Ali Fuat Başgil

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Ali Fuat Başgil
Doğum 00 Aralık 1893(1893-12-00)
Samsun, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 17 Nisan 1967 (74 yaşında)
İstanbul, Türkiye
Milliyet Türk
Vatandaşlık Türkiye Cumhuriyeti
Eğitim Grenoble Üniversitesi Hukuk Fakültesi
Paris Hukuk Fakültesi
Bilimsel kariyeri
Dalı Anayasa hukuku
Kurumları İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi

Ali Fuat Başgil, (d. 1893, Çarşamba, Samsun - ö. 17 Nisan 1967, İstanbul), Türk hukukçu ve siyaset adamı.

Babası Halis Şükrü Efendi, annesi Fatma Hanım’dır. Dedesi Bölükbaşoğullargilden Hafız İbrahim Efendi’dir. İlkokulu Çarşamba'da okudu. Lise öğrenimine İstanbul'da başladı ve Paris'te tamamladı. İstanbul'da okurken I. Dünya Savaşı'nın çıkmasıyla beraber eğitimini yarıda kesip 4 yıldan fazla süre Kafkas Cephesinde subay olarak görev yaptı. İstanbul'a döndükten sonra bir müddet ticaret ile uğraşdıktan sonra eğitimini tamamlamak için Paris'e gitti. Paris'te önce Saint-Barbe Lisesi sonra Buffon Lisesi’nde gitti ve burada lise eğitimini tamamladı. Grenoble Üniversitesi Hukuk Fakültesini bitirdikten sonra doktorasını Paris Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde tamamladı. Daha sonra Paris Edebiyat Fakültesi felsefe bölümü ile Paris Siyasi İlimler Merkezi'ni de bitirdi. Başgil ayrıca Lahey Devletler Hukuku Akademisi'nin derslerine devam edip, buradan da mezun oldu. Hatay'ın bağımsızlığa kavuşmasından sonra 1937'de Hatay Cumhuriyeti'nin anayasasını hazırladı.

Türkiye'de İstanbul Üniversitesi'nde uzun yıllar Teşkilat-ı Esasiye Hukuku (Anayasa) dersleri verdi. 1939 yılında ordinaryüs profesör unvanını aldı. Dönemim Demokrat Partili mebusları ile yakın ilişkileri olduğu için 27 Mayıs 1960 askeri darbesinden sonra Millî Birlik Komitesi tarafından çeşitli üniversitelerden uzaklaştırılan 147'ler listesinde yer aldı. Bir yıl sonra (1961) MBK'nın, 147'lerin tekrar üniversiteye belki dönebileceklerine dair özel kanun çıkarmasına rağmen bunu kabul etmedi ve Adalet Partisi hareketi içerisinde siyasete atıldı.

15 Ekim 1961 seçimlerinde AP listesinden bağımsız Samsun Senatörü seçildi. Cumhurbaşkanlığı'na adaylığını koyması, Emekli Orgeneral Cemal Gürsel'in cumhurbaşkanlığında ısrar eden askeri kesimden gelen yoğun tepkilerle karşılaştı. Olası bir darbeyi önlemek için, seçimlere katılan CHP, AP, CKMP ve YTP partilerinin liderleri 24 Ekim 1961 tarihinde Cemal Gürsel ve askerler tarafından hazırlanan koşulları içeren protokolü imzaladı.[1] Aynı gece Başgil; Fahri Özdilek ve Sıtkı Ulay tarafından götürüldüğü Başbakanlık'a bazı Millî Birlik Komitesi üyesi subaylarınca eğer Cumhurbaşkanlığı'na aday olursa "hayatınızı garanti edemeyiz" denilerek uyarıldıktan sonra[1] Cumhurbaşkanlığı adaylığından çekildi ve Cumhuriyet Senatosu üyeliğinden de istifa ederek yurt dışına çıktı.[2] Bunu izleyen yıllarda Cenevre Üniversitesi'nde ders verdi, aynı üniversitede Türk Dili ve Türk Tarihi Kürsüleri'ne başkanlık yaptı. Adalet Partisi'nin %52 oy oranıyla tek başına kazandığı 1965 seçimlerinde İstanbul milletvekili seçilip Türkiye'ye dönen Prof. Ali Fuat Başgil, 17 Nisan 1967 tarihinde İstanbul'da vefat etti. Kabri Karacaahmet Mezarlığı'ndadır.

2005 yılında Çarşamba Anadolu Lisesi Ali Fuat Başgil'in adıyla kurulmuştur. 2007 yılında Kocaeli Sosyal bilimler lisesi Ali Fuat Başgil'in adıyla kurulmuştur. 2009 yılında Çarşamba'da yapılan köprü Ali Fuat Başgil Adıyla hizmete açılmıştır. 2012 yılında Çarşamba'da Hukuk Fakültesi ve İletişim Fakültesi Kampüsü Ali Fuat Başgil adıyla kurulmuştur ve aynı şehirde mahalle adı vardır. Habipler-Topkapı tramvay hattı bölgesinde Ali Fuat Başgil isminde durak vardır. Çarşamba Belediyesi, adına sempozyumlar da düzenlemekte olup en sonuncusunu 2011'de gerçekleştirmiştir. Bu sempozyumda başta Cavit Şadi Pehlivanoğlu olmak üzere birçok siyasi isim yer almıştır.

Eserleri[3][değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b "12 Mart Belgeseli 1. Bölüm | Sancı | 32.Gün Arşivi". 12 Mart Belgeseli. 32. Gün Arşivi. 10 Mart 2017. 7 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2020. 
  2. ^ "'Siz dayatma görmemişsiniz Akşam Gazetesi Engin Ardıç köşe yazısı'". Akşam Gazetesi. 11 Nisan 2007. 11 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2008. 
  3. ^ "'TBMM Kütüphanesi ; Ali Fuat Başgil Eserleri'". TBMM Kütüphanesi. 25 Kasım 2008. Erişim tarihi: 25 Kasım 2008 2008.  Tarih değerini gözden geçirin: |erişimtarihi= (yardım)

İleri Okuma[değiştir | kaynağı değiştir]

Cavit Şadi Pehlivanoğlu Ord.Prof.Ali Fuat Başgil Sempozyumları Konuşması, 2011(Prof.Dr.Cevdet Yılmaz,Ord.Prof.Ali Fuat Başgil Bildiriler Kitabı, sf.19, Çarşamba Belediyesi Kültür Yayınları, no:1. Samsun, 2011)