Everest Dağı

Koordinatlar: 27°59′17″K 86°55′31″D / 27.98806°K 86.92528°D / 27.98806; 86.92528
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Everest Dağı
Everest kalapatthar crop.jpg
Nepal'deki Kala Patthar'dan Everest'in görünüşü
En yüksek noktası
Yükseklik 8.848 m (29,029 ft)
Çıkıntı 884.886 metre (2.903.169 ft)
Yalıtılma 40.008 kilometre (24.860 mi)
Koordinatlar 27° 59' 16″ Kuzey
86° 56' 40″ Doğu
Coğrafya
Konum Nepal Nepal ve
Çin Çin
Tırmanma
İlk tırmanan 29 Mayıs 1953,
Yeni Zelanda Edmund Hillary ve
NepalTenzing Norgay
En kolay rota South Col (Nepal)

Everest Dağı (Tibetçe: ཇོ་མོ་གླང་མ, Çomolungma; Nepalce: सगरमाथा, Sagarmāthā), dünyanın deniz seviyesi üzerindeki en yüksek dağı. Himalayalarda, yaklaşık 28 derece kuzey enlemi ile 87 derece doğu boylamında, Çin-Nepal sınırı üzerinde yer alır.

Çin ve Nepal'in 2020'de kabul ettiği resmi verilere göre dağın şu anki yüksekliği 8.848 metredir.[1]

Everest Dağı kuzeydoğudaki Tibet platosundan (yaklaşık 5.000 m) tam olarak görülebilir. Dünyada en çok ilgi çeken yerlerin başlarında gelmektedir. Eteklerinden yükselen Çangtse, Khumbutse, Nuptse ve Lhotse gibi doruklar Nepal'den görülmesine engel olur.

İsim[değiştir | kaynağı değiştir]

İngiltere'nin Hindistan sömürge yönetiminin kadastro genel müdürü George Everest'ten sonra yerine göreve gelen Andrew Waugh, dağa isim olarak selefi Everest'in adını öneren bir teklifi Londra Kraliyet Coğrafya Cemiyeti'ne sundu. Teklif kabul edildi. 1865'te, daha önce yapılan itirazlara rağmen dünyanın en yüksek dağının adı Everest olarak belirlendi. Dönemin en güçlü imparatorluğunun kültürel nüfuzuyla bütün dünyada bu dağ için Everest adı yaygınlık kazandı.

Türkçede dağa Everest denmeden önce dağın Tibetçe yerel adı Çomolunma'nın Osmanlı Türkçesine uyarlanmış versiyonu kullanılmaktaydı.

Oluşumu[değiştir | kaynağı değiştir]

Everest Dağı etrafında sanal uçuş

Büyük Himalayaların oluşumu, Miyosen Bölümde (yaklaşık 26-27 milyon yıl önce) Hindistan yarımadasıyla Tibet yaylasının birbirine yaklaşmasının yol açtığı, jeolojik tortul havzalardaki sıkışmayla başladı. Bunu izleyen evrelerde Katmandu ve Khumbu napları (kırık ve devrik yamaç kıvrımları), sıkışıp yukarı doğru çıkarak birbirlerinin üzerine kıvrıldılar ve ilkel bir dağ sırası oluşturdular. Kuzeydeki arazi kütlesinin toptan yükselmesi, bölgenin yüksekliğini arttırdı. Napların yeniden kıvrılmasıyla bölgenin tümü yeni bir tabakayla örtüldü ve Pleyistosen Bölümün (yaklaşık 2,5 milyon yıl önce) Mahabarat Evresinde Everest Dağı ortaya çıktı. Karbonifer Dönemin (yaklaşık 345-280 milyon yıl önce) sonu ile Permiyen Dönemin (280-225 milyon yıl önce) başından kalan ve başka yarı-kristalleşmiş tortullarla ayrılmış olan kireçtaşı katmanları, senklinal katmanlaşma yoluyla biçimlendi. Günümüzde de süren bu biçimlenmenin yol açtığı sürekli yükselme aşınımla dengelenmektedir.

25 Nisan 2015'te gerçekleşen Nepal depremi sonrasında 1 inç (2,5 cm) kısaldığı iddia edildi.[2] Mayıs başında yapılan incelemelerde ise sıradağlar üzerinde 0,7 ile 1,5 arasında yükseklik kaybı olduğu açıklandı.[3] Çin Harita Müdürlüğü, 2015 depreminin ardından Everest'in kuzeydoğuya meyilli zirvesinin kaydığını iddia etti. Depremden önce Everest'in, son 10 yılda toplam 40 cm meyil oluştuğunu belirten Çin Harita Müdürlüğü, depremle birlikte bu kaymanın terse döndüğünü ve dağın da 3 cm uzadığını açıkladı.[4]

Güneş ışıkları altında Everest Dağı'nın zirvesi.
Everest Dağı

İklimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Everest Dağı, troposferin üçte ikisini geçerek oksijenin az olduğu üst katmanlara ulaşır. Oksijen eksikliği, hızı saatte 100 km ye varan sert rüzgarlar ve zaman zaman -70 dereceye kadar düşen aşırı soğuklar yukarı yamaçlarda herhangi bir hayvan ya da bitkinin yaşamasına olanak vermez. Yaz musonları sırasında yağan kar rüzgarla ufalanarak yığılır. Bu kar yığıntıları buharlaşma çizgisinin üzerinde olduğundan genellikle buzulları besleyen büyük buzkar çanakları oluşmaz. Bu nedenle Everest’in buzulları yalnızca sık sık düşen çığlarla beslenir. Ana sırtlarla birbirinden ayrılan dağ yamaçlarındaki buz katmanları dağın eteklerine kadar bütün yamacı kaplamakla birlikte, zaman içinde iklimin değişmesiyle ağır ağır çekilmektedir. Kış aylarında kuzey batıdan gelen güçlü rüzgarlar karları süpürerek doruğun daha çıplak bir görünüm kazanmasına yol açar.

Flora ve Fauna[değiştir | kaynağı değiştir]

Everest'te çok az yerli flora veya fauna var. Everest Dağı'nda 6.480 metrede (21.260 ft) bir yosun büyür ve bu bitki en yüksek rakımda yetişen bitki türü olabilir.[5] Arenaria adlı bir alpin yastık bitkisinin bölgede 5.500 metrenin (18.000 ft) altında büyüdüğü bilinmektedir.[6] 1993'ten 2018'e kadar uydu verilerine dayanan araştırmaya göre, Everest bölgesinde bitki örtüsü genişliyor. Araştırmacılar, daha önce çıplak olduğu düşünülen alanlarda bitkiler buldular.[7]

Euophrys omnisuperstes , bir siyah atlama örümceği , 6.700 metre (22.000 ft) kadar yükseklerde bulundu ve muhtemelen onu Dünya'daki en yüksek onaylanmış mikroskobik olmayan kalıcı ikamet haline getirdi. Everest'in ana kampında, zıplayan örümcek Euophrys everestensis oluşur.[8] Yarıklarda gizlenir ve orada rüzgarla savrulan donmuş böceklerle beslenebilir. Daha da yüksek irtifalarda mikroskobik yaşam olasılığı yüksektir.

Hint kazı gibi kuşların dağın daha yüksek irtifalarında uçtuğu görülürken, öksürük gibi diğerleri 7.920 metrede (25.980 ft) Güney Colum kadar yüksekte görüldü. Sarı gagalı dağ kargası'nın 7.900 metreye (26.000 ft) kadar çıktığı ve çubuk başlı kazların Himalayalar üzerinden göç ettiği görülmüştür.[9] 1953'te George Lowe (Tenzing ve Hillary'nin keşif gezisinin bir parçası), Everest'in zirvesinde uçmakta olan çubuk başlı kazlar gördüğünü söyledi.[10]

Evcil Yaklar genellikle Everest Dağı tırmanışları için teçhizat taşımak için kullanılır. 100 kg (220 pound) yük taşıyabilirler, kalın kürkleri ve geniş akciğerleri vardır. Bölgedeki diğer hayvanlar arasında bazen kar leoparı tarafından yenen Himalaya tahrı bulunur.[11] Himalaya kara ayısı yaklaşık 4.300 metreye (14.000 ft) kadar bulunabilir ve bölgede Küçük panda da bulunur.[12] Bir keşif, bölgede bir pika ve on yeni karınca türü de dahil olmak üzere şaşırtıcı sayıda tür buldu.[13]

Buzullar[değiştir | kaynağı değiştir]

Everest Dağı'nın kuzey yüzü

Everest Dağındaki başlıca buzullar Kangşang Buzulu (doğu), Doğu ve Batı Rongbuk Buzulları (kuzey ve kuzeybatı), Pumori Buzulu (kuzeybatı), Khumbu Buzulu (batı ve güney) ve Everest ile Lhotse-Nuptse sırtı arasında kapalı bir buz vadisi olan Batı Buzyalağıdır.

Akarsular[değiştir | kaynağı değiştir]

Dağdan çıkan sular birbirinden ayrılan kollarla güneybatı, kuzey ve doğu yönünde akar. Khumbu Buzulu eriyerek Nepal’de Lobucya Khola Irmağı'na karışır. İmca Khola adını alarak güneye doğru akan bu ırmak Dudh Kosi Irmağıyla birleşir. Çin Halk Cumhuriyetindeki Rong Çu Irmağı Everest’in yamaçlarında Pumori ve Rongbuk buzullarından Karma Çu Irmağı ile Kangsang Buzullarından doğar.

Tırmanış Girişimlerinin Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk denemeler

Everest'i feth etme girişimlerinin tarihi 1904 senesine dayanır. Ancak ilk deneme tarihi olarak her ne kadar zirveye varma amacı olmamasına, sadece jeolojik ölçüm ve olası zirve yolunun tespitine dayalı olmasına rağmen 1921 senesi olarak alınabilir. Zamanın İngiltere Krallığı adına görevlendirilen George Mallory ve Lhakpa La yaklaşık 31 bin kilometrekarelik bir alanın Jeolojik ve topoğrafik analizlerini yapmışlar ve olası zirve tırmanışı için kuzey yamacı rotasını tespit etmişlerdir. Bu denemeler sırasında George Mallory zirveye yakın bir yerde ölmüştür. Cesedi ancak 1999'da bulunabildi. 1922 ile 1924 seneleri arasında zirve tırmanışı birçok deneme olmasına rağmen hepsi başarısızlık ile sonuçlanmıştır. 1930 ile 1950 yılları arasında kayda değer bir zirve tırmanış denemesi olmamıştır. Buradaki etken sebep ise 2. Dünya Savaşı ve bölgenin siyasi yapılanması olarak adlandırılabilir.

İlk başarı

1953 senesinde İngiliz Kraliyet Coğrafya Derneği desteği ile John Hunt liderliğinde iki ekip oluşturulmuştur. İlk ekip Tom Bourdillon ve Charles Evans den oluşmuştur. Kapalı oksijen sistemi kullanan bu ekip 26 Mayıs'ta güney zirvesine ulaşmalarına rağmen Bourdillon'un babası tarafından geliştirilmiş olan kapalı oksijen sisteminin donması sebebi ile tırmanışın son aşamasını gerçekleştiremeden geri dönmek zorunda kalmışlardır. İkinci ekip ise Edmund Hillary, Tenzing Norgay ve Ang Nyima'dan oluşmuştur. Açık oksijen sistemi kullanan bu ekipten Edmund Hillary ve Tenzing Norgay 29 Mayıs saat 11:30'da Everest zirvesine ulaşmışlardır. (Ang Nyima 8510 metrede tırmanışı bırakıp tekrar inişe geçmiştir.) Everest tırmanışının en zorlu etaplarından bir tanesi günümüzde Edmund Hillary anısına Hillary Step olarak anılmaktadır.

Oksijen Desteği[değiştir | kaynağı değiştir]

Çoğu keşif, oksijen maskesi ve 8.000 m'nin (26.000 ft) üzerindeki tankları kullanır.[14] Everest'e ek oksijen olmadan tırmanılabilir, ancak yalnızca en başarılı dağcılar tarafından ve yüksek risk altında yapılabilir. İnsanların net düşünme yeteneği düşük oksijenle engellenir ve aşırı hava koşulları, düşük sıcaklıklar ve dik eğimlerin birleşimi genellikle hızlı ve doğru kararlar gerektirir. Zirveye ulaşan dağcıların yaklaşık yüzde 95'i zirveye ulaşmak için şişelenmiş oksijen kullanırken , dağcıların yaklaşık yüzde beşi ek oksijen olmadan Everest'i zirveye çıkardı. Oksijen desteği olmadan zirveye ulaşmaya çalışanlar için ölüm oranı iki katına çıkıyor.[15] 2.400 m (8.000 ft) irtifanın üzerinde seyahat etmek, serebral hipokside bir faktördür.[16] Beyne giden oksijenin bu şekilde azalması, bunama ve beyin hasarının yanı sıra diğer semptomlara neden olabilir.[17] Bir çalışma, Everest Dağı'nın iklime alışmış bir insanın gidebileceği en yüksek nokta olabileceğini, ancak aynı zamanda daha düşük irtifalara geri dönmelerine rağmen dağcıların kalıcı nörolojik hasar görebileceğini buldu.[18]

Beyin hücreleri oksijen eksikliğine karşı son derece hassastır. Bazı beyin hücreleri, oksijen kaynakları kaybolduktan 5 dakika sonra ölmeye başlar. Sonuç olarak, beyin hipoksisi hızla ciddi beyin hasarına veya ölüme neden olabilir.

Everest Dağı'na çıkmak için şişelenmiş oksijen kullanımı tartışmalıdır. İlk kez 1922 İngiliz Everest Dağı Seferi'nde George Finch ve Geoffrey Bruce tarafından saatte 300 dikey metre (1.000 ft) muhteşem bir hızla 7.800 m'ye (25.600 ft) tırmanan kullanıldı. Şiddetli bir fırtına tarafından sıkışıp kalanlar, gece boyunca jüri tarafından kurulan bir düzeneğin oksijenini soluyarak ölümden kaçtılar. Ertesi gün 270 m/sa (900 ft/sa) hızla 8.100 m'ye (26.600 ft) tırmandılar - oksijen kullanmayan kullanıcılara göre yaklaşık üç kat daha hızlı. Yine de oksijen kullanımı o kadar sportmenlik dışı kabul edildi ki, Alp dünyasının geri kalanından hiçbiri bu yüksek çıkış hızını fark etmedi.

George Mallory , bu tür oksijenin kullanımını sportmenlik dışı olarak nitelendirdi, ancak daha sonra, onsuz zirve yapmanın imkansız olacağı sonucuna vardı ve sonuç olarak 1924'teki son girişiminde kullandı. Tenzing Norgay ve Hillary ilk başarılı zirveyi yaptıklarında 1953'te açık devre tüplü oksijen setleri de kullandılar , keşif gezisinin fizyologu Griffith Pugh oksijen tartışmasını "boş bir tartışma" olarak nitelendirdi ve oksijenin "çevrenin öznel takdirini büyük ölçüde artırdığını ve sonuçta en önemli şeylerden biri olduğunu belirtti. Sonraki yirmi beş yıl boyunca, şişelenmiş oksijen herhangi bir başarılı zirve için standart olarak kabul edildi.

Reinhold Messner , tüplü oksijen geleneğini kıran ilk dağcıydı ve 1978'de Peter Habeler ile birlikte, oksijensiz ilk başarılı tırmanışı yaptı. 1980'de Messner, daha zor kuzeybatı rotasında, ek oksijen veya herhangi bir hamal veya tırmanma ortağı olmadan dağda tek başına zirveye çıktı. Tırmanma topluluğu, dağın ek oksijen olmadan tırmanılabileceğinden emin olduktan sonra, pek çok saflık tutkunu bir sonraki mantıklı adımı atarak, dağın bu şekilde tırmanması gerektiği konusunda ısrar etti.

1996 felaketinin ardından tartışmaları daha da yoğunlaştırdı. Jon Krakauer'in Into Thin Air(1997), yazarın şişelenmiş oksijen kullanımına yönelik kişisel eleştirilerini dile getirdi. Krakauer, şişelenmiş oksijen kullanımının, aksi takdirde kalifiye olmayan dağcıların zirveye çıkmaya çalışmasına izin vererek tehlikeli durumlara ve daha fazla ölüme yol açtığını yazdı. Felakete kısmen çok sayıda dağcının (o gün 34) tırmanmaya çalışması, Hillary Step'te darboğazlara neden olması ve çoğu olağan 14:00 dönüş zamanından sonra zirveye çıkan birçok dağcıyı geciktirmesi neden oldu. Acil durumlar dışında şişelenmiş oksijenin yasaklanmasını önerdi ve bunun hem Everest'te artan kirliliği azaltacağını (birçok şişe yamaçlarında birikmişti) hem de marjinal nitelikli dağcıları dağdan uzak tutacağını öne sürdü.

1996 felaketi, kılavuzun şişelenmiş oksijen kullanmadaki rolünü de gündeme getirdi.[19]

Rehber Anatoli Boukreev'in şişelenmiş oksijen kullanmama kararı Jon Krakauer tarafından sert bir şekilde eleştirildi. Boukreev'in destekçileri ( The Climb'in yazarlarından G. Weston DeWalt'ın da aralarında bulunduğu) şişelenmiş oksijen kullanmanın yanlış bir güvenlik hissi verdiğini belirtiyor. Krakauer ve destekçileri, şişelenmiş oksijen olmadan Boukreev'in müşterilerinin aşağı inmesine doğrudan yardımcı olamayacağına dikkat çekiyor.[20] Boukreev'in müşterisi Martin Adams ile aşağı indiğini söylediğini belirtiyorlar,  ancak güney zirvesinin hemen altında Boukreev, Adams'ın inişte iyi olduğunu belirledi ve böylece Adams'ı geride bırakarak daha hızlı indi. Adams, The Climb'de devletler, "Benim için işler her zamanki gibiydi, Anatoli geçiyor ve bunda hiç sorun yaşamadım.''

Düşük oksijen, daha düşük irtifalara döndükten sonra bile "klinik olarak bradipsikiyatri olarak tanımlanan gecikmiş ve uyuşuk düşünce süreci" olarak tanımlanan bilişsel yeteneklerde zihinsel sis benzeri bir bozulmaya neden olabilir. Şiddetli vakalarda, dağcılar halüsinasyonlar görebilirler. Bazı araştırmalar, Everest tırmanıcıları da dahil olmak üzere yüksek irtifa tırmanıcılarının beyin yapısında değişiklik yaşadıklarını bulmuştur. Yüksek irtifanın beyin üzerindeki etkileri, özellikle kalıcı beyin hasarına yol açabiliyorsa, araştırılmaya devam edilmektedir.[21]

Ticari Tırmanış[değiştir | kaynağı değiştir]

Jon Krakauer'e göre , Everest'in ticarileşme dönemi 1985'te, 55 yaşındaki zengin bir iş insanı ve sadece dört yaşında amatör bir dağcı olan Richard Bass'ı içeren David Breashears liderliğindeki rehberli bir keşif gezisiyle zirveye ulaşıldığında başladı.[22] 1990'ların başında, birkaç şirket dağa rehberli turlar sunuyordu. 1996 felaketinde hayatını kaybeden dağcılardan Rob Hall , bu olaydan önce 39 müşteriyi zirveye başarıyla yönlendirmişti.

2016 itibariyle, çoğu rehberlik hizmetinin maliyeti 35.000 ABD Doları ile 200.000 ABD Doları arasındadır.[23] Genellikle onlarca yıllık tırmanış tecrübesine ve belki de birkaç Everest zirvesine sahip tanınmış bir dağcı olan "ünlü rehber" ile gitmek, 2015 itibariyle 100.000 £'dan fazlaya mal olabilir.[24] Ancak sunulan hizmetler çok çeşitlidir ve dünyanın en fakir ve en az gelişmiş ülkelerinden biri olan Nepal'de anlaşma yaparken "alıcı dikkatli" dir.[25] Turizm 2019'da gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYİH) yüzde 7.9'una katkıda bulundu , yüksek işsizliğin olduğu bu ülkede, Everest, başka gelir kaynaklarının bulunmadığı bir bölgede, bir Everest hamalının ülkenin ortalama ücretini neredeyse iki katına çıkarabilmesi bakımından özeldir.[26][27][28]

Rehberlik hizmetinin ötesindeki maliyetler büyük ölçüde değişebilir. Minimum ek masraflarla zirveye ulaşmak teknik olarak mümkün ve bu tür geziler için lojistik destek sunan “bütçeli” seyahat acenteleri var. Sınırlı bir destek hizmeti, sadece ana kampta bazı öğünler ve bir izin gibi bürokratik genel giderler sunarak, 2007 itibariyle 7.000 ABD Doları kadar düşük bir maliyete mal olabilir.

Zirveye ulaşmak için gereken tırmanma ekipmanı 8.000 ABD Dolarından fazlaya mal olabilir ve çoğu dağcı ayrıca şişelenmiş oksijen kullanır ve bu da yaklaşık 3.000 ABD Doları ekler. Everest bölgesine güneyden Nepal üzerinden giriş izni, ekibin büyüklüğüne bağlı olarak kişi başı 10.000 ila 30.000 ABD Doları arasındadır. Yükseliş tipik olarak, her ikisi de Katmandu'dan yaklaşık 100 kilometre (60 mil) ve Lhasa'dan (büyük havaalanlarına sahip en yakın iki şehir ) 300 kilometre (190 mil) uzaklıkta olan dağın yakınındaki iki ana kamptan birinde başlar . Bir kişinin ekipmanını havaalanından ana kampa transfer etmesi 2.000 ABD Doları kadar bir katkı sağlayabilir.[29]

Birçok dağcı, izinlerin alınması, ana kampa/kamptan ulaşım, yiyecek, çadır, sabit halatlar , dağda tıbbi yardım  dahil olmak üzere geniş bir hizmet yelpazesi sağlayan "tam hizmet" rehber şirketleri kiralar.[30] Böyle bir rehberlik hizmetinin maliyeti kişi başı 40.000 ABD Doları ile 80.000 ABD Doları arasında değişebilir.[31] Ekipmanların çoğu Şerpalar tarafından taşındığından , tam hizmetli rehberlik şirketlerinin müşterileri genellikle sırt çantalarının ağırlığını 10 kilogramın (22 lb) altında tutabilir veya sırt çantalarını onlar için taşıması için bir şerpa kiralayabilir. Buna karşılık, Denali gibi daha az ticarileştirilmiş zirveleri deneyen dağcılar, genellikle 30 kilogramın (66 lb) üzerinde sırt çantaları taşıması ve bazen de 35 kilogram (77 lb) teçhizat ve yiyecek içeren bir kızağı çekmesi beklenir.[32]

Everest Dağı'nın ticarileşme derecesi sık sık eleştiri konusu oluyor. Tenzing Norgay'ın oğlu Jamling Tenzing Norgay , 2003'te verdiği bir röportajda, rahmetli babasının, tırmanış tecrübesi olmayan zengin ve heyecan arayanların artık rutin olarak zirveye ulaştıklarını öğrendiğinde şok olacağını söyledi, "Yine de tırmanmanız gerekiyor. ayaklarınla ​​kendin bu dağa. Ama macera ruhu artık yok, kaybolmuş. Orada krampon giymeyi bilmeyen insanlar var. Tırmanıyorlar çünkü birine 65.000$ ödediler. Çok bencilce. Başkalarının hayatını tehlikeye atıyor." [33]

Bunun bir örneği, 2012'deki zirve girişimi sırasında krampon giymeyi öğretmek zorunda kalan Shriya Shah-Klorfine'dir.[34] Yolculuk için yeni bir rehberlik şirketine en az 40.000 ABD Doları ödedi ve hayatını kaybettiğinde öldü. 27 saat aralıksız tırmandıktan sonra iniş sırasında oksijeni tükendi.[35]

Reinhold Messner 2004'te hemfikirdi, "Her tırmanışta ölebilirdiniz ve bu kendinizden sorumlu olduğunuz anlamına geliyordu. Biz gerçek dağcılardık: dikkatli, bilinçli ve hatta korkuyorduk. Dağlara tırmanarak ne kadar büyük olduğumuzu öğrenemiyorduk. Ne kadar kırılabilir olduğumuzu keşfediyorduk. , ne kadar zayıfız, ne kadar korku doluyuz. Bunu ancak kendini yüksek tehlikeye maruz bırakırsan elde edebilirsin. Tehlikesiz dağ dağ değildir hep söylemişimdir... Yüksek irtifa alpinizmi turizm ve şov haline geldi. Everest'e yapılan bu ticari geziler hala tehlikeli ama rehberler ve organizatörler müşterilere 'Endişelenme, her şey organize' diyor. Güzergahı yüzlerce Şerpa hazırlıyor. Zirveye kadar tüm kamplarda ekstra oksijen var. İnsanlar sizin için yemek pişirecek ve yataklarınızı döşeyecek. Müşteriler kendilerini güvende hissediyor ve riskleri umursamıyor."

2015 yılına kadar Nepal, dağcıların biraz deneyim sahibi olmasını talep etmeyi düşünüyordu ve dağı daha güvenli hale getirmek ve özellikle geliri artırmak istiyordu.[36] Bunun önündeki engellerden biri, düşük bütçeli firmaların deneyimsiz dağcıları zirveye götürmeden para kazanmalarıdır . Batılı firmalar tarafından geri çevrilenler, genellikle onları bir bedel karşılığında almaya istekli başka bir firma bulabilirler – ana kamptan sonra ya da dağın bir kısmına varır varmaz eve döndüklerinde. Batılı bir firma geri dönemeyeceklerini düşündüklerini ikna ederken, diğer firmalar insanlara sadece seçme özgürlüğü veriyor.

Bununla birlikte, önde gelen dağcılar arasında konuyla ilgili tüm görüşler kesinlikle olumsuz olmamıştır. Örneğin, Edmund Hillary 2003'te "İnsanların 65.000 dolar ödeyip ardından birkaç deneyimli rehber tarafından dağa çıkmalarının... gerçekten dağcılık olmadığını" belirtti Batılıların Everest bölgesine getirdiği değişikliklerden memnun olduğunu belirterek, "Pişman değilim çünkü yerel halkın durumunu iyileştirmek için gerçekten çok çalıştım. Oraya ilk gittiğimizde okulları yoktu, hiçbir tıbbi tesisleri yoktu, yıllar boyunca 27 okul kurduk, iki hastanemiz ve bir düzine tıbbi kliniğimiz var ve sonra vahşi dağ nehirleri üzerinde köprüler kurduk ve tatlı su boru hatları kurduk, bu yüzden onlarla işbirliği içinde. Şerpalar, onlara fayda sağlamak için çok şey yaptık."[37]

İlk rehberli zirvelerden biri olan Richard Bass ( Seven Summits şöhretinden) 2003'te "Tırmanıcıların gerçekten büyük dağlara çıkmadan önce yüksek irtifa deneyimine sahip olmaları gerekir. İnsanlar 20.000 fit [6,100 m] arasındaki farkı anlamıyor. dağ ve 29.000 fit [8.800 m] Sadece aritmetik değil. Havadaki oksijenin azalması irtifa ile orantılıdır, ancak insan vücudu üzerindeki etkisi orantısızdır - üstel bir eğri. İnsanlar Denali'ye [6,190 m veya 20,320 ft] veya Aconcagua [6,960 m veya 22.834 ft] ve 'Heck, burada harika hissediyorum, Everest'i deneyeceğim' diye düşünün. Ama öyle değil." [38]

Konusu olduğu filmler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • İngilizce Encyclopaedia Britannica, Mount Everest başlığı
  1. ^ "Mount Everest is two feet taller, China and Nepal announce". National Geographic. 15 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Aralık 2020. 
  2. ^ "Satellite images reveal Mount Everest lost one inch of its height in the Nepal earthquake, but Kathmandu has been lifted by more than three feet". Daily Mail. 29 Nisan 2015. 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2015. 
  3. ^ "Himalayalar'ın deprem sonucu alçaldığı tespit edildi". Hürriyet. 11 Mayıs 2015. 14 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2015. 
  4. ^ "Nepal depremi Everest dağını 3 cm uzattı". BBC Türkçe. 16 Haziran 2015. 19 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2015. 
  5. ^ "High Altitude Plants - Mountaineers, Climbers collect important Data - Adventurers and Scientists for Conservation". web.archive.org. 25 Nisan 2012. 8 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  6. ^ Heinrichs, Ann (2009). Mount Everest. Internet Archive. New York : Marshall Cavendish Benchmark. ISBN 978-0-7614-3933-2. 
  7. ^ Anderson, Karen; Fawcett, Dominic; Cugulliere, Anthony; Benford, Sophie; Jones, Darren; Leng, Ruolin (2020-3). "Vegetation expansion in the subnival Hindu Kush Himalaya". Global Change Biology. 26 (3): 1608-1625. doi:10.1111/gcb.14919. ISSN 1354-1013. PMC 7078945 $2. PMID 31918454.  Tarih değerini gözden geçirin: |tarih= (yardım)
  8. ^ "NMBE - World Spider Catalog". wsc.nmbe.ch. 1 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  9. ^ Greenspan, Jesse. "7 Things You Should Know About Mount Everest". HISTORY (İngilizce). 1 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  10. ^ "Bar-headed geese: Highest bird migration tracked". BBC News (İngilizce). 15 Ocak 2015. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  11. ^ ""Ale, Som B. "Sagarmatha (Everest Dağı) Milli Parkı'ndaki Kar Leoparı ve Himalaya Tahr'ın Ekolojisi, Nepal." Illinois Üniversitesi, 2007"" (PDF). 14 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  12. ^ Miller, Lisa. "List of Animals on Mount Everest". Pets on Mom.com (İngilizce). 25 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  13. ^ published, Bjorn Carey (7 Nisan 2006). "Everest Expedition Uncovers Exotic Species". livescience.com (İngilizce). 4 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  14. ^ "1998 Mount Everest Expedition Cybercast". archive.ph. 22 Ağustos 2000. 27 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  15. ^ "National Geographic Magazine". National Geographic (İngilizce). 10 Ocak 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  16. ^ "Brain Hypoxia: Causes, Symptoms, and Diagnosis". Healthline (İngilizce). 6 Aralık 2017. 12 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  17. ^ "Dementia From Oxygen Deprivation". Dementia.org (İngilizce). 19 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  18. ^ ""Yüksek irtifa beyni"". journals.biologists.com. 20 Eylül 2015. 10 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  19. ^ "Salon Wanderlust | Everest controversy continues". web.archive.org. 14 Mayıs 2011. 21 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  20. ^ "Salon Wanderlust | Coming down". web.archive.org. 3 Mart 2000. 31 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  21. ^ Fraser, Ross (14 Haziran 2012). "This is your brain. This is your brain at altitude". Boulder Weekly (İngilizce). 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  22. ^ Facebook; Twitter; options, Show more sharing; Facebook; Twitter; LinkedIn; Email; URLCopied!, Copy Link; Print (2 Mayıs 1985). "Conquers Mt. Everest to Fulfill Dream : Millionaire First to Climb Summits of All Continents". Los Angeles Times (İngilizce). 26 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  23. ^ ""Everest Dağı 'zirve ateşi': Dağcılar neden zirveye yakın kötü kararlar verirler"". 12 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  24. ^ "Kenton Cool: my journey from a wheelchair to the peak of Mount Everest". www.telegraph.co.uk. 12 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  25. ^ "Nepal November 2022". Developing World Connections (İngilizce). 27 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  26. ^ "Nepal tourism generated Rs240b and supported 1m jobs last year: Report". kathmandupost.com (İngilizce). 30 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  27. ^ "Nepal's unemployment rate estimated at 11.4 percent". kathmandupost.com (İngilizce). 2 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  28. ^ "How has Mount Everest tourism affected Nepal?". HowStuffWorks (İngilizce). 1 Nisan 2008. 9 Kasım 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  29. ^ mlevy (20 Nisan 2021). "How Much Does It Cost to Climb Everest? 2021 Edition". Climbing (İngilizce). 20 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  30. ^ "Fixed ropes - climbers guide to Everest". www.mounteverest.net. 17 Mayıs 2003 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  31. ^ "How Much Does It Cost to Climb Mount Everest - Expedition". What It Costs (İngilizce). 2 Mayıs 2016. 26 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  32. ^ "How Hard is Denali? | American Alpine Institute". www.alpineinstitute.com. 28 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  33. ^ "Everest's decline blamed on trail of rich tourists | Guardian Weekly | guardian.co.uk". www.theguardian.com. 10 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  34. ^ ""Kanadalı Everest kurbanı deneyimsiz bir şirket kullandı, oksijeni yoktu"". 18 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  35. ^ ""Everest Dağı: Ölüm Bölgesine - beşinci mülk - YouTube"". 22 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  36. ^ "Mount Everest to be declared off-limits to inexperienced climbers, says Nepal". the Guardian (İngilizce). 28 Eylül 2015. 28 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  37. ^ "Foreign Correspondent - 29/4/2003: Interview with Sir Edmund Hillary". web.archive.org. 14 Kasım 2013. 28 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 
  38. ^ "The Adventurer: Dick Bass' Many Summits". Forbes (İngilizce). 11 Mayıs 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]