I. Abdurrahman

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
I. Abdurrahman
Abd ar-Rahman I.jpg
İspanya'nın Almunecar kentindeki I. Abdurrahman heykeli
Kurtuba Emîri
Hüküm süresi 756-788
Sonra gelen I. Hişam
Tam ismi
Abdurrahman bin Muaviye bin Hişam bin Abdülmelik bin Mervan
Hanedan Endülüs Emevî Hanedanı
Babası Muaviye bin Hişam
Annesi Hulal
Doğum 731
Şam
Ölüm 788
Kurtuba
Dini Sünni İslam

I. Abdurrahman (Arapça: عبد الرحمن الداخل ) (d. 731, Şam - ö. 30 Eylül 788, Kurtuba, İspanya) Tam künyesi Abdurrahman bin Muaviye bin Hişam bin Abdülmelik bin Mervan, Endülüs Emevî Devleti'nin öncülü Kurtuba Emevî Emirliği'nin kurucusu. Kendisine "Dakhil (muhacir)", "Sakr Kureyş (Kureyş Doğanı)" ve "Endülüs Doğanı" lakapları da verilmiştir.

Kurtuba Emevî Emirliği, 756-929 döneminde İber yarımadası'nda hüküm sürmüş, daha sonra da Kurtuba Emevî Emiri olan III. Abdurrahman tarafından 929'da "Kurtuba Emevî Halifeliği"ne dönüştürülmüştür.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Şam'dan Endülüs'e hicret[değiştir | kaynağı değiştir]

Abdurrahman, 10'uncu Emevî halifesi Hişam bin Abdülmelik'in torunudur. Babası Muaviye bin Hişam, annesi de Berberî bir cariyedir. Abbasiler'in Emevîler'i yıkarak halifeliği ele geçirdiği 750 yılında, Abdurrahman 16 yaşındaydı. Abdurrahman ve ailesinin küçük bir kısmı Emevîler'in iktidar merkezi olan Şam'dan kaçtılar. Bu grup içinde Abdurrahman ile birlikte kardeşi Yahyâ, 4 yaşındaki küçük oğlu Süleyman, bazı kız kardeşleri ve Rum ve Hristiyan asıllı azatlı kölesi olan Bedr bulunmakta idi. Bu küçük topluluk, Fırat Nehri yoluyla Şam'dan ayrılmayı başardılar. Yeni halifelik kuran Abbasiler, Şam'dan kaçan Emevî asıllıları bulmak için süvari güçleri göndermişlerdi ve bu güçlere, ele geçen Emevi asıllıları hemen öldürme emri verilmişti. Abdurrahman, küçük oğlu Süleyman'ı kız kardeşleri ile bir köyde bırakıp ağabeyi Yahya ve azatlı kölesi Bedr ile güçlükle bu köyden kaçabilmişti. Fakat yine de takip edilmişler ve bu sefer Fırat Nehri kıyısında Abbasi süvarileri onlara yetişmişler. İki kardeş kaçmak için suya atlamışlar. Fakat Yahya akıntıya karşı yüzmekte zorluk çekince kıyıdan kendisine merhamet gösterileceğini bildiren süvarilere inanmış, kıyıya geri dönmüş ve öldürülmüş. Abdurrahman ve Bedr karşı kıyıya yüzerek kurtulmuşlar.[1]

Bundan sonra Abdurrahman ve Bedr, gizli gizli Filistin ve Sina yolu ile Mısır'a gitmişler. Mısır'dan İfrikiyye'ye geçiş zor olmuş. Çünkü Emevilerin İfrikiye valisi "Abdurrahman bin Habib el Fihri" Abbasilere bağlanmak fikrinden ayrılıp Kuzey Afrika'da kendine özerk bir devlet kurmaya çalışmaktaydı ve yaşamakta olan Emevilere İfrikiyye'ye gelmek için açık davet vermiş. Abdurrahman ve diğer Emeviler bu davete uyup İfrikiyye'ye gelmişler. Ama vali "Abdurrahman bin Habib" sonra fikrini değiştirmiş. Bu yeni gelen Emeviler'in yörede egemen olan yerel soylular ve ileri gelenler ile anlaşarak kendinin eline geçirdiği iktidar gücüne karşı olup gücüne büyük bir tehdit olabileceklerinden korkmaya başlamış. 755'te korktuğu başına gelmiş ve Kayravan'a yeni gelmiş olan bazı Emevilerin bu şehirdeki ileri gelenlerle anlaşıp kendi aleyhinde komplolar kurudukları ortaya çıkmış. Bu komplolar ifşa edildikten sonra yok edilmekle beraber, bunların durumun vahametini gösterdikleri gayet açıktı ve bundan sonra vali İbni Habib, İfrikiyye'ye yeni gelen Emeviler'e karşı daha haşin davranmaya başladı.

Bu sırada Abdurrahman ve Bedr, kendilerine gayet yakınlık gösteren Berberî aşiretinin bölgesine sığınmışlar. Burada İfrikiyye valisinden saklanmaya çalışmışlar. Vali Bin Habib, bölgeye askerlerini kaçakları tutuklamak için yollamış. Bin Habib'in askerleri geldikleri zaman bu Berberî aşiretinin reisinin karısı, Abdurrahman'ın şahsi eşyalarını saklamış ve bulunmalarını böylece önlemiş. Askerler ayrıldıktan sonra Abdurrahman ve Bedr hemen oradan ayrılıp batıya doğru, tâ Atlas Okyanusu kıyılarına varmak üzere yola çıkmışlar ve 755 yılında Ceuta'ya varmışlar.

Aslında buradan Endülüs'e geçmek niyetinde idiler. Abdurrahman, Endülüs'te 500 kişiyi aşmayan Emevî nüfusundan destek görmeyi ummaktaydı. Fakat Endülüs, o sıralarda pek istikrarlı bir bölge değildi. Bölgede Berberîler ile Araplar arasında çekişme hüküm sürüyordu.[2]

Abdurrahman, Kuzey Afrika'da kalıp Bedr'i elçi olarak Cebelitarık Bağazı üzerinden İber yarımadasına gönderdi. Bedr burada bölgenin ileri gelenlerinden Ubeyulallah bin Osman, Abdullah bin Halid ve Yusuf Bin Buht ile temas kurdu. Bunlar Abdurrahman'a destek sağlamak için Endülüs valisinin rakibi kliğin başkanı ve o zaman Sarakuşta'da bulunan vali veziri Sumayl bin Hatum El Kilabî ile konuştular. Ancak Sumayl, eğer Abdurrahman Endülüs'e geçerse emirliğini ilan edip kendi makamını tehlikeye atacağından korkarak, bu desteği vermekten kaçındı.[2]

Bunun üzerine Bedr ile Emevi yandaşları, kendilerine olan Yemenli aşiretlerden komutanlar ile ilişki kurmaya karar verdi. Yemenli aşiretler ile Emeviler arasında ezelî bir rekabet bulunmakta idi ve iki kabile arasında ilişkiler zayıftı. Yemenli aşiretlerden komutanlar, ne Fihriler sülalesi tarafından ne de Suriye kökenli aşiretlerce yönetilen bir Endülüs'te gelecek tasavvur edemiyorlardı. Varlıklarını güven altına alabilmek ve iktidar gücü kazanmak için bunlar Emevî Abdurrahman'a destek verme konusunda uzlaştılar.[2]

Bedr, bu desteği temin ettikten sonra, Mağrip'e döndü ve Abdurrahman'ı Endülüs'e çağıranların davetini iletti. Abdurrahman, Eylül 755'te mâiyetindekilerle birlikte deniz yoluyla Endülüs'e geçmek üzere yola çıktı. Bu gelişme üzerine Berberî kabileler, Abdurrahman aleyhine döndüler ve hatta Afrika kıtasını terketmesine mini olmaya da kalktılar.

Abdurrahaman'ın büyük olasılıkla Eylül 755 başında Endülüs'e, Malaga'nın hemen doğusunda bulunan, Almunecar adlı limana çıktığı kabul edilmektedir. Bugün hâlâ Almunecar kenti limanında Abdurrahman'ın bir heykeli bulunmaktadır.

Endülüs'te iktidar mücadeleleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Abdurrahman, Malaga yakınlarında Endülüs'e ayak bastığında kendisini Ebu Osman ve İbn-î Hâlid idaresindeki 300 kişilik bir süvari birliği karşıladı.[2] Öldü sanılan bir Emevî prensinin Endülüs'te ortaya çıkması, bölgede yaşayan Araplar arasında büyük yankı uyandırdı.

Abdurrahman'ın Endülüs'e çıktığı haberi, yarımada dışında da gayet çabuk yayıldı. Bu sırada Endülüs valisi Emir El Fihri ve Suriyeli askeri komutan olan El Sumayil kendilerinin resmen idareleri altında bulunan bu arazilerde ortaya çıkan ve kendi yönetimlerini tehdit eden bu duruma nasıl hakim olabileceklerini düşünmekteydiler. Abdurrahman'ın kendi ailelerinden olan bir kadınla evlendirilmesine ve eğer bu evlilikten sonra Abdurrahman kendilerine karşı gelirse onun öldürülmesine karar verdiler. Fakat bu kararlarını tatbikata koymaya başlamadan önce Endülüs'ün kuzey sınır bölgesinde ciddi bir ayaklanma başladı. Bu ayaklanmacılar kendilerine ve önemli bir ticaret şehri olan ayaklanma merkezi Zaragoza'ya bağımsızlık verilmesini talep ettiler. El Fihri ve El Sumayni, bu ayaklanmayı bastırmak için ordularının başlarında Zaragoza ve civarı yörelerine yöneldiler. Bu Abdurrahman için Endülüs'te iktidar gücünü kazanmak için büyük bir fırsat oldu. Bu sırada Abdurrahman Endülüs'teki gücünün dayandığı Emevi aşiretliler ve Yemenli "jundlar" idi. Bunlara dayanan Abdurrahman Mart 736'da Sevilla şehrini pek az direniş görerek eline geçirdiler. Fazla çaba göstermeden Zaragoza merkezli ayaklanma girişimini de bastırmaya muvaffak oldular. Ama tam bu sırada Kurtuba'ya daha kuzeyde Bask ülkesinde bulunan Pamplona'da yeni bir ayaklanma çıktığı haberi geldi. Bu ayaklanmayı bastırmak için Yusuf bin Abdurrahman komutasında büyük bir askeri birlik Pamplona'ya gönderildi. Fakat ayaklanmacılar bu birliği mağlubiyete uğratıp tamamıyla imha ettiler. Bu vahim durum ortaya çıkmışken El-Fihri ordusu ile "düzmece hükümdar" olarak kabul ettiği Abdurrahman üzerine güneye yürümeye başladı. Endülüs'de kimin iktidarı ele alacağı bir iç savaş çıkmasına sebep oldu.

Bu iç savaşın ilk muharebesi Kurtuba şehri yakınında oldu. İki taraf bölgenin başkenti olan Kurtuba şehrinin hemen dışında bulunan Musarah ovasında akan Guadalquivir Nehri'nin iki kıyısında mevzilendiler. Bu nehir, o yıl uzun süren bir kuraklık döneminden sonra yağan yağmurlar nedeni ile olağan yatağından taşmıştı. Fakat önceki kuraklık dolayısıyla bölgede yiyecek sıkıntısı vardı. Abdurrahman'ın ordusu erzak sıkıntısı çekmeye başladı. El Fihrî kendi ordusuna gayet iyi yiyecek ve erzak tedarik etmişti. El Fihrî, askerlerine bu erzağı gâyet gösterişli şekilde tüketmelerini emretti. Böylece açlık çeken Abdurrahman'ın ordusunun moralini yıkmaya gayret etti. Gelenek üzere ilk önce iki taraf arasında barış müzakereleri açıldı. Bu müzakerelerde büyük olasılıkla Abdurrahman'a El Fihri'nin kızı ile evlenmesi ve bu evlilik için büyük bir servetin çeyiz olarak getirmesi teklif edilmişti. Fakat Abdurrahman'ın emirliği tümüyle kendi yönetimi ve kontrolü altına alma talep etti. Bu kabul edilmediği için bu müzakerelerde barış sağlanamadı.

Asıl çarpışma başlamadan önce Abdurrahman'ın ordusunda huzursuzluk başlamıştı. Emri altında bulunan Yemen asıllı Arap askerler ona çok güzel ve hızlı İspanyol atı verilmesinden ve onun bu ata binmesinden kuşkulanmaya başlamışlardı. Bu Yemenliler Abdurrahman'ın daha kendini hiçbir savaşta göstermemiş olmasından ve bu güzel hızlı atın Abdurrahman'a savaş meydanına kaçabilmek için çok iyi fırsat sağlamakta olduğundan kuşkulanmaktaydılar.

İyi bir komutan olan Abdurrahman, bu şüphelerden haberdardı ve yeniden askerlerinin itimâdını kazanmak istyordu. Bunun için "Yıldırım" adlı bir katır üstüne binmiş bir şekilde savaşa gelmiş olan bir Yemenli komutana yaklaştı ve bindiği İspanyol atının kontrolünün çok zor olduğunu bunun için kendi atı ile "Yıldırım" adlı katırı değiştirebileceğini söyledi. Bu kabul olunca değiş tokuş yapılıp Abdurrahman' savaşa bu katır üzerinde katılacağı ortaya çıktı. Bu Yemenli askerlerini kendine olan inancını ve moralini gayet yükseltti. Çok geçmeden iki ordu nehrin aynı yakasında karşılıklı düzene geçtiler. Abdurrahman'ın bir sancağı yoktu. Yeşil sarığını çıkardı ve bir mızrağın ucuna bir sancak gibi taktı. Bundan sonra Kurtuba Emevi Emirliği'nin ve Endülüs Emeviler Devleti'nin bayrağı ve sembolü buna izafeten bir mızrağa takılmış ve yeşil renkli açık bir sarık kumaşına benzer olmuştur. Muharebenin ilk taarruzunu Abdurrahman süvarileri ile yaptı. El Sumayıl kendi süvari gücü ile bu taarruzu durdurmak için karşı taarruza geçti. Bu iki süvari gücü arasında yapılan uzun ve şiddetli çarpışmalar[3], Abdurrahman'ın üstünlüğü ile sona erdi. El Fihri ve El Sumayl ordularından kalan kısımları ile bu muharebe sahasından kaçmayı başardılar.

Abdurrahman galibiyetinden sonra Kurtuba şehrine girdi. Kurtuba Emeviler Emirliği devleti yönetimini kurdu. Fakat muharebeden kaçmış olan El Fihri birlikte kaçtığı ordusu kalıntısını yeni askerlerle takviye etti. Çok geçmeden tekrar Abdurrahman ile muharebeye girişmek için ordusu ile Kurtuba önlerine geldi. Geleneklere göre önce barış müzakereleri yapılmaya başlandı. Bu sefer müzakereler olumlu sonuç verdi. El Fihri'nin hayatı ve serveti bağışlandı ve Kurtuba şehri sınırları dışına çıkmadan o şehirde yaşamasına izin verildi. El Fihri'nin oğul ve kızları rehine olarak Abdurrahman'ın sarayında yaşamaları gerekti. Her gün Abdurrahman ile istişareye gelmesi şart koşularak şehirden kaçması önlendi. El Fihri bir müddet bu şartlara uydu. Fakat şehirde ve etrafındaki bölgede çok sayıda kendi taraftarları bulunmaktaydı ve bunlar kendisinin tekrar emirlik idaresini eline almasını istemekteydiler.

Çok geçmeden El Fihri Kurtuba şehrinden kaçtı ve kendini tutanların idarede olduğu bölgelerde yeni bir idare kurup yeni bir ordu toplamaya başladı. Abdurrahman'ın atadığı Sevilla Valisi bu yeni orduyu ortadan kaldırmak için faaliyete geçti. Nispeten küçük birkaç çarpışmadan sonra Al Fihri'nin yeni ordusunu mağlup edip elemine etmeyi başardı. El Fihri bundan sonra merkezi Endülüs'te bulunan eski Vizigot başkenti olan Toledo'ya kaçtı. Fakat bu şehirde yakalandı ve idam edildi. Kesik başı başkent Kurtuba'ya gönderildi. Bu kesik baş bu şehirde bulunan bir nehir köprüsü üzerine çakılarak halka gösterilmeye başlandı. Kurtuba'da zindanda bulunan El Sümeyil de bundan çok geçmeden idam edildi.

Abdurrahman Endülüs Emeviler Emiri olarak Kurtuba'da hüküm sürmeye başladı. Buna rağmen kuzey Endülüs bölgesi (Toledo, Zaragoza, Barcelona, vb.) onun doğrudan doğruya yönetimi altına girmediler. El Fihri'nin taraftarları Kurtuba'dan bağımsız olarak bölgede hüküm sürdüler. Bu bölge Kurtuba Emevi Emirliği idaresine ancak 779'da alınabildi.

Emirlik dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Abdurrahman bir Emeviler prensi olmakla beraber kurduğu devlette kendini halife olarak değil emir olarak ilan etmişti. Buna pek muhtemel nedenin Endülüs'un gayet değişik sadakat gerektiren birçok gruplardan oluşması ve bir Sünni halifelik ilan edilince bunların halifeye karşı gelebileceklerini düşmesi idi. Ama Abdurrahaman'ı takip eden ahfadı hükümdar olma yanında halife olduklarını da ilan etmekten hiç aksi tesir görmemişlerdir.

Abdurrahman Endülüs'te bir devleti kurup emirliğini ilân ettiği zaman Kuzey Afrika, Ortadoğu ve hatta Orta Asya'da yaşayan Müslüman topluluklara davetnâmeler göndermis ve Endülüs'ün Emeviler hânedanına yakınlığı ve sevgisi olanları Endülüs'e davet etti. Bu davet, özellikle Abbasiler'in tehditi altındaki Emevî kalıntılarına çok cekici gelmiştir. Abdurrahman'ın oğlu Süleyman da, Endülüs'e ulaşmayı başarmıştı. Abdurrahman Emevi sullaesinden olup da Endülüs'e gelebilenlere yüksek devlet memurlukları verdi ve böylece Emevîlere tekrar devletin ileri gelen yöneticiler kadrosunda önemli rol almaya basladı ve Endulus'deki bu sulale mensuplarai sayısı gittikce buyudud.

Abdurrahman bir yandan da, Abbasiler'in Endülüs'e nüfuz etmelerini onlemek için tedbirler almaya çalıştı. Ta Bagdad hukum surmeye baslayan Abbasi halifesi El-Mansur kendilerine Endulus Emiri unvani veren Emevileri ortadan kaldırmaya kararli idi. Halife Mansur, El-Ala Ibni Mugith adli bir komutani Afrika valisi yaptı ve bu valinin idare alanı Endulusu de ihtiva etmekteydi. El-Ala Kuzey Afrika'dan ordu ile Iber yarimadasindna bulunan (ve modern Portekiz'e ait olan) Beja limanina bir cikartma yaptı. Beja etrafından bulunan yerleskelerin hemen hepsi bu valiye (ve Abbasi halifesi Mansur'a) biat ettiler. Abdurrahaman hic gecikme kabul etmeyen bu durum karsisında hemen toplayabildığı ordu ile El-Ala'ya karsi yürüyüşe gecti. El Ala komutasında altında bulunan takriben 7,000 kisilik ordudan çok daha küçüktu. Abdurrahman hemen ordusu ile Carmona'daki bulunan kale mevzilerine cekildi. El Ata'nin Abbasi ordusu hemen arkasından takip etmeke idi. ve Caramona kaleini kusatma altina aldi. Bu kusatma takriben iki ay surdu. Abdurrahman'in ordusunda yiyecek ve su sikintisi cekilmeye baslandi. Durum daha fazla kotuye gitmeden Abdurrahman'in bir karar almasi gerekmekteydi. Abdurrahman askerlarını topladı ve gayete cesur ve atik bir huruc planini onlara anlatti. Kusatilan ordudan secilmis askerlerden 700 kisilik bir birlik kurdu. Bu birlik ile Carmmona kalesi esas kapısı onune geldi. Burada büyük bir ates yaktirdi. Abdurrahman bu plana verdiği onemi göstermek için a kilicinin kinini ates içine atti ve bir moral verme soylevi yaptu. Bu birlik askerlerinin aclik ve susuzluktan olme olasiligina kiyasla dusmana yapılacak bir huruc saldirisi sırasında kahramanca olmenin daha iyi olugunaiddibildirdi. Kale kapısı acildi ve Abdurrahman'in birligi hic beklemedikleri için gayet hazırliksiz olan kusatici Abbasi guclerine bir surpriz saldirisi baslatti. Bu baskin seklinde saldiriyi karsilayamayan Abbasi gucleri dagildi. Abbasi ordusunun onemli komutanları yakalandilar ve basları kesilerek idam edildiler. Bu kesik baslar tuzlanarak kokusmaları onlendi ve kesik keleler bir torba içinde gemi ile Suriye'ye ve oradan da karadan Abbasiler baskenti Bagdad'a gönderildi. Ama halife El-Mensur orada degildi ve Hac yapmak için Hicaz'a gitmisti. Bu kesik kafalar paketi Mekke'de bulunan Abbasi halifesi eline gönderildi. Halife Mansur boyle trajik bir sekilde Endulus'e gönderdiği El-Ala ve Abbasi ordusunun elemine edildığı haberini ogrenince Abdurrahmana'a atifla "Allah Sukurki Bu korkutucu askeri komutan ile aramizda bir deniz koydu" dedığı hikâye edilmiştir.[4] Halife Mansur'un hem Abdurrahman'dan nefret ettigi hem de onun gösterdiği kahramanlikları ovmek amaciyal ona lakap olan Emevilerin Kureysh kabilesinin bir kolu olmalarına atifla "Sakr-ul-Kureys (Kureys ) lakabini vermiştir.

Bu büyük galibiyetine ragmen ulke bir devamli sulh ve sükunet altına girmedi. Endulus'de devamli olarak ayaklanma ve değişik gruplar arasındna silahli catismalar olmaktaydı ve Abdurrahman'in bunları bastirmasi gerekmekteydi.[5] Ulkede buluna çeşitli Arap ve Berber kabile grupları birbirleriyle cesitli siddette silahli catismalar yapmaktaydılar. Bazi şehirler emirlikten ayrılıp kendilerini bagimsiz bir devlet olarak idare etmek için isyan ettiler. Hatta Abdurrahman'nin yakın akrabaları bile birbirleriyle catisimak ve hatta Abdurrahman'a karsi gelmek için ayaklanma cikarttilar. Bu sekilde ortaya cikan büyük bir yorel isyanda, isyanci ordu Kutuba uzerine yuruyup Emirlik baskentini kusatti. Ornegin ülkesinin kuzeyinde bulunan Zaragosa şehri ve buna bağlı olan kuzey sinir bölgesi Yusuf Ibni Abdulahman el-Fihri'nin yönetimden itibaren devamli olarak otonomi istemekte ve Kurtuba jhukumetinin her zayiflik doneminde bu nedenle merkezeden ayrılmak için cabalar yapmakta idi.

Fakat tarihi gelişime bakilirsa Abdurrahman her seferinde ayaklanmacilardan üstün gelmeyi ve cikan her isyani bastirmayi ve çok kerede bundan sonra da Enduluslu isyanciları çok siddetle cezalandırmaya muvaffik olmustir.[6] Fakat bunun yanında sunu da bildirmek gerekmektedir ki ülkesinin güneyinde 756'dan itibaren 25 yıl boyunca ancak sinirli sayıda stratejik bakimdan onemli merkezleri doğrudan doğruya idare edebilmekte idi ve diğer yerleskeler kendi yönetimine acikaca isyan etmemekle beraber menfaat cakilmasi hallerinde merkezi yönetime karsi direnis göstermekte idiler.

Endülüs'ün yönetimi gayet karmaşık ve bazen karışıklıklarla dolu olmakla beraber, adeta bununla yetinmeyen Abdurrahman Abbasilere karşı devamlı düşmanca davranmıştı ve hatta bir gün Bağdad'ın iktidar gücünü kırma hayalleri olduğu bildirilmektedir. Bu düşmanca tutuma bas neden Abbasilerin iktidara ilk geldiklerinden daha önceki halifelik hanedanı olan Emevileri kökünden kazımak için uyguladıkları politika olmuştur ve Abdurrahman bunun intikamını almak hevesinden hiç vazgeçmemiştir. Fakat Endülüs Emevi Emirliği'ndeki iç problemler bu hevesin gerçekleşmesine devamlı engel olmuştur.

Kuzey sınırlarında siyasî ve askerî sorunlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Abdurrahman'in emiirliğinin kuruluş donemi ortaya çıkan ve bastırılan kargasaliktan sonra yine nispeten sulh ve sukun donemi ortaya çıkmadı. Endülüs de arka arkaya karışıklıklar ortaya çıkmaktaydı. Bunlaraan en cetini Endulus'un kuzey sinir eyaleti ve Zaragoza şehrinde zamana zaman cikan karisikliklar idi ve Zaragoza ve sinir eyaletinin yönetim zorlugu sadece Abdurrahman doneminde degil kendini takip eden Kurtuba Emevi Emirleri donemlerinde de gorulmuştur,

778-779 yıllarında Suleyman Ibni Yokdan El Arabi El Kalbi kendikendini Zarah]goza emiri ilan edi[p bu şehri ve sinir eyalati idaresini eline almisti.[7] MUnlu Arap tarihcisi Ibni Esir'in bildirdığıne göre Franklar Krallığı Paderborn Diet'ine kuzey Ispanaya eyaletinde bulunan Zaragoza, Girona, Barselona ve Huesca şehirleini bagimsiz musluman "Muladi" emirkeri temsilciler gorndermislardi. Bu emirler Kuzey Ispanay sinir eyaltini tumuyle eline gecirmek için caba gösteren Kutuba Emevi Emiri I. Abdurrakman ordularıan karsi kendi bagimziliklarını korumak için Pireneler kuzeyini ellerine gecirmis olan Hristiyan guc olan Franklar Krallığı'ndan destek ve yardim istemek için gelmislerdi. Sarlman'in hristiyan ordusu bu musluman Arap Kuzey İspanya eyaleti liderlerine askeri destek sağlak uzerinde anlasmislardi.[8] Bu sanki Sarlman'in orsusunun bu Kuzey Isapanya emirleri tarafından hukum ettikleri arazileri korumak için bir parali ordu gibi kiralanmasına pek benzemektedir. Tabiidir ki Sarlman'in sadece bir ticari ordu olmak yanında bu arazileri eline gecirip imparatorluguna ve Hristiyanliga katma hedefleri olduğu da hic suphesiz bulunmakta idi. Bu anlasmadan hemen sonra 779'de Frankalrini Neustrai orduları batı Pioreneler gecirlerindne ve Austrasia, Lombardalar ve Burgunduililer ordularai da doğu Pireneler gecitklerinden gecip sonra birleşip Zaragoza kalesi kapısına gelmislerdir. Bu Franklar ordusunu Zaragoza onune gelien kismi kale disında beklerken şehir emir olan Süleyman Ibni Yokdan Sarlman'a biat etmek için onunla gorustu. Fakat Suleyman Ibni Yokdan'in akli basina gelip bu Hristiyan ordularının kendinin şehrini ve idaresinin tehdit edebilecegi aklina geldi ve Franklar ordusunun Zaragoza'ya girmesini onledi. Mevsimin gec olmasi dolayisiyla ve Pireneler gecitlerinin soğuk aylarda Frankalrin Pamploana şehrii ellerine gecirmeleri nedeniyile kendine Franklara dusman olan Basklar tarafından tutalacagini bilen Sarlman Franklar ordusu ile Zaragoza onunde fazla kalmayip geri donmeye basladı..[9][10]

Büyük Franklar ordusu Zaragoza onunden cekildikten sonra Abdurrahman Zaragoza'daki isyanal ugrasmaya basladı. 779'da Abdurrahmana Zaragoza emirligini Suleyman Ibni Yokdan'a yekin idareci Huseyin Ibni Yahya'ya vermeyi kabul etti. Huzyein Ibni Yahya Zaragoza Muladı emiri Suleyman Ibni Yokdan'i bir suikastla oldurdu ve Abrurrahman'a tabi Zaragoza valisi olarak tayin edildi. Fakat 771'de Huseyin Ibni Yahya Zaragoza'yi bagimsiz şehir devleti olarak ilan etti ve Abdulrrahman ile tum iliskilerini kesti. Fakat Abdurrahman Kuzey Ispanay sinir eyaletini ve Zaragoza'yi tekrar idaresi altina alma cabalarına devam etti. 783'te bir Kurtuba Emevi Emirligi ordusu ile Zaragoza onune geldi. Bu ordu onemli bir kusatma için hazırlikli idi ve 36 tane mancinik getirlmisti.[11] Bu manciniklar Zaragoza'nin unlu beyaz granit tasından yapılmış kale duvaralrina yaptıkları yayalim atisları sonunda kale duvarların da büyük gedikler acildi. Bu gedikelrden sehr e gire Kurtuba Emevi Emirliği askerleri şehri ellerin geçirdiler.

Askeri ve sosyal gelişme[değiştir | kaynağı değiştir]

Uzun süren bir ayaklanma, çatışma ve kargaşa doneminden sonra makama geçen Abdurrahman'in saltanat devri, Endülüs'te nispeten sükunet içinde geçen bir dönem olmus. Abdurrahman, Endülüs'ün iktisâdî altyapısını geliştirmeye gayret göstermiş. Bu dönemde ana yolların yapılmasına önem verildi. Şehirlere su getiren su kemerleri tamir edildi. Kurtuba'da büyük bir camii yapılması için madde kaynak temin edildi. Endülüs'ün en büyük camisi olacak Kurtuba Camii'nin inşâsına, 766 yılında başlandı.

Abdulrraman varisi olan ogluna ve sonra ahfadından olacak emirlere sulh sukun içinde ve refah içinde bir hayat yasatacak bir ulke birakmak istemekteydi. Ama Endulus hem içten hem de dıştan karışıklık ve saldırı altında idi. İsteğine erişebilmek için Abdurrahman Kurtuba Emirligi ve Enduülüs içinde gayet yetenekli bir yönetici kadrosu ve iyi yetismin bir profesyonel ordu kurmaya onem verdi. Ozellikle hukumet ettigi arazilerde buluna Hristiyan ve yeniu yerleşmiş Musluman nüfustan merkezi devlet yönetimine sadik bir ordu kuramayacagini anlamisti. Bunun için kurduğu büyük bir profesyonel ordunun askerlerini çoğunluğunu Kuzey Afrika'dan Berber kavimından olup askerlik yapmak için Iber yarimadasina getirilmis olan parali profesyonellerden ve diğer bölgelerden memluk-kole olarak toplananlaradan olusmustu. Bu profesyonel ordunu mevcudu 40,000 kisi kadat olduğu tahmin edilmektedir.[12]

I. Abdurrahman'in Iber yarimadasında Endulus'de kurduğu ve yeni Emeviler hanedani altında geliştirdiği devlet Sarlman'in Franklar Krallığı, Abbasiler, Berberler ve diğer Iber yarimadalilara karsi basarili olarak direnebilmis olduğu hic suphe goturmeyen bir tarihi gercektir. Fakat yine de tarihçiler arasında, bu başarısının nedeninin eski "Emevi Hanedanı" bir kolu olmasına mı, yoksa İber yarımadasında bulunan yeni "Kurtuba Halifeliği" olmasına mı bağlı olduğunu tarttışmalıdır.

İslam'ın Dört Halife Dönemi'nde yayılması sürecinde Yahudiler'e ve Hristiyanlar'a uygulanan hoşgörülü tutum, bunlara özel "cizye vergisi" verildikten sonra İber Yarımadası'nda ve Avrupa kıtasında o zamana kadar görülmeyen olmayanlara gösterilen Endülüs'te de uygulandı.

Bu donemde ülke nüfusunun büyük bir çoğunluğunun, Müslüman olduğu kaynaklarda bildirilmektedir.[13]

Bu musluman dinini kabul edilmesi en dusukten en yuksek tabakaya yayilmisti. Örneğin, Vizigot kralı Vittiza'nin kız torunlarından olan "Sarah" adlı biri, bir müslüman ile evlenip iki cocuk sahibi olmuştu. Bu çocuklar yetişkin hâle geldiklerinde, ülkelerindeki Araplar'ın ilerigelenlerinden olmuşlar.[14] Bazı Avrupalı tarihçiler buna itiraz etmekte ve ulkenin çoğunlugunun musluman olmasi ancak 10. yuzyil basında olduğunu iddia etmektedirler. Thomas F. Glick, Islamic and Christian Spain in the Early Middle Ages. Princeton, New Jersey:Princeton University Press), s.33–35</ref> Bazi Avrupali tarihçiler Musluman dininin her sınıftan halk için pozitif cekiciligini inkar etmektediler. Bunlara göre Endulus nüfusunun %80'inin musluman olmasi Abdurrahman doneminde cizye vergisinin nispeten yuksek olmasidir.

Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Abdurrahman'ın vefât tarihi hakkında farklı görüşler bulunmaktadır. Çoğunlukla kabul edilen tarih 785 ile 788 arasında olup, kuvvetle muhtemel 788 yılı idi. Kurtuba'da vefât ettiği konusunda mutabakat vardır. Günümüzde katedrale dönüştürülmüş, Kurtuba Büyük Camii'nin inşa edildiği mevkiye defnedilmiştir. Yerine oğlu I. Hişam, "Kurtuba Emevî Emiri" olarak geçmiştir. Abdurrahman'in Endülüs Emeviler sülâlesi mensupları 929'a kadar Kurtuba Emevi Emiri olarak hukum sürdüler ve 929'da bu sülâleden olan III. Abdurrahman kendini "Endülüs Emevî Halifesi" ilân etti. Bu devlet ise 1031'de III. Hisam tahttan indirilinceye kadar hüküm sürmüştür.

Ailesi ve çocukları[değiştir | kaynağı değiştir]

Abdülvahid Marekeşî adındaki Mağripli bir vakânûvise göre, Abdurrahman'ın uzun künyesi şöyledir: "Abdurrahman bin Muaviye bin Hişam bin Abdülmelik bin Mervan." [15] Abdurrahman'ın annesi Nafza, Berberîler aşiretindendi. Abdurrahman, 750'de Abbasiler'in Emevîler'e karşı başlattıkları yok etme faaliyetleri sırasında bu kabileye sığınmıştı.[16]

Abdurrahman oğullarının anneleri olan birçok hanım ile evlilik yapmış veya bunları cariye olarak korumuştur. Varisi olan oğlu I. Hişam, Berberî bir cariyesi olan Hülâl'den olmuştur. Oğullarından isimleri bilinenler şunlardır:

  • Süleyman (745–800),[16] Toledo valisi. Erkek kardeşi Hişam'ın babası yerine tahta getirilmesini kabul etmediği için sürgüne gönderilmiştir. 796'da tahta geçen yeğenine karşı bir isyan tertip etmek üzere Endülüs'e geri dönmüş, yakalanmış ve 800 yılında idam edilmiştir.
  • Ömer (? – 758'den önce) Hristiyan Asturias Kralı I. Fruela ile yaptığı bir muharabede esir düşmüş ve idam edilmiştir.[17]
  • I. Hişam (757–17 Nisan 796) Kurtuba Emevi Emiri.
  • Abdullah.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Bu bilgilerin kaynağı 17. yüzyılda ünlü bir kronik tarihçi olan Ahmed bin Muhammed El-Makkari tarafından hazırlanmış olan "Nafh al-tib" kısa adlı eserinin birinci kısmında bulunan İspanya'da Müslüman Hanedanları Tarihi adlı eserdir. Bu eser ilk defa 1888'de Fransızcaya çevrilmiştir.
  2. ^ a b c d H. Kennedy (1996) Müslim Spain and Portugal: a political history of al-Andalus. Londra: Longman.
  3. ^ Hitti, Philip K. (1968) Makers of Arab History. New York. Martin’s Press, s. 66
  4. ^ Ahmed ibn Muhammad El-Makkari, The History of the Mohammedan Dynasties in Spain, s. 81
  5. ^ W. Montgomery Watt. Islamic Surveys 4: A History of Islamic Spain. (Edinburgh; Edinburgh University Press, 1965), p. 32
  6. ^ Thomas F. Glick. Islamic and Christian Spain in the Early Middle Ages. Princeton, Princeton University Press, s. 38
  7. ^ Ahmed Ibni Muhammad al-Makkar, The History of the Mohammedan Dynasties in Spain, s. 85
  8. ^ Jo Ann Hoeppner Moran Cruz. Western Views of Islam in Medieval and Early Modern Europe: Perception and Other. Editor: David R. Blanks ve Michael Frassetto. (New York, Saint Martin's Press, 1999), p. 56
  9. ^ Philip K. Hitti. (1968) Makers of Arab History New York: St Martin’s Press, s. 68
  10. ^ Bu geri donusun Roncesvalles Geciti'nden yapilmasi gerekti ve Sarlman'in artci gucu ve agirliklari imha edildi ve bunlara komuta eden onemli Frabkalr komutanlari Baskalar tarafından pusuya dusurulup olduruldu. Bu gecite yapilan mugharebeler hakkinda yazılan "Roland Sarkilari (La Chanson de Roland)" Fransizca Ortacag Eedebiyatinin en iyi bilinen siir eserlerinden oldu.
  11. ^ José Luis Corral Lafuente. (1998) Historia de Zaragoza: Zaragoza Musulmana. Zaragoza; Ayuntamiento de Zaragoza,, s. 14 (İspanyolca)
  12. ^ W. Montgomery Watt. (1965) Islamic Surveys 4: A History of Islamic Spain. (Edinburgh, Edinburgh University Press. s.33 (İngilizce)
  13. ^ Hitti, Philip K. (1968) Makers of Arab History. New York: St Martin’s Press s. 68
  14. ^ Marianne Barrucand ve Achim Bednorz (2002) Moorish Architecture in Andalusia. (London, Taschen, 2002)
  15. ^ Fagnan, E. (Fr.çev. ve ed.) (1893) Histoire des Almohades d'´Abd el-Wahid Merrakechi (Algiers) ("Abdül vahid Merrakesi"), s. 50.
  16. ^ a b Cherbonneau, M. A. (çev.) "Chronique d'İbn-el Kouthya", Journal Asiatıque 5th series Cilt VIII (Paris, 1856), s. 456.
  17. ^ Barrau-Dihigo, L. (1989) Historia politica del reino Asturiano (718–910) , Gijón, s. 134. {İspanyolca}

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ahmed ibn Mohammed Al-Makkari,
    • 1855, (hz. Reinhart, Pieter ve Anne Dozy) Analectes sur l'histoire et la littérature des Arabes d'Espagne E.J. Brill, [1] (Fransızca)
    • 2002, The History of the Mohammedan Dynasties in Spain, Royal Asiatic Society Books, (İngilizce)
  • Watt, William Montgomery ve Cachia, Pierre (2001), A History of Islamic Spain, Edinburgh:Edinburgh University Press, ISBN 978-0202309361 [2] (İngilizce)
  • Diozy, Reinhart (1932), Histoire des Musulmans d'Espagne, 3 Cilt, Leyden:E.J. Brill, (Fransızca)
Resmî unvanlar
Önce gelen:
Önce gelen yoktur.
Kurtuba Emevî Emirliği
756-788
Sonra gelen:
I. Hişam