Alfa Ursae Majoris

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinat:Sky map 11s 03d 43,67152sn; +61º 45' 03,7249″

Alfa Ursae Majoris
Büyük Ayı takımyıldızı'nın sınırlarını ve yıldızların konumlarını gösteren diyagram
Cercle rouge 100%.svg

α Ursae majoris'in konumu (kırmızı daire içinde)
Gözlem verisi
Dönem J2000
Takımyıldız Büyük Ayı
Bahar açısı (α) 11s 03d 43,67152sn[1]
Yükselim (δ) +61° 45′ 03,7249″[1]
Görünür parlaklık  (V) 1,79[2]
Sınıflandırma
Tayfsal sınıf
K0III[3]
F0V[4]
U-B Renk ölçeği +0.93[2]
B-V Renk ölçeği +1,07[2]
Değişen yıldız türü Zonklayan[5]
Gökölçümsel nitelikleri
Dikey hız (Rv) –9[6] km/sn
Iraklık açısı (π) 26,54 ± 0,48[1] mys
Uzaklık 123 ± 2 Iy
(37.7 ± 0.7 pc)
mutlak parlaklık (V) –1,10 ± 0,04[7]
Özdevinim nitelikleri
Bahar açısı payı (μ) –134,11[1] mys/y
Yükselim payı (μ) –34,70[1] mys/y
Fiziksel özellikler
Kütle (m) A: 4,25[3]
B: ~1,6[3] M
Aydınlatma gücü A: 316[3] L
Yüzey kütleçekimi (log g) A: 2,46[8] cgs
Etkin sıcaklık A: 4.660[8] K
Metallik [Fe/H] A: –0,20 ± 0,07[8]
Dönme hızı (v sin i) A: 2,6 ± 1,0[7] km/sn
Yörünge
Birincil bileşen α UMa A
İkincil bileşen α UMa B
Yörünge süresi (P) 44,4 y
Ana eksen (a) 0,603
Dışmerkezlik (e) 0,4
Yörünge eğikliği (i) 180°
Yükselen düğüm boylamı (Ω) 2000°
Enberi dönemi (T) 1958.000
Katalog belirtmeleri
Dubhe, Ak, α Ursae Majoris, α UMa, Alpha UMa, 50 UMa, BD+62°1161, CCDM J11037+6145AB, FK5 417, GC 15185, HD 95689, HIP 54061, HR 4301, PPM 17705, SAO 15384, WDS J11037+6145AB[9]

Alfa Ursae Majoris (Alpha UMa, α Ursae Majoris, α UMa), Büyük Ayı takımyıldızının ikinci en parlak yıldızıdır (buna rağmen Bayer belirtmesi "alfa"dır). Geleneksel adı Dubhe olan yıldızın nadir olarak kullanılmış adı ise Ak'dır.

Alfa Ursae Majoris, takımyıldızının en parlak yıldızları olan ve Büyük Kepçe olarak da adlandırılan grup içerisindedir. Beta Ursae Majoris (Merak) ile birlikte İşaretçi Yıldızlar olarak adlandırılırlar; çünkü bu yıldızlardan aşağıya uzatılan bir doğru, Polaris olarak da bilinen Kutup Yıldızı'ndan geçecektir. Dubhe yaklaşık olarak 123 ışık yılı uzaklıkta yer alır ve çekirdeğindeki hidrojeni tükettikten sonra ana koldan uzaklaşıp evrilerek bir dev yıldıza dönüşmüştür. F0V olarak sınıflandırılan α UMa B adındaki ana kol yıldızları olan spektroskopik ikili bir arkadaşı vardır. Ortalama olarak 22 AU ile ayrılan ikilinin yörünge süresi ise 44,4 yıldır.[4] Sarı bir dev olan birincil yıldız birçok frekansda hızlı minik titreşimler sergiler ve parlaklığı yüzde birden az bir oranda değişkenlik gösterir.[5]

F8 tayf sınıfında ve 7 kadir parlaklığa sahip diğer spektroskopik ikili yıldız 8 yay-dakika uzaklıkta yer alır. Bazen Alfa Ursae majoris C olarak belirtilse de HD 95638 olarak ayrıca kaydedilmiştir.[4]

Büyük Ayı takımyıldızının bir parçası olmasına rağmen uzayda ortak bir hareket sergileyen Büyük Ayı Hareketli Grubu'nun bir parçası değildir.[10]

İsim ve etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Geleneksel adı olan Dubhe (dübb) Arapça "ayı" anlamındadır ve ظهر الدب الاكبر (żahr üd-dübb el-ekber) "Büyük Ayı'nın sırtı"nı ifade eder. Diğer geleneksel ismi olan Ak, Sümerce bir kelimedir ve Göz anlamına gelir.[11]
  • Kratu adıyla, Yedi Şairlerden biri.[11]
  • Çince'de 北斗 Běi Dǒu, Kuzey Kepçesi anlamına gelir ve β Ursae Majoris, γ Ursae Majoris, δ Ursae Majoris, ε Ursae Majoris, ζ Ursae Majoris ve η Ursae Majoris'den oluşan asterizme değinmektedir. α Ursae Majoris'in kendisi 北斗一 Běi Dǒu yī, (Türkçe: Kuzey Kepçesinin ilk yıldızı) olarak belirtilir.[12]
  • Eski Türklerde α Ursae Majoris'in de yer aldığı Büyük Kepçe, "Yediger Yılduz" olarak belirtilmiştir.[13]

Fotoğraflar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dubhe A & B
Dubhe "A" ve soluk ikili arkadaşı

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e van Leeuwen, F. (November 2007). "Validation of the new Hipparcos reduction". Astronomy and Astrophysics 474 (2): 653–664. arXiv:0708.1752. Bibcode 2007A&A...474..653V. DOI:10.1051/0004-6361:20078357. 
  2. ^ a b c Johnson, H. L. ve diğ. (1966), "UBVRIJKL photometry of the bright stars", Communications of the Lunar and Planetary Laboratory 4 (99), Bibcode 1966CoLPL...4...99J 
  3. ^ a b c d Guenther, D. B.; Demarque, P.; Buzasi, D.; Catanzarite, J.; Laher, R.; Conrow, T.; Kreidl, T. (2000). "Evolutionary Model and Oscillation Frequencies for α Ursae Majoris: A Comparison with Observations". The Astrophysical Journal 530 (1): L45–L48. Bibcode 2000ApJ...530L..45G. DOI:10.1086/312473. PMID 10642202. 
  4. ^ a b c Tokovinin, A. A. (1997). "MSC - a catalogue of physical multiple stars". A & A Supplement series 124: 75. Bibcode 1997A&AS..124...75T. DOI:10.1051/aas:1997181. 
  5. ^ a b Buzasi, D.; Catanzarite, J.; Laher, R.; Conrow, T.; Shupe, D.; Gautier, T. N.; Kreidl, T.; Everett, D. (2000). "The Detection of Multimodal Oscillations on α Ursae Majoris". The Astrophysical Journal 532 (2): L133. Bibcode 2000ApJ...532L.133B. DOI:10.1086/312573. PMID 10715242. 
  6. ^ Wilson, Ralph Elmer (1953), General catalogue of stellar radial velocities, Carnegie Institution of Washington, Bibcode 1953QB901.W495..... 
  7. ^ a b Carney, Bruce W. ve diğ. (March 2008), "Rotation and Macroturbulence in Metal-Poor Field Red Giant and Red Horizontal Branch Stars", The Astronomical Journal 135 (3): 892–906, arXiv:0711.4984, Bibcode 2008AJ....135..892C, DOI:10.1088/0004-6256/135/3/892 
  8. ^ a b c McWilliam, Andrew (December 1990), "High-resolution spectroscopic survey of 671 GK giants. I - Stellar atmosphere parameters and abundances", Astrophysical Journal Supplement Series 74: 1075–1128, Bibcode 1990ApJS...74.1075M, DOI:10.1086/191527 
  9. ^ "DUBHE -- Spectroscopic binary", SIMBAD (Centre de Données astronomiques de Strasbourg), http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=Alpha+Ursae+Majoris, erişim tarihi: 2011-12-23 
  10. ^ Motz, Lloyd; Nathanson, Carol (1988). The Constellations: An Enthusiast's Guide To The Night Sky. Doubleday. s. 39. ISBN 978-0385176002. 
  11. ^ a b Allen, R. H. (1963). Star Names: Their Lore and Meaning (Reprint bas.). New York: Dover Publications Inc. s. 438. ISBN 0-486-21079-0. http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/ALLSTA/Ursa_Major*.html. Erişim tarihi: 2012-09-04. 
  12. ^ (Çince) AEEA (Activities of Exhibition and Education in Astronomy) 天文教育資訊網 2006 年 6 月 15 日
  13. ^ Özel, M. Emin; Saygaç, Talat (1997). Gökyüzünü Tanıyalım. Tübitak. s. 20. ISBN 975-403-072-3.