Dağıstan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Dağıstan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti
Дагестанская АССР (Rusça)
Дагъистаналъул АССР (Avarca)
Дагъыстан АССР (Kumukça)
Дагъустандин АССР (Lezgice)
Дагъусттаннал АССР (Lakça)
—  Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'ne bağlı özerk sovyet cumhuriyeti  —

1921–1991
Dağıstan ÖSSC bayrağı Dağıstan ÖSSC arması
Bayrak Arma
Başkent Mahaçkale
Dil(ler) Rusça, Avarca, Kumukça, Lezgice, Lakça, Nogayca, Dargince
Yönetim Sosyalist devlet
 - 1921-28 Nazmutdin Samurskiy
 - 1928-37 Magomed Dalgat
 - 1937-50 Adil-Girey Takhtarov
 - 1950-52 Abdul-Gamid Batyrmurzayev
Nüfus
 - 1989 1.802.579[1] 
Para birimi Sovyet rublesi
Günümüzdeki durumu Dağıstan Cumhuriyeti
Dağıstan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti haritası, 1953
1981 Sovyet pulu

Dağıstan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti (Rusça: Дагестанская АССР, Dagestanskaya ASSR; Avarca: Дагъистаналъул АССР; Kumukça: Дагъыстан АССР; Lezgice: Дагъустандин АССР; Lakça: Дагъусттаннал),Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'ne bağlı özerk sovyet cumhuriyeti. "Dağlar ülkesi" (Rusça: Strana Gor) olarak tanımlanan bölgede otuzdan fazla etnik grup yaşamaktadır. Ekim Devrimi'nden sonra bölgede ortaya çıkan pan-Türkist ve pan-İslamcı hareketleri bastırılmasının ardından kurulmuştur.[2] Başkenti Mahaçkala olan Dağıstan ÖSSC'deki diğer önemli şehirler Derbent, Kızılyar, İzberbaş ve Buynak'tı.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Dağıstan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, 20 Ocak 1921'de Dağıstan Oblastı topraklarında ve kısmen Terek Oblastı bölgesinde kuruldu.[3] 1-7 Aralık 1921 tarihinde düzenlenen ilk kurucu kongre sonrasında Dağıstan ÖSSC Anayasası kabul edildi. Bu tarihten sonra hızla inşa çalışmaları başlatıldı. 16 Şubat 1922'de subbotniklerin 50 km uzunluğundaki sulama kanalını bitirmesi şerefine Dağıstanlı işçilere ve cumhuriyete RSFSC Kızıl Bayrak İşçi Nişanı verildi.

6 Eylül 1931'de Kuzey Kafkasya Krayı'na dahil edildi. 1936 Sovyet Anayasası kapsamında "Dağıstan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti" ismiyle yeniden kuruluşu ilan edildi.[4]

Ardından 12 Haziran 1937 tarihinde 11. Olağanüstü Kongre sonucunda yeni Dağıstan ÖSSC Anayasası kabul edildi. 22 Şubat 1938'de Stavropol Krayı'na dahil edildi.

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin dağılmasının ardından 1991 yılında Rusya Federasyonu'na bağlı özerk Dağıstan Cumhuriyeti ilan edildi.[5][6].

Popüler kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Sovyet kozmonot Nikolai Chernykh tarafından 1 Eylül 1978'de keşfedilen küçük gezegene 2297 Dağıstan verildi.

Ödülleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhuriyete 1922 yılında RSFSC Kızıl Bayrak İşçi Nişanı, 1965 yılında Lenin Nişanı ve 1970 yılında Ekim Devrimi Nişanı verilmiştir.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Nüfus
1926 788 098[7]
1939 930 416[8]
1959 1 062 472[9]
1970 1 428 540[10]
1979 1 627 884[11]
1989 1 802 579[1]

Etnik kompozisyon[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Ruslar Avarlar Darginler Kumuklar Laklar Lezgiler Nogaylar Azeriler Tabasaranlar Tatlar
Dağ Yahudileri
Çeçenler
1926 12,5% 17,7% 13,9% 11,2% 5,1% 11,5% 3,3% 3,0% 4,0% 1,5% 2,8%
1939 14,3% 24,8% 16,2% 10,8% 5,6% 10,4% 0,5% 3,4% 3,6% ? 2,8%
1959 20,1% 22,5% 13,9% 11,4% 5,0% 10,2% 1,4% 3,6% 3,2% 1,6% 1,2%
1970 14,7% 24,4% 14,5% 11,8% 5,0% 11,4% 1,5% 3,8% 3,7% 1,3% 2,8%
1989 9,2% 27,5% 15,6% 12,9% 5,1% 11,3% 1,6% 4,3% 4,3% 0,9% 3,2%

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. 1,0 1,1 "Всесоюзная перепись населения 1989 г.". 23 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/618gmeGGB. 
  2. ^ Dağıstan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti // Büyük Sovyet Ansiklopedisi, 3. Baskı, 1969-1978.
  3. ^ ВСЕРОССИЙСКИЙ ЦЕНТРАЛЬНЫЙ ИСПОЛНИТЕЛЬНЫЙ КОМИТЕТ. ДЕКРЕТ от 20 января 1921 года. ОБ АВТОНОМНОЙ ДАГЕСТАНСКОЙ СОЦИАЛИСТИЧЕСКОЙ СОВЕТСКОЙ РЕСПУБЛИКЕ, Erişim tarihi: 8 Şubat 2017.
  4. ^ Краткая справка об административно-территориальных изменениях Ставропольского края за 1920—1992 гг., Erişim tarihi: 8 Şubat 2017.
  5. ^ "Постановление Съезда народных депутатов Дагестанской АССР от 13.05.1991 «О государственном статусе Дагестанской АССР»". 2012-07-09 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://archive.is/rK0H. 
  6. ^ Декларация о неделимости и территориальной целостности Республики Дагестан, Erişim tarihi: 8 Şubat 2017.
  7. ^ "Всесоюзная перепись населения 1926 г.". 2012-02-19 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/65Zivgfln. 
  8. ^ "Всесоюзная перепись населения 1939 г.". 2012-02-19 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/65Ziwgqc1. 
  9. ^ "Всесоюзная перепись населения 1959 г.". 2012-02-19 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/65Ziy2qA8. 
  10. ^ "Всесоюзная перепись населения 1970 г.". 2011-08-22 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/617pYhcYG. 
  11. ^ "Всесоюзная перепись населения 1979 г.". 2011-08-22 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/617pZCObI.