Betpak-Dala

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Jump to navigation Jump to search

Betpak-Dala veya Betpaqdala (Kazakça: Бетпақдала, Türkî batpak, "bataklık" ya da Farsça: bedbaht, "şanssız" ve Türkî dala, "düz"'den; Rusça: Сeверная Голодная степь, lit. Aç Bozkır, Aç bozkırlar), Kazakistan'da bir çöl bölgesidir. Sarısu Nehri altına ulaşan yerde, Çu Nehri ve Balkaş Gölü arasındaki yerde yer almaktadır. Kuzeyde, 46° 30' paraleline yakın, Betpak-Dala Kazak bozkırları üzerinde sınırları yer alır (düşük, yuvarlak, yalıtılmış tepelerin alanı). Yüzölçümü yaklaşık 75.000 km2'dir.

Çöl yavaşça 300'den 350 m'ye (1,000 ila 1.500 fit) ve genel bir güney-batı eğimi arasında değişen bir yükselti ile düz bir yer olmaktadır. Yükselmeler doğusunda en fazladır. Güneydoğuda, Zhel'tau dağlık arazisi ile Jambıl Dağı'nda 974 m bir yüksekliğe ulaşır. Betpak-Dala'nın batı bölümü katlanmış Mezozoik kayaç ve yatay tabakalı Paleojen ufalanır kayalardan (kum, kumtaşı, kil ve konglomera) oluşmaktadır. Doğudaki tepelik bölge plikat bir yapıya sahiptir ve alt Paleozoyik çökelti-metamorfik kayaç serisi ve granitten oluşur. İklim kıtasal olarak keskindir. Yıllık yağış yalnızca yüzde 15 ile yazları meydana gelen, 100 ila 150 mm arasındadır. Yazları kurak ve sıcak; kışları çok az kar yağışlı ve soğuktur. Ocak ayı ortalama sıcaklığı -12 °C ile -14 °C arasında değişmektedir ve Temmuz ayı ortalama sıcaklığı 24 °C ila 26 °C arasında değişir.

Birçok sığ ve sık sık tuzlu göller vardır. Yeraltı suları, yer yer ortaya çıkar ve bol miktarda bulunmaktadır. Baskın topraklar gri-kahverengi çöl toprağı (solonçak (solonchak), (soluk veya gri toprak)) ve solonetzden oluşur. Betpak-Dala'nın batı bölgesi bir killi gibi sagebrush çölden oluşur. Tuzlu-bataklık çöküntülerde Anabasis salsa yetişir, Pamirian winterfat ise (Krascheninnikovia ceratoides) ve Sarı akasyon (Caragana arborescens) kum tepeleri üzerinde büyür. Doğuda killi çölde kayalık tepeler üzerinde Salsola arbuscula yetişen alan taşlı çöl ile birleşir. Betpak-Dala ilkbahar ve sonbaharda otlak olarak kullanılır.

2014 yılı sonbaharında, İngiliz kâşif Jamie Bunchuk batıda Sarısu Nehri ve doğuda Balkaş Gölü ile sınırlı Betpak-Dala'yı geçmeyi bir sefer başardı. Bölge içinde sekiz gün boyunca, arka arkaya, 190 mil (yaklaşık sekiz maraton) kadar koştu.[1]

Küresel nüfusun üçte birinden fazlasını temsil eden - pastörellozis bir salgında 120.000'den fazla sayga antilobunun teyit edilen ölümü Mayıs 2015 yılında Betpak-Dala'da meydana gelmiştir.[2]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Koordinatlar: 46°02′K 70°12′D / 46.033°K 70.2°D / 46.033; 70.2

  • Mirzacho'l, (lit. 'Aç Bozkır' ') Rusça "Gorodnaya" Bozkırı olarak bilinen

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]