UEFA Avrupa Ligi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
UEFA Avrupa Ligi
UEFA Europa League
UEFA Europa League.png
Turnuvanın resmi logosu.
Önceki ismi UEFA Kupası (1971-2009)
Açılış sezonu 1971 (2009'da formatı yenilendi.)
Konfederasyon Avrupa Birliği UEFA
Ülke(ler) UEFA üye ülkeleri.
Takım sayısı 48 (gruplarda)
+8 takım UŞL grup elemelerinden sonra katılıyor.[1]
160 (toplam)
Son şampiyon İspanya Sevilla 3. kez
En başarılı takım İtalya Juventus
İtalya Internazionale
İngiltere Liverpool
İspanya Sevilla (3'er kez)
Yayıncı kanal(lar) #Yayın hakları
Slogan Düşler sahnesi
Resmî site uefa.com/eleague
2014-15 UEFA Avrupa Ligi

UEFA Avrupa Ligi (Özgün adı: UEFA Europa League) 1971 yılından beri UEFA tarafından organize edilen, Avrupa'nın kulüpler bazında UEFA Şampiyonlar Ligi'nden sonraki en önemli futbol turnuvasıdır. Takımlar, ulusal lig ve kupa maçlarında gösterdikleri performans ile bu kupaya katılmaya hak kazanırlar. Avrupa'nın, UEFA Şampiyonlar Ligi'nden sonraki en önemli kulüp turnuvası olduğundan dolayı Kupa 2 olarak da bilinir.

Haziran 2009'da eski adı UEFA Kupası olan kupada, turnuvanın UŞL standartlarına erişmesi için köklü bir takım statü değişikliklerine gidilmiş, bununla birlikte de 2009-10 sezonundan itibaren şimdiki ismiyle düzenlenmeye başlanmıştır.[2][3] Bu değişiklikler sonucunda UEFA Avrupa Ligi, UEFA Kupası'nın devamı olarak kabul edilmiştir.[4]

1955 yılında düzenlenmeye başlanan Fuar Şehirleri Kupası, UEFA Kupası'nın öncülüdür.[5] 1971 yılında Fuar Şehirleri Kupası'nın ismi UEFA Kupası olarak değiştirilmiştir. 1999 yılında ise UEFA Kupa Galipleri Kupası kaldırılarak UEFA Kupası ile birleştirilmiştir.[6] 2004-05 sezonu öncesi grup aşamalarında bazı statü değişiklikleri yapılan kupa 2009 yılındaki son düzenleme ile şimdiki halini almıştır. Son düzenlemelerdeki isim ve statü yenilenmesinin yanı sıra kupa UEFA İntertoto Kupası ile de birleştirilmiştir.

Kupanın ilk şampiyonu 1972 UEFA Kupası Finali'nde rakibini deviren Tottenham Hotspur'dur. İsim değişikliği sonrasında ilk şampiyonluğu kazanan takım ise 2010 UEFA Avrupa Ligi Finali'nde Fulham'ı, 2-1 deviren Atlético Madrid'dir. Kupayı en çok kazanan takımlar ise üçer kez şampiyonluğa uzanan Internazionale, Juventus, Liverpool ve Sevilla'dır.[7]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

2002 ve 2009 yılları arasında kullanılan UEFA Kupası logosu.

Kupa, 8 Nisan 1955'te Fuar Şehirleri Kupası adıyla kurulmuştur. İsmine uygun olarak 1955-58 sezonunun sonuna kadar ticari fuarları olan Madrid, İzmir gibi şehirlerin takımlarına açık bir kupa idi. Hatta 1960'ların ortasına kadar kupaya aynı şehirden en fazla bir takımın katılabilmesi kuralı olduğundan dolayı Londra gibi birden fazla kulübü olan şehirler karma kadrolar gönderip şehrin adını taşıyan (London XI) takımlarla kupaya katılım sağlamışlardır. 1971-72 sezonu öncesinde ise kupanın statüsü değişmiş bununla birlikte ismi de UEFA Kupası adını almıştır.

Yeni ismiyle oynanan ilk sezonda şampiyonluğu 1972 UEFA Kupası Finali'nde Wolverhampton Wanderers'ı iki maç sonucunda saf dışı bırakan Tottenham Hotspur kazanmıştır.

Fuar Şehirleri Kupası'ndan gelen gelenekle devam ettirilen aynı şehirden sadece bir takım katılması kuralı 1975 yılında Liverpool ile birlikte bu kupaya katılma hakkı olmasına rağmen kupaya alınmayan Everton'ın isteği ile kaldırılmıştır.

1999 yılında statü bir kez daha değişerek UEFA Kupa Galipleri Kupası, UEFA Kupası'nın bünyesine alınarak birleştirilmiştir. Bu birleşimden sonra ulusal kupa şampiyonluğu yaşayan takımlar UEFA Kupası'na katılım hakkı elde etmeye başlamıştır. Bunun yanında UEFA Şampiyonlar Ligi grup mücadelelerinde üçüncü sırayı alan takımlar da UEFA Kupası'nda mücadele hakkı elde etmiştir.

Şimdiye kadar yalnızca beş takım aynı sezon hem kendi ulusal liginde hem de UEFA Kupası'nda şampiyonluk yaşamıştır. Göteborg 1982'de, Galatasaray 2000'de, Porto 2003'te ve 2011'de , Valencia 2004'te ve CSKA Moskova 2005'te bu başarıyı yakalamışlardır. Bunun yanında bu başarıyı sadece Valencia ve Galatasaray UEFA Süper Kupası ile tamamlayabilmiş ve ulusal lig, UEFA Kupası ve UEFA Süper Kupası'nı aynı sezonda kazanabilen takım unvanını kazanmışlardır. Ayrıca; Tottenham Hotspur, Borussia Mönchengladbach, Göteborg (iki kez), Ajax, Galatasaray ve Feyenoord kupada mağlup olmadan şampiyonluğa uzanan ender takımlardır. Espanyol ise sadece finalde mağlup olan tek takımdır. Göteborg, 1981-82 ve 1986-87 sezonları arasında mağlup olmadan 25 karşılaşma tamamlamış ve bu alandaki rekora adını tek başına yazdırmıştır.

UEFA Kupası, 2009-10 sezonu öncesinde statü değişikliğine uğramış ve UEFA Avrupa Ligi adını almıştır.[2][3] Aynı zamanda UEFA İntertoto Kupası da yeni Avrupa Ligi ile birleştirilmiştir.

Kupa[değiştir | kaynağı değiştir]

Coupe UEFA olarak bilinen UEFA Kupası, UEFA Avrupa Ligi şampiyonuna her yıl UEFA tarafından verilir. 2009-10 sezonu öncesine kadar hem turnuva hem de kupa "UEFA Kupası" olarak biliniyordu. Turnuvanın adı UEFA Avrupa Ligi'ni aldıktan sonra sadece şampiyona verilen kupa bu isimle anılmaya başlanmıştır.

UEFA Kupası'nı kazanan takımlar orijinal kupayı bir yıl içerisinde UEFA'ya teslim etmek zorundadırlar. Orijinal kupa UEFA'ya teslim edildikten sonra UEFA, kulübe kupanın 4/5 ölçekli bir kopyasını verir. Orijinal kupaya sahip olma hakkınıysa üst üste üç kez ya da toplamda beş kez şampiyonluk yaşayan takım elde eder. Ayrıca bu takıma özel bir belirtke de verilir.[8] Bu güne kadar bu başarıyı gösteren bir takım olmamıştır.[9]

Kupa, Bertoni tarafından 1972 UEFA Kupası Finali için tasarlanmıştır. 15 kilogram ağırlığında ve gümüş renktedir.[10]

Marş[değiştir | kaynağı değiştir]

2002 yılına kadar kullanılan UEFA Kupası logosu.[11]

Avrupa Ligi Marşı, Mart - Mayıs 2009'da Yohann Zveig yönetimindeki Paris Operası tarafından kaydedilmiştir.[12] İlk kez 28 Ağustos 2009 tarihinde 2009-10 sezonu gruplarının belirleneceği çekilişler öncesinde Grimaldi Forum'da dinletilmiştir.

Marş her maç öncesinde ve sonrasında televizyon kanallarında, video oyunlarında, stadyumlarda kullanılır.

Zveig, marşın küresel tanınma açısından UEFA Şampiyonlar Ligi Marşı'na benzer bir başarı elde edeceğini umduğunu açıklamıştır.[13][14]

Statü[değiştir | kaynağı değiştir]

Her ülkenin UEFA ülke katsayı puanına karşılık gelen takım kontenjanı bellidir. Katsayılara göre turnuvaya en az takım gönderen ülkeler San Marino, Andorra ve Lihtenştayn'dır. En çok takım gönderen ülkeler 7., 8. ve 9. sıradaki ülkelerdir. Bazı ülkelerin takımları ulusal kupa şampiyonluğu yaşadıktan sonra UEFA Avrupa Ligi'ne ön eleme turundan katılım hakkı elde eder. Ancak İngiltere ve Fransa ulusal kupa şampiyonluğunu yaşayan takımlar elemelerde yer almadan direkt 1. turda yer alma hakkına sahiptir.

UEFA katsayılarında görülen tabloya göre kulüpler, ulusal kupa ve liglerinde aldıkları derecelere karşılık gelen ön eleme veya 1. turdan turnuvaya dahil olurlar.

1990'ların ortasından itibaren yaz döneminde oynanan UEFA İntertoto Kupası'ndan gelen takımlar da UEFA Kupası'na 2. ön elemeden katılmaya hak kazanmakta idi. UEFA Kupası'na geçiş yapan takım sayısı 2005 yılında alınan kararla 3'den 11'e çıkarılmıştı. UEFA İntertoto Kupası, 4 Avrupa kupası birden olunca değerini kaybetmiş ve 2008-09 sezonunda UEFA kararı ile kaldırılmıştır.

UEFA Şampiyonlar Ligi grup maçları sonunda grup üçüncüsü olan takımlar da UEFA Avrupa Ligi'ne geçiş yaparlar ve son 32 takım arasına, 3. turdan katılmaya hak kazanırlar.

Tüm bunlara ek olarak her sezon, puan ortalaması en az 8.0 olan üç takıma Fair Play ödülü olarak turnuvaya 1. turdan katılma kontenjanı ayrılmıştır.

UEFA Avrupa Ligi
Ön eleme 160 takım İki ayaklı eleme.
Play off 76 takım İki ayaklı eleme.
Gruplar 48 takım Lig usulü tur atlama.
2. tur 32 takım İki ayaklı eleme.
3. tur 16 takım İki ayaklı eleme.
Çeyrek final 8 takım İki ayaklı eleme.
Yarı final 4 takım İki ayaklı eleme.
Final 2 takım Tek maçlı eleme.

Çizgi hakemleri[değiştir | kaynağı değiştir]

2009-10 sezonunda UEFA, UEFA Avrupa Ligi'ndeki tüm maçlara aut çizgisinde duran ikişer adet çizgi hakemi atayarak, özellikle ceza sahası içi pozisyonlarda hakem hatalarını minimize etmeyi hedeflemiştir. Pilot uygulama olarak bu turnuvada denenen yeni çizgi hakemleri sistemi başarılı olmuş ve kalıcı hale getirilerek yaygınlaştırılmıştır.

Para ödülü[değiştir | kaynağı değiştir]

UEFA Şampiyonlar Ligi'ne benzer bir şekilde bu kupada da takımlara belirli ödemeler yapılmaktadır. Bu ödemeler turnuvaya katılım payı, televizyon yayınlarından elde edilen pasta oranı ve alınan sonuçlara göre belirlenip dağıtılmaktadır.[15]

Partizan'ın sözcüsü ve Avrupa Kulüpler Birliği'nin üyesi olan Marko Vjetrovic'in açıkladığı 2009-10 sezonu UEFA Avrupa Ligi gelirleri şu şekilde paylandırılmıştır[16][17]:

  • 1. ön eleme turu: 90.000€
  • 2. ön eleme turu: 90.000€
  • 3. ön eleme turu: 90.000€
  • Play off: 90.000€
  • Gruplar: 1.000.000€
  • Grup maçlarında galibiyet başına: 120.000€
  • Grup maçlarında beraberlik başına: 60.000€
  • 1. eleme turu: 180.000€
  • 2. eleme turu: 270.000€
  • Çeyrek final: 360.000€
  • Yarı final: 630.000€
  • Final: 2.000.000€
  • Şampiyonluk: 3.000.000€

Sponsorluk[değiştir | kaynağı değiştir]

UEFA Avrupa Ligi tek bir uluslararası şirket tarafından ana sponsorluk alır. 2010-11 sezonunda turnuva sponsorluğunu SEAT üstlenmiştir.

Adidas, turnuvanın ikincil sponsorudur ve diğer tüm UEFA turnuvaları için yaptığı gibi resmî maç topunu tedarik eder. Konami de Adidas gibi ikincil bir sponsordur ve Pro Evolution Soccer adına resmî video oyununun sponsorluğunu üstlenir.

Takımlar eğer alkol ve bahis sitelerine reklam yasağı uygulanan bir ülkeye maça gidiyorlarsa bu ürünlerin sponsorluk emareleri kullanılmaz. Örneğin; Fransa, İsviçre ve Türkiye gibi alkol reklamı yasağı uygulanan ülkelerde takımların formalarında alkollü ürün firmasının reklamları bulunamaz. UEFA yasaklar konusunda oldukça titiz davranmaktadır ve takımlar bu yaptırımlara kesinlikle uymak zorundadır.

Yayın hakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa Ligi yalnızca Avrupa kıtasındakilere değil tüm dünyadaki futbolseverlere hitap etmektedir. Bu nedenle de turnuva birçok ülkede canlı olarak yayınlanmaktadır.

Rekorlar ve istatistikler[değiştir | kaynağı değiştir]

UEFA Kupası finalleri 1997 yılına kadar rövanş usulü ile oynanmıştır. İlk final maçlarıysa 3 Mayıs 1972'de Wolverhampton'da ve 17 Mayıs 1972 tarihinde Londra'da oynanmıştır. İlk finalin ilk maçı 2-1 Tottenham Hotspur lehine sonuçlanmış, ikinci maçtaki 1-1'lik beraberlik Wolverhampton Wanderers'a yetmemiş ve Tottenham Hotspur kupanın ilk şampiyonu olmuştur.

Önceden belirlenmiş bir stadda yapılan tek maçlık ilk finalse 1998 yılında oynanmıştır. Bu tarihten itibaren kupaya finalde ev sahipliği yapacak olan stadlar, üç yıldızlı stadlar arasından özel olarak seçilmeye başlanmıştır. Şimdiye kadar yalnızca iki takım bu kuraldan sonra kendi sahasında final oynamıştır. Bu takımlar De Kuip'teki 2002 UEFA Kupası Finali'nde kazanan takım olan Feyenoord ve José Alvalade Stadyumu'ndaki 2005 UEFA Kupası Finali'nde mağlup olan Sporting Lizbon'dur.

UEFA Kupası'nın son şampiyonu (Avrupa Ligi adını almadan önceki son sezon) ise Şükrü Saracoğlu Stadyumu'ndaki 2009 UEFA Kupası Finali'nde Werder Bremen'i yenen Shakhtar Donetsk olmuştur.

Avrupa Ligi'ni ilk kazanan takım ise Fulham'ı uzatmalar sonucunda 2-1 mağlup eden Atlético Madrid olmuştur.

En golcü futbolcular[değiştir | kaynağı değiştir]

Uyruğu Futbolcu Maç Gol
Hollanda Hollanda Klaas-Jan Huntelaar 38 30
Kolombiya Kolombiya Radamel Falcao 31 30
İsveç İsveç Henrik Larsson 31 22
Gürcistan Gürcistan Shota Arveladze 36 21
Paraguay Paraguay Óscar Cardozo 35 29
Peru Peru Claudio Pizarro 31 21
Yunanistan Yunanistan Dimitrios Salpingidis 55 21
İngiltere İngiltere Jermain Defoe 31 21
Brezilya Brezilya Vágner Love 31 20
Almanya Almanya Jürgen Klinsmann 24 19

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "UEFA Europa League Format". uefa.com. 17 Temmuz 2010. http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/competitionformat/index.html. Erişim tarihi: 1 Ekim 2010. "Şampiyonlar Ligi grup mücadelelerinde grubu 3. sırada tamamlayan takım Avrupa Ligi'ne ikinci turdan itibaren katılma hakkını elde eder." 
  2. ^ a b "UEFA Cup gets new name in revamp". BBC Sport. 26 Eylül 2008. http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7637600.stm. Erişim tarihi: 1 Ekim 2010. 
  3. ^ a b "UEFA Cup to become UEFA Europa League". uefa.com. http://www.uefa.com/uefa/aboutuefa/organisation/executivecommittee/news/newsid=754085.html. Erişim tarihi: 18 Ocak 2010. 
  4. ^ "New format provides fresh impetus". UEFA.com. Avrupa Futbol Federasyonları Birliği. http://en.uefa.com/uefaeuropaleague/history/index.html. Erişim tarihi: 1 Ekim 2010. 
  5. ^ "UEFA Cup: All-time finals". RSSSF. http://www.rsssf.com/tablese/ec3b.html. Erişim tarihi: 4 Ekim 2010. 
  6. ^ "UEFA Cup History". UEFA.com. http://www.uefa.com/competitions/uefacup/history/index.html. Erişim tarihi: 1 Ekim 2010. 
  7. ^ "New format provides fresh impetus". UEFA. 13 Temmuz 2005. http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/index.html. Erişim tarihi: 1 Ekim 2010. 
  8. ^ "Regulations of the UEFA Europa League 2009/10, page 7, III Trophies and medals, Article 5, Trophy". UEFA. http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Regulations/competitions/UEFACup/84/52/89/845289_DOWNLOAD.pdf. Erişim tarihi: 1 Ekim 2010. 
  9. ^ "Regulations of the UEFA Cup 2007/08, page 6, II Cup and Medals, Article 4, Cup". UEFA. http://www.uefa.com/newsfiles/19070.pdf. Erişim tarihi: 1 Ekim 2010. 
  10. ^ "UEFA Europa League History". UEFA. http://www.uefa.com/competitions/uefacup/history/index.html. Erişim tarihi: 1 Ağustos 2009. 
  11. ^ "2004 Final ticket". Diary of some Groundhopping. http://www.groundhopping.de/uefacf04.jpg. 
  12. ^ Paris Operası (2009) (mp3). UEFA Avrupa Ligi Marşı (00:31). Paris: UEFA. http://www.fcsongs.com/themesongs/UEFA%20Europa%20League%20-%20Anthem.mp3. Erişim tarihi: 3 Ekim 2010. 
  13. ^ "UEFA Europa League anthem makes debut". uefa.com. Avrupa Futbol Federasyonları Birliği. http://www.uefa.com/competitions/uefacup/news/kind=1/newsid=875565.html. Erişim tarihi: 1 Ekim 2010. 
  14. ^ "Yohann ZVEIG on MySpace Music". MySpace. http://www.myspace.com/yohannzveig. Erişim tarihi: 1 Ekim 2010. 
  15. ^ uefadirect 7/09 sy.7
  16. ^ Novčane nagrade UEFA za sezonu 2009/10
  17. ^ Partizan sprema lov na sedam miliona evra

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Commons logo
Wikimedia Commons'ta şu çoklu ortam kategorileri bulunmaktadır: