Ursus arctos horribilis

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Kuzey Amerika bozayısı sayfasından yönlendirildi)
Ursus arctos horribilis
Yaşadığı dönem aralığı: 2,58-0 myö
Pleyistosen-Günümüz 
Korunma durumu

Görünür şekilde güvende (NatureServe)[1]
Biyolojik sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Sınıf: Mammalia
Takım: Carnivora
İnfra takım: Arctoidea
Familya: Ursidae
Oymak: Ursini
Cins: Ursus
Tür: U. arctos
Alt tür: U. a. horribilis
Üçlü adlandırma
Ursus arctos horribilis
(Linnaeus, 1758)

Ursus arctos horribilis, Ursus arctos türüne bağlı Kuzey Amerika'da yaşayan bir ayı alttürüdür.[2][3][4]

Özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Türün diğer alttürleri arasında Ursus arctos beringianus ve Ursus arctos middendorffiden sonra gelse de en iri olanlar arasındadır. Büyüklükleri zaman aralığı ve popülasyon oranına göre değişkenlik gösterir.

Alaska Yarımadası'nda yüksek popülasyona sahiptir. Yaklaşık olarak erkekler 389 kilogram (858 lb), dişiler 207 kilogram (456 lb) ağırlığındadır.[5]

Kanada'daki popülasyonu daha azdır. Yaklaşık olarak erkekler 139 kilogram (306 lb), dişiler ise 95 kilogram (209 lb) ağırlığındadır. Popülasyon oranı bölgedeki Ursus americanus ile birbirine yakındır.[5]

Ortalama 198-240 cm (78-94 in) boyunda[6], 102 cm (40 in) omuz genişliğinde, arka ayakları 28 cm (11 in) uzunluğundadır.[7] Yeni doğan yavrular 500 g (18 oz) ağırlığından daha hafiftir.

Renkleri sarıdan siyaha çeşitlilik gösterir. Tipik olarak kürkü ayaklarda koyu kahverengi, uçlara ve sırta doğru beyaz veya sarımsıdır.[8]

Ursus americanus ile aynı bölgelerde yaşadıklarından birbirinden ayırt etmek için bir çok farklılıkları vardır:

  • Ursus arctos horribilisin omuzlarında kaslı bir kambur görülebilir, Ursus americanusda bu kambur yoktur.
  • Kamburun haricinde yüz profili olarak Ursus arctos horribilisin kısa, yuvarlak kulaklara sahipken, Ursus americanus'un yüzü daha düz ve uzun kulaklara sahiptir.[9]
  • Ursus arctos horribilisin arka alt gövdesi omuzlarından daha aşağıda kalır, Ursus americanusun ise omuzlarından daha yüksektedir.[9]
  • Ursus arctos horribilisin pençeleri 51-102 mm (2-4 in) uzunluğunda, Ursus americanusun ise 25-51 mm (1-2 in) uzunluğundadır.[9]

Dağılım ve habitat[değiştir | kaynağı değiştir]

Önceleri Alaska'dan Meksika'ya, doğusundan batıda Hudson Körfezi'ne[10] kadar dağılım gösterirken; artık Alaska, Kanada'nın batı kısımları, Kuzey Batı Amerika'nın bir kısmından güneye doğru Yellowstone Millî Parkı ve Grand Teton Ulusal Parkıda bulunur.[11] Kanada'da; kuzeybatı bölgelerinde, Britanya Kolumbiyası, Alberta, Yukon, Nunavut ve Manitoba'da yaklaşık olarak 25.000'e yakın popülasyondadır.[10]

Ekoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaşam döngüsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Ortalama yaş aralığı erkeklerde 22 yıl, dişilerde 26 yıla yakındır.[12] Dişiler daha az tehlikede kaldıklarından ve dönemsel dövüşlere girmediklerinden dolayı erkeklerden uzun yaşarlar. Bilinen en yaşlıları, Alaska içlerinde 34 yaşında, kıyılara doğru 39 yaşındadır.[13] Genel olarak doğumlarından sonraki ilk yılda ölürler.[14] Captive grizzlies have lived as long as 44 years.[15]

Ursus arctos horribilis, yılın 5-7 ayını kış uykusuna yatarak (Kaliforniya gibi sıcak bölgeler haricinde)[16] geçirir.[17] Yavruların annelerinden beslenerek büyüyüp güçlenmelerine olanak sağladığından, dişiler kış uykusu döneminde yavrular.[18] Kış uykusuna hazırlanmak için sığınağa ve yetecek kadar yiyecek yemiş olmaya ihtiyacı vardır. Dönem boyunca dışkılamaz. Erkekler martın ortalarına doğru uyanırken, dişiler nisan beya mayısın başına doğru uyanır.[19]

Besin kaynağı[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel olarak sindirim sistemleri etçiller arasında olsa da, hepçildir. Hem bitki hem de hayvan yer. Geyik, koyun, bizon hatta yaralı veya güçsüz Ursus americanus gibi büyük memelileri avlayarak beslenirler. Kıyılarda yaşayanların besinleri balıklardan da oluşur ve diğer besinlere oranla bu bölgelerde beslenenler daha iri olur. Salmonidae türleri, Salmo trutta ve protein açısından yoğun olan diğer balıklar besinleri arasındadır. Alaska kıyılarında kıyıya vuran ölü balinaların leşlerini de yiyebilirler.

Dönemsel ve bölgesel etkenlere göre değişiklik gösterse de besinlerinin % 80-90'ının bitkiler oluşturur.[20] Rubus fruticosus, Rubus spectabilis, Vaccinium oxycoccos, Shepherdia argentea, Shepherdia canadensis, Vaccinium parvifolium gibi bir çok seçenekleri vardır bölgeye göre. Coccinellidae türleri, karınca ve arı gibi çoğul gruplu böcekleri de yiyebilir. Heyelan veya çökmeler olduğunda yiyecek bolluğu oluşursa bu bölgelere gider ve gruplar halinde beslenebilir. Yiyecek azalmasında tekrar bireysel beslenmeye döner.

İletişim ve sosyal davranış[değiştir | kaynağı değiştir]

Amerikan yerli kabileleri ile birbirlerinden korksalarda, yerli kabileler türü korkutarak aynı bölgede yaşadı.[21] Ursus arctos horribilis, kabileler tarafından o kadar korkutulmuştu ki tek kalmadıkları sürece avlanılmadılar.[22][23]

Giderek artan insan-ayı iletişimi, ayıların insan davranışlarına ve yaşam alanlarına adapte olmasını sağladı.[24] İnsanların yaşam alanlarını ayıların dönemsel hareket alanlarına genişletmesi, şiddetin artmasını tetikleyen sebepler arasında.[25]

Genel olarak insanlarla iletişimden kaçınırlar. İnsanlara karşı fiziksel büyüklük avantajları bulunsa da insanları nadiren avlarlar.[26] Saldırıların genelini ani yakınlaşmalar, yiyeceklerini veya yavrularını korumaktan meydana gelir.[25]

Ursus arctos horribilis yavrularını veya kendisini koruması gerektiğinde Ursus americanusa oranla daha agresiftir.[27] Yavruların aksine yetişkinler tehlike anında ağaca tırmanamaz, oldukları yerde durarak saldırana karşı pozisyonunu korur.[28] Dişiler yavrularını korumakta daha saldırgandır ve insan ölümlerinin % 70'i bu sebepledir.[29]

Korunma durumu[değiştir | kaynağı değiştir]

İnsanların yaşam alanlarını genişletmesiyle zamanla popülasyonda düşüş yaşayan türün korunması ve popülasyon arttırılması için, Britanya Kolumbiyası'nda odak noktalarından biri park ve koruma alanlarının tekrar düzenlenmesi.[30]

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili yayınlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Ursus arctos". 10 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2024. 
  2. ^ "GBIF". 16 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2024. 
  3. ^ "PaleoBioDB". 26 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2024. 
  4. ^ Rausch, Robert (1953). "On the status of some arctic animals". Arctic. 6 (2): 91-148. doi:10.14430/arctic3870. 6 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2024.  Geçersiz |doi-access=free (yardım)
  5. ^ a b "Size and Growth Patterns of the Yellowstone Grizzly Bear" (PDF). 19 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 27 Ocak 2024. 
  6. ^ "Grizzly bear". nationalgeographic.com. 10 Eylül 2010. 25 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  7. ^ "Grizzly or Brown Bear". The Mammals of Texas (Online bas.). 23 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2024. 
  8. ^ "Grizzly bear (Ursus arctos horribilis)". Ecos.fws.gov. Species Profile. U.S. Fish and Wildlife Service. 15 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ağustos 2012. 
  9. ^ a b c "Grizzly Bear Identification". Western Wildlife Outreach Project. 6 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2015. 
  10. ^ a b Blood, D. A. (2002). "Grizzly Bears in British Columbia" (PDF). Province of British Columbia: Ministry of Water, Land and Air Protection. 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2009. 
  11. ^ Spocchia, Gino (1 Nisan 2021). "Grizzly bears are expanding their roaming grounds meaning they need more protection, new study says". The Independent. 1 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2021. 
  12. ^ "Brown Bear – Ursus arctos". National Park Service. 31 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2013. 
  13. ^ Brown, Gary. The Great Bear Almanac. Guilford, CT, 1993, pg. 91.
  14. ^ "Grizzly Bear Population Ecology and Monitoring Denali National Park and Preserve" (PDF). National Park Service. 19 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 27 Ocak 2024. 
  15. ^ "The Life Cycle of Grizzly Bears". Sciencing. 20 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2022. 
  16. ^ Storer, T. I.; Tevis, L. P. (1996). California Grizzly. Berkeley, CA: University of California Press. s. 335. ISBN 978-0-5202-0520-8. 
  17. ^ "Hibernation in grizzly bears". National Wildlife Federation. 28 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2024. 
  18. ^ "Grizzly Bear". Animal Fact Guide. 18 Ocak 2013. 27 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2013. 
  19. ^ Hellgren, Eric (1998). "Physiology of hibernation in bears" (PDF). Ursus. 10: 467. 8 Eylül 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Aralık 2013. 
  20. ^ "Grizzly". Hinterland Who's Who. 3 Ocak 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2010. 
  21. ^ Kellert, S. R.; Black, M.; Rush, C. R.; Bath, A. J. (1996). "Human Culture and Large Carnivore Conservation in North America". Conservation Biology. 10 (4): 977. doi:10.1046/j.1523-1739.1996.10040977.x. 
  22. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; BRIT isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  23. ^ "Türler arası çatışma. En süper avcı hangisi?". 16 Ekim 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2008. 
  24. ^ Austin, M. A., Wrenshall, C. (2004). An Analysis of Reported Grizzly Bear (Ursus arctos): Mortality Data for British Columbia from 1978 to 2003 6 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (pdf). BC Ministry of Water, Land and Air Protection. Retrieved 27 October 2009.
  25. ^ a b MacHutchon, A. Grant; Wellwood, Debbie W. (2002). "Reducing bear-human conflict through river recreation management". Ursus. 13: 357-360. JSTOR 3873216. 
  26. ^ Ministry of Environment. 2002. Grizzly Bears in British Columbia 24 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Retrieved 12 October 2009.
  27. ^ Gunther, K.A.; Biel, M.J.; Anderson, N.; Waits, L. (2002). "Probable Grizzly Bear Predation On An American Black Bear in Yellowstone National Park" (PDF). Ursus. 13: 372-374. JSTOR 3873219. 9 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 27 Ocak 2024. 
  28. ^ Yahner, Richard H. (27 Nisan 2011). "Why are grizzly bears more aggressive than our black bears?". The Daily Collegian. State College, Pennsylvania: Collegian (Students at Pennsylvania State University). 25 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2011. 
  29. ^ How Dangerous are Black Bears 16 Aralık 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Bear.org. Retrieved 17 August 2012.
  30. ^ "Khutzeymateen Grizzly Bear Sanctuary". env.gov.bc.ca. 25 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2024.