İçeriğe atla

Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
European Organization for Nuclear Research
Fransızca: Organisation européenne pour la recherche nucléaire
Kuruluş29 Eylül 1954 (71 yıl önce) (1954-09-29)[1]
MerkezMeyrin, Cenevre, İsviçre
46°14′03″K 6°03′10″D / 46.23417°K 6.05278°D / 46.23417; 6.05278
Üyeler
Tam üye (25):
İştirakçi üye (11):
Resmî dillerİngilizce ve Fransızca
Konsey BaşkanıCostas Fountas [de][2]
Genel MüdürMark Thomson[3]
Bütçe1515m CHF[4]
Resmî sitehome.cern
Parçacık hızlandırıcının yeraltı tüneli
CERN Kompleksi
Mevcut parçacık tesisleri ve nükleer tesisler
LHCProtonları ve ağır iyonları hızlandırır
LEIRİyonları hızlandırır
SPSProtonları ve iyonları hızlandırır
PSBProtonları hızlandırır
PSProtonları veya iyonları hızlandırır
Linac 3LEIR'e ağır iyonları enjekte eder
Linac 4Negatif hidrojen iyonlarını hızlandırır
ADAntiprotonları yavaşlatır
ELENAAntiprotonları yavaşlatır
ISOLDERadyoaktif iyon demetleri üretir
MEDICISTıbbi amaçlı izotoplar üretir

Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi veya Fransızca adı olan Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire'in kısaltmasıyla CERN, İsviçre ve Fransa sınırında yer alan, dünyanın en büyük parçacık fiziği laboratuvarını yöneten araştırma kuruluşudur. 1954 yılında 12 ülkenin katılımıyla kurulmuş olan CERN'in 23 tam üyesi vardır. İsrail, Avrupa dışında yer alan tek tam üyedir. Türkiye, ortak üye statüsündedir.[5]

Personel

[değiştir | kaynağı değiştir]

CERN'de yüzlerce bina ve 30000 personel (fizikçiler ve destek personeli) bulunmaktadır. Bu personelden 100 kadarı kuramsal fizikçilerdir. Diğerleri ise, çeşitli kuramların araştırıldığı deney düzeneklerinin projelerini hazırlayan, yapımını sağlayan ve deneyleri yürüten deneysel fizikçiler ve mühendislerdir. CERN'in kendi personeline ek olarak dünyanın yüzden fazla ülkesinden yaklaşık 10000 kadar fizikçi ve mühendis de CERN'de yer almaktadır.

Bilimsel başarılar

[değiştir | kaynağı değiştir]

CERN'de en önemli yer, yeraltındaki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) denilen parçacık hızlandırıcılarının, olduğu bölgedir. Tarım arazisinin altında kilometrelerce uzanan dev makinelerde proton denilen atom parçacıkları yahut atom çekirdekleri birbirleriyle çok yüksek hızlarda çarpıştırılırlar. Örneğin özel görelilik kuramına göre LHC'deki protonlar ışık hızının %99,999998'sine kadar hızlanınca protonun kütlesi de 7000 katına (7 TeV) çıkacaktır. 1956'da kurulan 28 GeV'lik eşzamanlı proton hızlandırıcısından sonra 1976'da da 450 GeV'lik bir başka hızlandırıcı daha kullanıma girdi. 1981'de geliştirilerek çarpışma halkası olarak kullanılabilecek duruma getirilen bu cihazdan bugün, dönüşümlü olarak parçacık hızlandırıcısı ve çarpıştırıcı olarak faydalanılmaktadır. Çarpışmalar ile bazı kısa ömürlü yeni madde biçimleri bu arada parçacık fizikçilerinin ilgilendiği W ve Z parçacıkları ortaya çıkarılmıştır. CERN, Avrupa'nın fizik alanında Amerika ve Rusya ile yarışa girmesini sağlamıştır.

Üye olan ülkeler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurucu ülkeler: (1954'ten)

Sonradan katılan ülkeler:

Ortak (asosiye) üyeler:

Gözlemci üyeler ve uluslararası kurumlar: Avrupa Komisyonu, Amerika Birleşik Devletleri, Japonya, Rusya, UNESCO.

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ James Gillies (2018). CERN and the Higgs Boson: The Global Quest for the Building Blocks of Reality. Icon Books Ltd. ISBN 978-1-78578-393-7.
  2. ↑ "Professor Costas Fountas elected as next President of the CERN Council". CERN. 30 Eylül 2024. 23 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2025.
  3. ↑ Castelvecchi, Davide (7 Kasım 2024). "New CERN chief pledges to forge ahead with $17-billion supercollider". Nature (İngilizce). doi:10.1038/d41586-024-03666-x. PMID 39511457.
  4. ↑ "Final Budget of the Organization for the seventy-second financial year 2026" (PDF). CERN. 29 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 4 Şubat 2026.
  5. ↑ "Member States". CERN. 29 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Aralık 2020.
  6. ↑ "CERN.ch". Public.web.cern.ch. 5 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Kasım 2010.
  7. ↑ "CERN.ch La". Public.web.cern.ch. 5 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Kasım 2010.
  8. ↑ "CERN.ch". Public.web.cern.ch. 13 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Kasım 2010.
  9. ↑ Fanti, V.; ve diğerleri. (1998). "A new measurement of direct CP violation in two pion decays of the neutral kaon". Physics Letters B. Cilt 465. s. 335. arXiv:hep-ex/9909022 Özgürce erişilebilir. Bibcode:1999PhLB..465..335F. doi:10.1016/S0370-2693(99)01030-8.
  10. ↑ "Antihydrogen isolation". CNN. 18 Kasım 2010. 28 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mart 2014.
  11. ↑ Jonathan Amos [6 June 2011]BBC © 2011 13 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Retrieved 2011-06-06
  12. ↑ CERN experiments observe particle consistent with long-sought Higgs boson | CERN press office 5 Temmuz 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Press.web.cern.ch (2012-07-04). Retrieved on 2013-07-17.

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Avrupa_Nükleer_Araştırma_Merkezi&oldid=37677010" sayfasından alınmıştır