Nikolay Yakovleviç Marr

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Nikolay Yakovleviç Marr
Nikolai Marr 1905.jpg
Doğum 6 Ocak 1865
Kutaisi, Gürcistan
Ölüm 20 Aralık 1934
Leningrad
Meslek Arkeolog ve Filolog
Tanınma nedeni Yafetik teori
Nikolay Marr, annesi ile (1870)

Nikolay Yakovleviç Marr (Gürcüce:ნიკოლოზ იაკობის ძე მარი, Nikolos Iakobis dse Mari; Rusça: Николай Яковлевич Марр, Nikolaj Jakovlevič Marr; d. 6 Ocak 1865greg. ,Kutaisi, Gürcistan; ö. 20 Aralık 1934LeningradGürcistan kökenli Rus dilbilimcisi ve oryantalist.

Marr'ın öne sürdüğü teoriler 1950'li yıllara kadar Sovyetler Birliği'nde resmi olarak tanınmıştır. Zira Marr, teorilerini Marksizm ile ilişkilendirmiş ve devlet desteği görmüştür.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

İskoç bir baba (James Murray) ve Gürcü bir anne (Agathia Magularia)den doğan Marr'ın ana dili Gürcüceydi. Ancak ailesinde farklı diller aynı anda konuşulmaktaydı. Kutaisi'de lisesini özel dil yeteneği belgelenerek bitirdi. 1884 yılında Rusya'da Sankt-Petersburg Devlet Üniversitesi'ne kayıt oldu ve burada Gürcüce'nin yanı sıra, Ermenice, Sami diller ve Kafkas dilleri üzerine eğitim aldı. 1891 yılında Ermenice üzerine hazırladığı tezi ile doçent oldu. 1901'de profesör, 1911 yılında oryantal fakültesi dekanı ve 1912 yılında da Rus bilimler akademisi üyesi olmuştur.

Bilimsel çalışmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Marr'ın kontrolü altında 1892-1893 ve 1904-1917 yılları arasında bugün Türkiye'nin kuzeydoğusunda bulunan, bir zamanlar Pakraduni Hanedanlığı'nın başkentliğini yapmış Ani şehrinde ilk arkeolojik kazılar yapılmıştır. 1911-1912 yılları arasında ayrıca Joseph Orbeli ile Toprakkale'de kazılara katılmıştır.[1] Ayrıca Marr Gürcü filolojisinin kurucusu olarak kabul edilir. Eski Ermenice ve Eski Gürcüce üzerine başucu kitapları yazmıştır. Tüm bu uğraşlarının yanı sıra günümüzde hala konuşulan Lazca, Abhazca, Megrelce, Svanca gibi Kafkas dilleri üzerine çalışmalar yapmıştır.[2]

Nikolay Marr, 2014 yılına ait Ermenistan pulu

Yafetik Teori[değiştir | kaynağı değiştir]

Marr kendi geliştirdiği yafetik teori ile bilinmektedir. Bu teoriye göre Kafkas, Bask, Sami ve Hami dilleri aynı temele sahiplerdir. 1924'te bütün dillerin ortak tek bir eski dilden ortaya çıktığını ve bu eski dilde ünlem ifade eden sal, ber, yon ve rosh olmak üzere 4 ifade olduğunu duyurdu. Diller farklı gelişme aşamalarına sahip olsalar da onların ünlem ifadelerini rekonstre edebilmek ona göre mümkündü.

Marr, bilimsel tezini desteklemek için Marksizmi kullanmıştır. Onun hipotezine göre bütün modern diller nihai bir dile (komünist halkın diline) evrilme eğilimi göstermekteydiler. Öne sürülen bu teori Komünist Parti ve Hükümet tarafından kabul gör. M marr'a göre dilin zaman içinde farklılaşmasının nedeni, farklı toplumsal sınıfların seslere farklı anlamlar atfetmesiy. d bu durumda dil, aynı etnik kökenden gelen insanları birleştirirken farklı etnik grupları birbirinden ayıran bir unsur olamazdıD dile ulusal bir rol biçmek, burjuva milliyetçilerinin düştüğü bir yanlış.t. Bunu izleyen dönemde Rusya Milli Kütüphanesi'nin yöneticiliği dahil olmak üzere farklı görevler üstlendi ve 1933 yılında Lenin Nişanı ile ödülldirildi.[3]r.

Stalin'in fikirleri, 1950 sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

1950 yılında Pravda'da yayınlanan okur mektuplarında Stalin, uzun yıllar boyunca Marr'ın tezlerini desteklemiş olmasına rağmen bu konu hakkındaki fikirlerini değiştirmeye başladı. Marr'ın teorisine göre dil toplum'un Üstyapı'sına aitti. Bu nedenle Marksist teoriye göre, Komünizm'in dünyada kazanacağı zaferi izleyecek uluslarüstü bir sosyalizm dilinin ortaya çıkacağını müjdelemek mümkündü.[4]

Dilbilim üzerine yayınlanan bu mektuplarda Stalin, dilin bağımsız ve Altyapı ve Üstyapı'dan bağımsız olduğunu ileri sürdü. Dil bir sınıf meselesi olmaktan ziyade, halka aitti. Bütün dillerin bir araya gelmesi, bu o dillerin yeni bir dil oluşmasına vesile olmaktan ziyade, bu diller arasındaki bir dilin diğerleri karşısında zafer kazanması ile sonuçlanırdı. Bu dil de Rusça olacaktı. Alman tarihçi Rauch'un öne sürdüğüne göre bu durum komünist ideolojinin sovyet vatansever/milliyetçi çizgiye yöneldiğinin göstergesidir.[5]

Türkçeye çevrilen eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Nikolay Marr, Lazistana Yolculuk, 2016, Aras Yayıncılık (Çevirmen: Yulva Muhurcişi)

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Н. Я. Марр, И. А. Орбели, Археологическая экспедиция 1916 года в Ван. Петроград 1922.
  • Der japhetitische Kaukasus und das dritte ethnische Element im Bildungsprozess der mittelländischen Kultur. Kohlhammer, Berlin/Stuttgart/Leipzig 1923
  • Rith chowrobs iapheturi enathmecniereba? Petrogradskij Institut živych vostočnych jazykov, Petrograd, 1923
  • Basksko-kavkazskie leksičeskie paralleli. Mecniereba, Tbilisi 1987
  • O jazyke i istorii abchazov. Izdat. Akad. Nauk SSSR, Moskva [u.a.] 1938
  • Ani: rêve d'Arménie. Anagramme Éd., Paris 2001, ISBN 2-914571-00-3
  • Jafetidologija. Kučkovo Pole, Moskva 2002, ISBN 5-86090-049-X

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Tuğba Tanyeri-Erdemir, Agency, Innovation, change, continuity: considering the agency of Rusa II in the production of the imperial art and architecture of Urartu in the 7th Century BC.
  2. ^ Ani şehrindeki kazılar hakkında bilgi:http://www.virtualani.org/marr/index.htm
  3. ^ https://www.arasyayincilik.com/tr/services/bookpress?id=596
  4. ^ Georg von Rauch: Geschichte des bolschewistischen Rußland, 2., überarbeitete Auflage, Frankfurt / Hamburg 1963 (Wiesbaden 1955), S. 402.
  5. ^ Georg von Rauch: Geschichte des bolschewistischen Rußland, 2., überarbeitete Auflage, Frankfurt / Hamburg 1963 (Wiesbaden 1955), S. 403.