Ediyakaran faunası

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Edikara faunası sayfasından yönlendirildi)
Ediacaran Döneminde Yaşam

Ediyakaran (eski adıyla Vendian) biyotası, Ediyakaran Dönemi (c. 635–541 Mya) sırasında Dünya'da var olan tüm yaşam formlarından oluşan bir taksonomik dönem sınıflandırmasıdır. Bunlar esrarengiz tübüler ve yaprak şeklinde, çoğunlukla sapsız organizmalardan oluşuyordu.[1] Bu organizmaların iz fosilleri dünya çapında bulunmuştur ve bilinen en eski karmaşık çok hücreli organizmaları temsil etmektedir.[note 1]

Ediayakaran biyotası, 575 milyon yıl önce Avalon patlaması adı verilen önerilen bir olayda evrimsel radyasyona maruz kalmış olabilir.[2][3] Bu, Dünya'nın Kriyojen döneminin yoğun buzullaşmasından çözülmesinden sonraydı. Bu biyota, Kambriyen patlaması olarak bilinen biyoçeşitlilikteki hızlı artışla büyük ölçüde ortadan kalktı. Halihazırda var olan hayvanların vücut planlarının çoğu, ilk olarak Ediacaran'dan ziyade Kambriyen'in fosil kayıtlarında ortaya çıktı. Makroorganizmalar için, Kambriyen biyotası, Ediacaran fosil kayıtlarına hakim olan organizmaların tamamen yerini almış gibi görünüyor, ancak ilişkiler hala bir tartışma konusu.

Ediayakaran Dönemi organizmaları ilk olarak yaklaşık 600 milyon yıl önce ortaya çıktı ve karakteristik fosil topluluklarının ortadan kalktığı 542 milyon yıl önce Kambriyen'in zirvesine kadar gelişti. 1995 yılında Sonora, Meksika'da çeşitli bir Ediacaran topluluğu keşfedildi ve yaklaşık 555 milyon yaşında, Ediacara Tepeleri, Güney Avustralya ve Beyaz Deniz, Rusya'daki Ediacaran fosilleriyle kabaca aynı.[4][5][6] Hayatta kalanları temsil edebilecek nadir fosiller Orta Kambriyen kadar geç (510 ila 500 milyon yıl önce) bulunmuş olsa da, daha önceki fosil toplulukları Ediacaran'ın sonunda kayıtlardan kaybolur ve geriye bir zamanlar gelişen ekosistemlerin sadece ilginç parçalarını bırakır.[7] Koruma yanlılığı, değişen bir çevre, yırtıcıların ortaya çıkışı ve diğer yaşam formlarından rekabet dahil olmak üzere, bu biyotanın ortadan kaybolmasını açıklamak için birden fazla hipotez mevcuttur. Baltica (<560 mya) genelinde geç Ediacaran tabakalarından yapılan son (2018) örnekleme, organizmaların gelişmesinin, bakteriler tarafından üretilen çok yüksek bir yüzdeyle düşük toplam üretkenlik koşullarıyla çakıştığını ve bu durumun, suda yüksek konsantrasyonlarda çözünmüş organik maddeye yol açmış olabileceğini düşündürmektedir.[8]

Ediacaran organizmalarının hayat ağacının neresine sığdığını belirlemenin zor olduğu kanıtlanmıştır; likenler (mantar-alg ortakyaşamları), algler, foraminifer olarak bilinen protistler, mantarlar veya mikrobiyal koloniler veya bitkiler ve hayvanlar arasındaki varsayımsal ara maddeler olduklarına dair önerilerle, hayvan oldukları bile tespit edilmemiştir.[9] Bazı taksonların morfolojisi ve alışkanlıkları (örn. Funisia dorothea) Porifera veya Cnidaria ile ilişkiler önerir. [10] Kimberella yumuşakçalara benzerlik gösterebilir ve diğer organizmaların iki taraflı simetriye sahip olduğu düşünülmüştür, ancak bu tartışmalıdır. Çoğu makroskopik fosil, morfolojik olarak sonraki yaşam formlarından farklıdır: disklere, tüplere, çamur dolu torbalara veya kapitone şiltelere benzerler. Bu organizmalar arasındaki evrimsel ilişkileri ortaya çıkarmanın zorluğu nedeniyle, bazı paleontologlar bunların hiçbir canlı organizmaya benzemeyen tamamen soyu tükenmiş soyları temsil ettiğini öne sürmüşlerdir. Bir paleontolog, Ediacaran biyotası için Linnaean hiyerarşisinde ayrı bir alt krallık seviyesi kategorisi olan Vendozoa (şimdi Vendobionta olarak değiştirildi)[11] Eğer bu esrarengiz organizmalar torun bırakmadıysa, garip formları çok hücreli yaşamda "başarısız bir deney" olarak görülebilir ve daha sonraki çok hücreli yaşam, ilişkisiz tek hücreli organizmalardan bağımsız olarak evrimleşir.[12] 2018'de yapılan bir araştırma, dönemin en belirgin ve ikonik fosillerinden biri olan Dickinsonia'nın kolesterol içerdiğini[13], hayvanlara, mantarlara veya kırmızı alglere yakınlık olduğunu düşündürdü. [14]

Coğrafi, stratigrafik, tafonomik veya biyolojik olarak tanımlanamadığı için "Ediayakaran Biota" kavramı biraz yapaydır.[15]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Kırmızı algler gibi basit çok hücreli organizmalar en az 1200 milyon yıl önce evrimleşmiştir. 2100 milyon yıl önceki Francevillian biyotasının durumu belirsizdir, ancak daha karmaşık bir yapıya sahip daha eski çok hücreli formları temsil edebilirler.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Watson (28 Ekim 2020). "These bizarre ancient species are rewriting animal evolution". Nature. 586 (7831): 662-665. doi:10.1038/d41586-020-02985-z. PMID 33116283. 
  2. ^ Two Explosive Evolutionary Events Shaped Early History Of Multicellular Life
  3. ^ Shen (2008). "The Avalon Explosion: Evolution of Ediacara Morphospace". Science. 319 (5859): 81-84. doi:10.1126/science.1150279. PMID 18174439. 
  4. ^ McMenamin (14 Mayıs 1996). "Ediacaran biota from Sonora, Mexico". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 93 (10): 4990-4993. doi:10.1073/pnas.93.10.4990. PMC 39393 $2. PMID 11607679. 
  5. ^ Deep Time Analysis: A Coherent View of the History of Life. Cham, Switzerland: Springer Geology. 2018. ISBN 978-3-319-74255-7. 
  6. ^ "The Gaskiers glaciation as a significant divide in Ediacaran history and stratigraphy". Abstracts of 33rd International Geological Congress, Oslo 2008. 2008. 13 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  7. ^ Conway Morris, S. (1993). "Ediacaran-like fossils in Cambrian Burgess Shale–type faunas of North America". Palaeontology. 36 (31–0239): 593-635. 
  8. ^ Bekker (4 Mayıs 2018). "Ediacara biota flourished in oligotrophic and bacterially dominated marine environments across Baltica". Nature Communications (İngilizce). 9 (1): 1807. doi:10.1038/s41467-018-04195-8. ISSN 2041-1723. PMC 5935690 $2. PMID 29728614. 
  9. ^ Pflug (1973). "Zur fauna der Nama-Schichten in Südwest-Afrika. IV. Mikroscopische anatomie der petalo-organisme". Palaeontographica (Almanca) (B144): 166-202. 
  10. ^ Droser (21 Mart 2008). "Synchronous Aggregate Growth in an Abundant New Ediacaran Tubular Organism". Science. 319 (5870): 1660-1662. doi:10.1126/science.1152595. PMID 18356525. 
  11. ^ Seilacher, A. (1992). "Vendobionta and Psammocorallia: lost constructions of Precambrian evolution". Journal of the Geological Society, London. 149 (4): 607-613. doi:10.1144/gsjgs.149.4.0607. 
  12. ^ "The Origin and Early Evolution of Animals". Department of Geological Sciences and Geological Engineering, Queen's University. June 2006. 24 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Eylül 2016. 
  13. ^ Bobrovskiy (21 Eylül 2018). "Ancient steroids establish the Ediacaran fossil Dickinsonia as one of the earliest animals". Science (İngilizce). 361 (6408): 1246-1249. doi:10.1126/science.aat7228. ISSN 0036-8075. PMID 30237355. 
  14. ^ Gold (2018). "The slow rise of complex life as revealed through biomarker genetics". Emerging Topics in Life Sciences. 2 (2): 191-199. doi:10.1042/etls20170150. PMID 32412622. 
  15. ^ MacGabhann (2013). "There is no such thing as the 'Ediacara Biota'". Geoscience Frontiers. 30: 1-10. 

Konuyla ilgili yayınlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]