Uluslararası ticaret

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Uluslararası Ticaret, uluslararası sınırlar ya da bölgede yer alan sermaye, mal ve hizmet alışverişidir.

Derin bir tarihsel gelişime sahip olan Uluslararası Ticaret günümüzde önemli ölçüde değer kazanmıştır. Son yüzyıllarda; ülkeler için ekonomik, politik ve sosyal anlamda değeri son derece artmıştır.

Uluslararası Ticaret bilim dalının konusu farklı ülkelerde yerleşmiş şirketlerin veya çok uluslu şirketlerin yaptıkları ithalat ve ihracata ilişkin ekonomik temeller, işlemler ve uygulamalar, dış ticarette kullanılan belgeler, dış ticaretin finansmanı gibi farklı ancak birbirlerini tamamlayan alanlardan meydana gelmektedir.

Ticareti, üretilen mal ve hizmetlerin belirli bir ücret karşılığı son kullanıcılara ulaştırılmasını sağlayan alım-satım faaliyetlerinin tümü olarak tanımlayabiliriz. Ticaret genel olarak, iç ve dış ticaret olmak üzere ikiye ayrılır.

Türkiye, küreselleşme tartışmalarının henüz yaşanmadığı 1980’li yılların başında radikal bir değişikliğe giderek dışa açık, dünya ekonomisiyle bütünleşmeyi hedefleyen, piyasa ekonomisi enstrümanlarının hakimiyetini hedef alan, uluslararası rekabeti ön plana çıkaran, dış ticaret ve sanayileşme stratejisinde ihracata yönelik büyümeyi baz alan bir model değişikliğine gitmiştir.(Seyidoğlu, 2009)

Bu değişiklikler neticesinde mevcut üretim potansiyeli dış pazarlara kanalize edilirken, ihracata yönelik büyüme modelinin kolay aşamaları olarak kabul edilebilecek dönem olan 1980'li yıllar ihracatın hızlı artışı olgusuna tanıklık etmiştir.1996 yılından itibaren bu gelişme ivmesini kaybetmiş ve ihracatın artış oranları azalma göstermeye başlamıştır. Özellikle 1998 yılından itibaren ihracatta yaşanan tıkanma işaretleri Türkiye ekonomisi bağlamında ihracat artışının sürekliliği, rekabet gücü ve reel kur analizleri gibi tartışmaları alevlendirmiştir (Çarıkçı,2003). Ekonomik anlamda tek bir dünya ekonomisine gidiş olarak algılanılan küreselleşme olgusunun en dikkat çekici gerekçe ve göstergelerinden birisi uluslararası ticaretin 1990’lı yıllarla birlikte hızlı artışıdır. 1990’lı yıllardan günümüze kadar teknik, pazarlama, yönetim ve finansta deniz aşırı yatırımlar, küreselleşmenin can damarı internetin hayatımıza girmesi iletişimi ve alım satımın kolaylaşmasını sağlamıştır.

Ülkeler; satışları arttırma, ölçek ekonomisi, niş pazarlarda fırsat yaratmak, tedarik(bizde olmayanı ülkemize getirmek), marka bilinirliliği, devlet teşvikleri, teknolojik altyapının gelişmesi, dış pazarda canlılık, ucuz işgücü ve hammaddeye yakınlık gibi sebeplerle uluslararasılaşmaya çalışırlar (Bestenci ve Canıtez,2004).

Uluslararası iktisatın kapsamı uluslararası ticaret akımları ve uluslararası mali akımlar olmak üzere iki alt dala ayrılır. Bunlardan birincisi mal ve hizmetlerden, ikincisi de mali fon ve ödeme akımlarından verilmiştir. Uluslararası iktisatın bir bilim olarak gelişmesinde tarihsel olarak asıl ağırlık ticari işlemlere verilmiştir. Uluslararası ticaret yerine daha çok yaygın olarak dış ticaret deyimi de kullanılır. Bunun sonucunda ise bilimsel incelemelere ticaret akımları ile başlamak adeta bir gelenek durumunu gelmiştir. Uluslararası ticaret analizleri de Uluslararası Ticaret Teorisi ve Uluslararası Ticaret Politikası olmak üzere, birbirini tamamlayan iki alt gruba ayrılmaktadır. Uluslararası ticaretin ilk kez bilimsel yöntemle incelenmesi Adam Smith’in 1776’da yayımlanan ünlü eseri ‘Ulusların Zenginliği’ ile başlar. Bu çalışma aynı zamanda Klasik İktisat Ekolü ’nün de temeli olarak kabul edilir(Seyidoğlu,2012).

Uluslararası Ticaret, malların ve sermayenin ulusal sınırların dışına akışıyla ilgilidir ve alım satım işlemlerinin teslimi açısından ithalat ve ihracat olmak üzere iki şekilde gerçekleşir. Ülke ekonomisinin kalkınmasında ihracat önemli bir yere sahiptir. Bu nedenle ülkelerde dış ticaret ihracatın artırılması, ithalatın azaltılması önemli hedefler arasındadır.

Uluslararası Ticaret Teorisini yanıtlamak zorunda olduğu üç ana soru şunlardan oluşmaktadır:

1. Ülkeler neden dış ticaret yaparlar, ülke ekonomisine sağladığı yararlar nelerdir?

2. Bir ülke dış ticaretinin bileşimi nasıl açıklanabilir?

3. Dış ticarette göreceli fiyatlar, ya da dış ticaret hadleri nasıl oluşmaktadır? (Seyidoğlu,2012)

Uluslararası ticaret politikası, hükümetlerin doğrudan doğruya ülkelerin dış ticaret akımlarını sınırlandırmak, özendirmek veya bu işlemlerin yapılış şekillerini düzenlemek için almış oldukları önlemlerin oluşturduğu sistematik bir bütündür. Bu politikanın amaçları; dış ödeme dengesizliklerinin giderilmesi, dış rekabetten korunma, ekonomik kalkınma, piyasa aksaklıklarının giderilmesi, iç ekonomik istikrarının sağlanması, hazineye gelir sağlamak ve sosyal nedenlerdir(Kaymakçı,2007). Bu amaçlara ulaşmak için gümrük tarifeleri, tarife dışı engeller, ithalat yasakları, döviz kontrolü, damping, kur politikası gibi araçlar kullanılır.

Uluslararası pazara giriş stratejilerine bakıldığında, uluslararası ticaret ithalat ve ihracat dışında ortak girişimler(joint venture, konsorsiyum, franchaising) ve doğrudan yabancı yatırımlar şeklinde de uluslararasılaşılmaktadır.