---|
  Paşalimanı Adası | |
| Koordinatlar | 40°28′34″K 27°37′07″D / 40.47611°K 27.61861°D |
| Takımadası | Marmara Adaları |
| Denizi | Marmara Denizi |
| Siyasi | |
| Adadaki ülke(ler) | |
| Bölge | Marmara Bölgesi |
| İl | Balıkesir |
| İlçe | Erdek |
Paşalimanı Adası veya eskiden Halone (Yunanca: Ἁλώνη Aloni), Marmara takımadalarında Marmara Adasının güneyinde, Avşa'nın doğusunda bir adadır.[1] Adada, Paşalimanı, Poyrazlı, Harmanlı, Balıklı ve Tuzla isimli beş köy bulunmaktadır. Balıkesir ilinin Erdek ilçesine bağlıdır. Adanın nüfusu 2 bin kadardır.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Prokennoslar, MÖ 493 yılında Perslere karşı ayaklanan İyon siteleriyle birlikte oldukları için şehirleri Fenikeliler tarafından tamamen yakılınca Sisam ve Miletostan gelerek Marmara Adasına geçmişler, oraya 'Yeni Prokennos' adını vermişlerdir. Strabon’un “Eski Prokonnesos” olarak bahsettiği adanın[2] Paşalimanı Adası olduğu sanılmaktadır.[3] Daha sonra 'harman yeri' anlamına gelen Haloni adı verilmiştir. Plinius ise adadan “Halone” olarak bahsetmektedir.[4] Kizikoslu Diegonos bu adadan Halone diye bahseder.[3] Bizans zamanında adanın ismi Aulonia'ya çevrilmiştir. Tarihçi La Mottraye 18. yy başında adaya Alonya dendiğini yazmaktadır. Son zamanlarda modern Yunancaya göre adaya hem Aloni ya da Alonisos hem de Paşalimanı denmiş ve bugün bu adla anılmaktadır.
Uzun süre Roma ve Bizans egemenliğinde kalan ada, Bizans döneminde Haçlıların ve Katalanların istilasına uğramıştır. Bizans'ın son dönemlerinde Türk akınlarına maruz kalan adaların 15. yüzyılda, İstanbul’un fethinden sonra Osmanlı yönetimine geçtiği sanılmaktadır.[5][6] I. Dünya Savaşı'ndan sonra kısa bir süre Yunan işgali haricinde tamamen Türklerin yönetiminde kalmıştır. 1949 yılına kadar Marmara Kazasına bağlı bir kaza merkeziyken sonradan Erdek ilçesine bağlanmıştır.
Lala Mustafa Paşanın Kıbrıs seferinden dönüşünde, çok sert bir havaya tutulması ve bu adanın kuytusuna yaklaşarak sığınması ve orada kalması üzerine, Paşa'nın Limanı anlamında Paşalimanı adını almıştır. Lala Mustafa Paşa bu ziyareti ile adada yaralı askerlerini tedavi ettirmiş, şehit askerlerini defnetmiş, cami ve çeşme gibi halkın kullanımına açık meskenler inşa ettirmiştir. Caminin çatısını gemisinin direği ile desteklemiştir. 1935'teki depremde cami tamamen yıkılmış yerine şimdiki cami yapılmıştır. Caminin yanındaki mezar taşlarında çok eski mezarlar mevcuttur. Bunların en eskileri 'Sahib-i hayat ve hasenat Paşalimanı Zabiti Elhoş Halil Ağa 1200' ve 'Merhum Tiryaki Mehmet Paşa 1174' kitabelerini taşıyan taşlardır. Bu eserler halâ ayakta durmaya çalışmaktadır.
Adanın tarihi geçmişi antik çağlara kadar uzansa da, bu dönemden günümüze pek az kalıntı ulaşmıştır; Harmanlı ve Poyrazlı köylerindeki lahit ve lahit kapakları, Balıklı köyündeki çifte sütunlar, korkuluk levhaları ve kurnalar ile Tuzla köyü iskelesinde sergilenen çeşitli sütun, başlık ve kaideler ise Roma ve Bizans dönemlerinden günümüze ulaşabilen ender eserlerdendir.[7]
Turizm
[değiştir | kaynağı değiştir]Paşalimanı Adası'nda beş köy bulunmaktadır. Bunlardan Harmanlı (Halonia (rum=Harman yeri)) ve idari merkez olan Paşalimanı batı tarafında, kuzeyinde Poyrazlı (Voria (rum=poyrazlı)) doğusunda Tuzla (Huhla (rum=Salyangoz)) ve son olarak güneyinde Balıklı (Skupia (rum=sığınak)) köyleri bulunmaktadır. Toprak ve havasının uygunluğu nedeniyle bağcılığa son derece uygun olan adada özellikle şaraplık olarak "ada karası" üzümü yetiştirilmekte ve Avşa Adası ile birlikte burada yetiştirilen üzümler şarap yapımında kullanılmaktadır.
Başta zeytin, üzüm, elma, kara dut, incir, erik olmak üzere her türlü meyve ve sebzenin yetiştiği, havası ve doğal güzellikleri, Bizans ve Osmanlı İmparatorlukları zamanında saraydaki ruh ve sinir hastalarının tedavisinde büyük rol oynamıştır.
Marmara adası yüzünde bulunan batık gemi Paşalimanındaki yıkık limandan çıkmış bir eserdir. Zamanında sert poyraza dayanamayıp batmış bir gemidir.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Paşalimanı Adası Resmi Web Sitesi 23 Mart 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Uzaydan Paşalimanı Adası 10 Ağustos 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Nijman, Jan (2020). Geography: Realms, Regions, and Concepts (20. bas.). Wiley. ISBN 978-1119607410.
- ^ Strabon. "Antik Anadolu Coğrafyası Kitap : XII-XIII-XIV - Strabon-Geographika". Arkeoloji ve Sanat. ISBN 9789757538202. 26 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Temmuz 2025.
- ^ a b Ertüzün, Reşit Mazhar (1999). Kapıdağı Yarımadası ve Çevresindeki Adalar: Tarihi ve Arkeolojisi Üzerine Araştırmalar. Papirüs Basım Yayım. ss. 252, 279.
- ^ Pliny. (1961). Natural History, Vol. 2, (Ed. M. A. Rackman). London: William Heinemann Ltd., s. 335
- ^ Sivrioğlu, U. T. (2018). Bizans Asırlarında Kapıdağı ve Çevresi. Antik Çağ’dan Cumhuriyet’e Bandırma ve Yakın Çevresi Tarihi. Bursa: Ezgi Matbaacılık.
- ^ Tunçdilek, N. vd. (1987). Marmara Takım Adaları (Bugünkü Arazi Kullanımı Potansiyeli). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları.
- ^ Dündar, Mesut (18 Ocak 2024). "M. Dündar, Paşalimanı Adası'nın Tarihi Kültür Varlıkları". Balıkesir'in Kültürel Birikimi.
