Fırıldak Galaksisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Koordinat:Sky map 14s 03d 12,6sn; +54º 20' 57″

Fırıldak Galaksisi
M101 hires STScI-PRC2006-10a.jpg
Fırıldak Galaksisi
Kaynak: NASA/ESA
Gözlem verisi
Dönem J2000
Takımyıldız Büyük Ayı[1]
Bahar açısı (α) 14s 03d 12.6sn[2]
Dik açıklık (δ) +54° 20′ 57″[2]
Galaksi sınıfı SAB(rs)cd[2]
Açısal boyut  (V) 28′.8 × 26′.9[2]
Görünür parlaklık  (V) +8,3[2]
Görünür parlaklık  (B) +8,2[3]
Yüzey parlaklığı  (SB) 14,6[3]
Fiziksel özellikler
Bağlı birlik M101 Grubu
Kırmızıya kayma (804 ± 7) ∙ 10-6[4]
Dikey hız +241 ± 2 km/sn[4]
Uzaklık 27 mIy
Tarihçe
Kâşif Fransa Pierre Méchain
Keşif yılı 1781
Katalog başlıkları
M 101 • NGC 5457 • GC 3770 • IRAS 14013+5435 • Arp 26 • h 1744 • MCG +9-23-28 • PGC 50063 • UGC 8981 • VV 344 • VV 456 • Kara 610
Ayrıca bakınız:

Fırıldak Galaksisi (ayrıca Messier 101 veya NGC 5457 olarak da bilinir) 27 milyon ışık yılı uzaklıkta Büyük Ayı yönünde bulunan ve tam karşıdan görülen sarmal galaksi.

Pierre Méchain tarafından 27 Mart 1781 tarihinde keşfedilmiş ve Charles Messier, konumunu doğrulayarak kataloğuna eklemiştir.

28 Şubat 2006'da NASA ve ESA, Hubble Uzay Teleskopuyla bu zamana kadar olan en büyük ve detaylı Fırıldak Galaksisi fotoğraflarını yayımladı.[5] Fotoğraf, 51 ayrı pozdan ve ayrıca yer temelli fotoğraflardan oluşmaktadır.

Keşfi[değiştir | kaynağı değiştir]

Messier 101'i keşfeden Pierre Méchain, onu, Bootes'un sol eli ile Büyük Ayı'nın 'kuyruğu' arasında, "yıldızsız, çok belirsiz ve oldukça büyük, 6 ila 7 çapında bir bulutsu" olarak tanımladı. Izgara tellerini ne zaman döşediğini ayırt etmek zordur.[6] William Herschel 1784'te "... 7, 10 ve 20 fit odak uzaklığına sahip reflektörlerimde, çözülebilir diye adlandıracağım benekli bir bulutsu türü gösterdi; böylece mevcut teleskopumun belki de işleyeceğini umuyorum. (Oluşacaklarını düşündüğüm, görünen yıldızlar.)"

Lord Rosse, 19. yüzyılın ikinci yarısında 72 inç çapındaki Newton reflektöründe M101'i gözlemledi. Spiral yapıyı kapsamlı bir şekilde not alan ilk kişi olarak kayda geçti ve birkaç eskiz yaptı.

Modern araçlarda spiral yapıyı gözlemlemek için oldukça büyük bir araç, çok karanlık bir gökyüzü ve düşük güçlü bir göz merceği gerekir.[7]

Yapısı ve gözlem bilgileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Fırıldak Galaksisi. Kaynak: Scott Anttila.

M101, boyutları Samanyolu kadar olmasına karşın kütlece sadece onun 10'da biri kadardır. Gökyüzünde geniş bir yer kaplamasına karşın, sönüklüğü nedeniyle dürbünle seçmek zor olabilir. Bunun için, dürbününüzü sabit bir yere dayamalı ya da üç ayak üzerine yerleştirerek kullanırsanız, bu galaksiyi gözleyebilirsiniz.

Yoldaş galaksiler[değiştir | kaynağı değiştir]

M101'e yoldaş beş tanınmış galaksi vardır: NGC 5204, NGC 5474, NGC 5477, NGC 5585, ve Holmberg IV.[8] M101 ve uydu galaksiler arasındaki kütleçekim etkileşimi, büyük sarmal yapısının oluşumunu tetiklemiş olabilir. M101'in kütleçekim etkisi, muhtemelen uydu galaksi olan NGC 5474'ün yapısını bozmuş olabilir.[8] M101 ve diğer komşu galaksiler büyük ihtimalle M101 Grubu'nu oluşturmaktadır.[9][10][11][12]

Süpernova[değiştir | kaynağı değiştir]

24 Ağustos 2011'de, M101'de başlangıçta PTF 11kly olarak adlandırılan bir Tip Ia süpernovası, 'SN 2011fe' keşfedildi. Süpernova, keşifte görsel büyüklüğü 17.2 idi ve zirvede 9.9 büyüklüğüne ulaştı.[13] [14] [15] Bu, M101'de kaydedilen dördüncü süpernovaydı. İlki 'SN 1909A', Ocak 1909'da Max Wolf tarafından keşfedildi ve 12.1 büyüklüğe ulaştı. 'SN 1951H', Eylül 1951'de 17,5 büyüklüğe, 'SN 1970G' ise Ocak 1970'te 11,5 büyüklüğe ulaştı.[16] 10 Şubat 2015'te, Fırıldak Gökadası'nda M101 OT2015-1 olarak bilinen parlak kırmızı bir nova keşfedildi.[17]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Messier 74 - benzer tam karşıdan görülen sarmal galaksi
  • Messier 83 - benzer tam karşıdan görülen sarmal galaksi, bazı kaynaklarda güney fırıldak galaksisi olarak gösterilir
  • Messier 99 - benzer tam karşıdan görülen sarmal galaksi
  • M101 Grubu

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ R. W. Sinnott, editor (1988). The Complete New General Catalogue and Index Catalogue of Nebulae and Star Clusters by J. L. E. Dreyer. Sky Publishing Corporation and Cambridge University Press. ISBN 0-933-34651-4. 
  2. ^ a b c d e "NASA/IPAC Extragalactic Database". NGC 5457 için sonuçlar. 14 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Aralık 2006. 
  3. ^ a b "Revised NGC Data for NGC 5457". Object: NGC 5457 (*). SEDS. 8 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ocak 2011. 
  4. ^ a b "SIMBAD query result". M 101 -- Interacting Galaxies. SIMBAD. Erişim tarihi: 7 Ocak 2011. 
  5. ^ HubbleSite - NewsCenter - Hubble's Largest Galaxy Portrait Offers a New High-Definition View (02/28/2006) - Introduction
  6. ^ Hartmut Frommert. "Messier 101". SEDS Messier Database. Erişim tarihi: 4 Mart 2018.  (English)
  7. ^ "M 101". Messier Objects Mobile — Charts, Maps & Photos. 11 Ekim 2016. Erişim tarihi: 4 Mart 2018.  (English)
  8. ^ a b A. Sandage, J. Bedke. Carnegie Atlas of Galaxies. Washington, D.C.: Carnegie Institution of Washington. ISBN 0-87279-667-1.  " yıl1994 " yazısı görmezden gelindi (yardım)
  9. ^ R. B. Tully (1988). Nearby Galaxies Catalog. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-35299-1. 
  10. ^ P. Fouque, E. Gourgoulhon, P. Chamaraux, G. Paturel (1992). "Groups of galaxies within 80 Mpc. II - The catalogue of groups and group members". Astronomy and Astrophysics Supplement. Cilt 93. ss. 211–233. 13 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2020. 
  11. ^ A. Garcia (1993). "General study of group membership. II - Determination of nearby groups". Astronomy and Astrophysics Supplement. Cilt 100. ss. 47–90. 13 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2020. 
  12. ^ G. Giuricin, C. Marinoni, L. Ceriani, A. Pisani (2000). "Nearby Optical Galaxies: Selection of the Sample and Identification of Groups". Astrophysical Journal. Cilt 543. ss. 178–194. doi:10.1086/317070. 21 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mart 2009. 
  13. ^ Nugent, Peter; ve diğerleri. (24 Ağustos 2011). "Young Type Ia Supernova PTF11kly in M101". The Astronomer's Telegram. 3581: 1. Bibcode:2011ATel.3581....1N. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2011.  (English)
  14. ^ Nugent, Peter; ve diğerleri. "Supernova Caught in the Act". Erişim tarihi: 7 Eylül 2011.  (English)
  15. ^ Hartmut Frommert; Christine Kronberg (15 Sep 2011). "Supernova 2011fe in M101". Erişim tarihi: 17 Sep 2011.  (English)
  16. ^ Stoyan, Ronald Atlas of the Messier Objects, Cambridge University Yayınları 2008, sayfa 329 (English)
  17. ^ "Transient object followup reports". Central Bureau for Astronomical Telegrams.  (English)

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]