Samuel kitapları

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Star of David.svg        Menora.svg
Yahudilik

Samuel kitapları (İbranice: Sefer Şmuel ספר שמואל‎), Yeşu, Hakimler, ve Krallar kitaplarıyla birlikte Nevi'im'in İlk Peygamberler bölümünü oluşturur. Peygamberler aracılığıyla Tevrat'ı doğrulayıp onun açıklamasını yapar.[1]

Samuel kitabı, Samuel'in doğumdan itibaren, İsrailoğullarının tanrısı Yehova tarafından nasıl seçildiğini anlatır. Ahit sandığı hikayesini ve ardından Samuel'in Filistler tarafından baskı gören İsrail halkının başına ilk kral Şaul'u atadığını anlatır. Şaul'un bu pozisyona layık olmadığı ortaya çıkınca, Tanrı, İsrail'in düşmanlarının yenecek ve Ahit sandığını Kudüs'e getirecek olan David'i kral seçer. Ardından, Tanrı, David hanedanlığının ilelebet devam edeceği sözünü verir.[2]

Yahudi geleneğine göre kitabın yazarı Samuel'in kendisidir, fakat bu iddia bugün kabul edilmemektedir.[3] Modern uzmanlarca, kitabın çeşitli zamanlara ait çeşitli bağımsız kaynaklardan derlendiği düşünülür.[4] Tesniye ve İlk Peygamberler'in oluşturduğu Tesniyesel tarihin bir parçasıdır.[5]

İçerik[değiştir | kaynağı değiştir]

Ernst Josephson, David ve Şaul, 1878.

Çocuksuz olan Hannah, Yehova'ya ant içip eğer bir oğlu olursa onu Tanrı'ya adayacağına söz verir. Zamanında Ahit sandığının bulunduğu Şilo rahibi Eli, kadını kutsar ve kadın Samuel adında bir oğul doğurur. Eli'nin oğulları değersiz görülüp Tanrı tarafından yok edildi fakat Samuel "Tanrı'nın varlığı" ile büyüdü.

Şilo'dan ahit sandığını eline geçiren Filistler, sandığı Yehova'nın üstünlüğünü kabul eden tanrıları Dagon'un tapınağına getirdiler. Salgınlara yakalanan Filistler sandığı İsrailoğullarına iade etti, fakat Şilo'ya geri göndermektense Benyamin kabilesinin topraklarına gönderdiler. Filistler, Benyamin'deki Mizpah'da İsrailoğullarına saldırdı. Samuel'in Yehova'ya yakarması sayesinde Filistlere karşı üstünlük sağlanıp kaybedilen topraklar geri alındı.

Samuel, yaşlılığında oğullarını birer hakim olarak atadı fakat onlar işleri için değerli değillerdi ve halk bir kral istediklerini belirterek haykırdı. Tanrı, istemeyerek de olsa Benyamin kabilesinden Şaul'u onlara kral olarak verdi. Şaul, İsrail'in düşmanlarının yendiyse de Tanrı'ya karşı günahlar işledi.

Yehova, Samuel'e Beytüllahimli David'i kral olarak atamasını söyledi, bunun üzerine David, Şaul'un zırhçısı ve arpçısı olarak saraya girdi. Şaul'un oğlu ve tahtın varisi Yonatan, David ile arkadaşlık kurdu ve onun krallığı hakkettiğine kanaat getirdi. Şaul, David'i öldürme planları yapınca David çöllere kaçtı ve İbranilerin koruyucusu oldu. Filistlere katılan David, Şaul ve Yonatan savaşta ölene kadar gizlice İbranileri korumaya devam etti.

Yehuda ihtiyarları David'i kendilerine kral seçti fakat kuzeydeki kabilelerin krallığını İşboşet yapmaktaydı. Uzun bir savaş sonunda, David'den ödül kazanmayı uman kişiler tarafınca İşboşet öldürüldü fakat David bu katilleri, Tanrı'nın atadığı kişiyi öldürdükleri için öldürttü. David, Kudüs'ü fethedip ahit sandığını buraya getirdi. David'in bir tapınak inşa etme arzusu vardı fakat peygamber Natan, krala tapınağı inşa edecek olan kişinin onun oğlu olacağını bildirdi. David, İsrail'in düşmanlarını yenip Filistleri, Moavlıları, Edomluları, Suriyelileri ve Aramileri katletti.

David, evli bir kadın olan Batşeba ile zinaya girdi ve kocasına karşı ölüm planı yaptı; bunun üzerine onu cezalandıran Tanrı "evinden kılıç eksik olmayacak" dedi. Bu sebeple, hükümdarlığı boyunca sürekli sorunlar yaşadı: oğullarından biri kızlarından birine tecavüz etti, en gözde oğlu ayaklanınca öldürüldü ve sonunda tahtın varisi olarak iki aday kaldı, bunlardan biri Batşeba'nın oğlu Süleyman idi. David ölüm döşeğindeyken Batşeba ve Süleyman krala bir düzen kurup Süleyman'ın tahta geçmesini sağladı.

Kompozisyon[değiştir | kaynağı değiştir]

Batşeva, David'in mektubunu alırken. Willem Drost

Metinsel tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

1. ve 2. Samuel kitapları orjinalinde tek bir kitaptı fakat İsa'dan önceki asır içinde Yunanca'ya tercüme edildiğinde iki parçaya bölüştürüldü; bu diziliş Batı'nın ilk Hritiyan kiliselerinde kullanılan Latince tercümelerde de benimsendi; en sonunda 16. yy'da Yahudilerin kitabında da iki bölüm halinde yazılmaya başlandı.[6] İbranice metin, Yunanca metinden önemli derecede farklıdır ve modern uzmanlar halen bundan kaynaklanan sorunların giderilmesi için çalışmaktadır.[7]

Tesniyesel tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Her ne kadar detayları tartışma konusuysa da, yakın zamanda yapılan çalışmalara göre büyük bir çoğunluk Martin Noth'un 1943'teki teorisini benimsemektedir. Noth'a göre Samuel kitabı, Yeşu, Hakimler, Krallar kitapları ve Tesniye ile birlikte Tesniyesel tarihin bir parçasıdır.[8] Noth, Tesniyesel tarih'in bir kişi tarafından yazıldığını düşünmüş olsa da bugün farklı zamanlarda farklı yazarlar tarafından yazıldığı ve MÖ 6.yy'ın ortalarında son halini aldığı görüşü hakimdir.[9] Görünüşe göre bu zamandan sonra da düzenlemeler yapılmıştır; 1 Samuel 9'da bahsi geçen "çeyrek gümüş şekel" ifadesi, bunun Fars veya Helenistik dönemde yazıldığına işaret eder.[10]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

6. yy yazar ve düzenleyicileri kendilerinden önceki kaynaklardan yararlandılar; bu kaynaklardan bazıları "sandık hikayesi" (1 Samuel 4:1-7:1, 2 Samuel 6'nın bir kısmı), "Şaul döngüsü" (1 Samuel 9-11'in bir kısmı ve 13-14), "David'in yükseliş tarihi" (1 Samuel 16:14 - 2 Samuel 5:10), ve "tahta geçiş" hikayesidir (2 Samuel 9-20 ve 1 Krallar 1-2).[11] 1 ve 2. Samuel kitaplarının oluşturulmasında kullanılan kaynaklar şunlardır:[12]

  • Samuel çağrısı veya Samuel'in gençliği (1 Samuel 1-7): Samuel'in doğumundan Hakimlik ve İsrail üzerinde peygamberlik kariyerini kapsar. Bu kaynak "Eli hikayesi"ni ve sandık hikayesinin bir kısmını da kapsar.[13]
  • Sandık hikayesi (1 Samuel 4:1b-7:1 ve 2 Samuel 6:1-20): Eli döneminde sandığın Filistlerin eline geçişi ve David tarafından Kudüs'e getirilişi anlatılır - bunun bağımsız bir kaynak olduğuna dair fikir ayrılıkları bulunur.[14]
  • Kudüs kaynağı: Bu kısa kaynakta David'in Kudüs'ü Yebusilerin elinden alışı anlatılır.
  • Cumhuriyetçi kaynak: Anti-monarşik taraflı bir kaynaktır. Bu kaynakta Samuel'in Filistleri baştan atması ve istemeyerek de olsa Tanrı'nın seçtiği Şaul isimli kralı ataması anlatılır. David, arp çalma yeteneğiyle ünlenmiş olup Şaul'u yatıştırmak için saraya alınmıştır. Şaul'un oğlu Yonatan David ile arkadaşlık kurmuştur, kimi görüşe göre bu arkadaşlığın seviyesi romantikti, Yonatan, David'i babasının şerrinden korudu. İlerleyen bölümlerde, Tanrı'nın onları savaş alanında yalnız bıraktığı bir ortamda Şaul'un Endor'da bir medyum'a gittiği ve bu nedenle Samuel'in hayaleti tarafından kınandığı ve kendisinin ve oğlunun öldürüleceği haberini aldığı aktarılır. Yonatan'ın ölüm haberini alan David'in kalbi kırılır ve giysisini yırtar.
  • Monarşik kaynak: Monarşi yanlısı bu kaynakta cumhuriyetçi kaynakta anlatılan detayların çoğu aktarılır. Bu kaynak, Samuel'in ilahi doğumuyla başlar. Ardından, Şaul'un Ammonilere karşı savaştığı, halk tarafından kral olarak seçildiği ve halka Filistlere karşı liderlik yaptığı anlatılır. David'i, savaş alanına, kardeşlerine yardım etmek için gelen bir çoban olarak aktarır. Bundan haberdar olan Şaul, David'i Goliat'a karşı duello yaptırır ve bundan David zaferle ayrılır. David'in savaşçı özelliği birçok kadının kendisine aşık olmasına sebebiyet verdi; bunlar içinde babasına karşı onu koruyacak olan Şaul'un kızı Mika da bulunur. David, bir köyü yok etme tehdidiyle iki eş daha edinir ve Mika başka bir kocaya verilir. İlerleyen bölümlerde David'in İsrail'in düşmanı Filistlere sığındığı anlatılır. David, Şaul tahta Samuel tarafından getirildiği için Şaul'un katillerine öfkelip onları öldürttü.
  • David'in kort tarihi veya Tahta geçiş hikayesi (2 Samuel 9-20 ve 1 Krallar 1-2): Alberto Soggin'in deyişine göre bu "tarihsel bir roman"dır ve David'in tahta geçişi, Batşeba ile olan ilişkisi ve ölümü anlatılır. Kaynağın teması "intikam"dır: David, Hititli Uriya'ya karşı günah işlediğinden Tanrı onun ailesi parçalamıştır.[15] Kaynak, büyük oğul Adoniya yerine Batşeba'nın oğlu Süleyman'ın tahta geçişiyle ilgili olarak bir özür mahiyetindedir.[16]
  • Derleme: Kaynakların uyum içinde yer alması için redaktör tarafından yapılan eklemelerdir; belirsiz çoğu pasajların düzenlemelerden kaynaklanmış olması mümkündür.
  • Çeşitli: Birbirinden bağımsız ve ilintisiz birçok küçük kaynak yer almaktadır. Bunların çoğunu şiirler ve listeler oluşturur. Samuel'in İbranice metninde kopyalama ve eklemeler nedeniyle epeyce bozulduğu düşünülmektedir ve bu nedenle Yunanca tercümesiyle aralarından büyük farklar bulunur; modern uzmanlar bunun getirdiği sorunların çözümü için hala çalışmaktadır.

Temalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Hannah, Samuel'i Eli'ye sunarken. Jan Victors, 1645.

Samuel kitabı, başta David olmak üzere krallık ve hanedanlığın evrimini aktarır.[17] Ana temalar, başlangıç şiiri olan Hannah Ezigisi'nde aktarılır:

  1. Yehova'nın egemenliği
  2. İnsan servetinin tersine dönmesi
  3. Krallık[18]

Bu temalar üç ana karakter üzerinden anlatılır: Samuel, Şaul, David

Samuel[değiştir | kaynağı değiştir]

Tesniye 18:15-22'deki "Musa gibi peygamber" öngörüsünün cevabı Samuel'dir. Samuel, Musa gibi İsrailoğullarının tanrısı Yehova ile doğrudan konuşan, hakim olarak görev yapan, hiç hata yapmayan kusursuz bir liderdi.[19] Samuel'in İsrailoğullarını düşmanlarına karşı koruması (ilerde adaletsizlik getirecek olan) bir krala ihtiyaç duyulmadığını gösterir fakat buna rağmen halk bir kral istemiştir. Kral, Yehova'nın bir armağanıydı ve Samuel, kral Tanrı'ya sadık olduğu sürece bu sorumluluğun bir lanet değil kutsama olacağını belirtmiştir. Diğer yandan, dinden sapılırsa hem kral hem halk bütünüyle yok olacaktır.[8]

Şaul[değiştir | kaynağı değiştir]

İsrail'in tanrısı Yehova tarafından atanan ve Yehova'nın peygamberi Samuel tarafından meshedilen Şaul en nihayetinde reddedildi.[20] Şaul, kalıcı bir hanedanlık kurma şansını yaptığı iki hata nedeniyle yitirdi: Samuel yerine kurban kesti (1 Samuel 13:8-14) ve Tanrı'nın buyurmasına rağmen soykırım gerçekleştirmedi (1 Samuel 15).[21] Tesniyecilerin David'i ilk gerçek kral olarak gösterme çabaları Şaul'un başarılarını gölgeledi.[22]

David[değiştir | kaynağı değiştir]

Samuel kitabının ana birimlerinden biri "David'in yükseliş tarihi"dir ve buradaki amaç Şaul'un meşru varisi olarak David'i göstermekti.[23] Hikayede tahta geçişin kanunlara uygun olarak gerçekleştiği üzerinde vurgu yapılır; tahta vahşet yoluyla değil, Şaul örneğinde görüldüğü gibi "Tanrı tarafından meshedilerek" gelindi.[24] Tanrı'ın kral olarak seçtiği David, kraldan da öte Tanrı'nın oğluydu ("Ben ona baba olacağım, o da bana oğul olacak..." - 2 Samuel 7:14).[25] Tanrı, David ile anlaşma yapıp Kudüs merkezli David hanedanlığını ilelebet korumaya söz verdi.[26] David'in bu hikayesi ile 13. yy Hitit kralının hikayesi arasında benzerlikler bulunur.[24]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Gordon, p.18
  2. ^ Spieckerman, p.348
  3. ^ Jones, p.196
  4. ^ Jones, p.197
  5. ^ Knight (1995), p.62
  6. ^ Gordon, pp.19-20
  7. ^ Bergen, pp.25-27
  8. ^ a b Klein, p.317
  9. ^ Klein, pp.316-317
  10. ^ Auld, p.219
  11. ^ Knight (1991), p.853
  12. ^ Jones, pp.197-199
  13. ^ Soggin, pp.210-211
  14. ^ Eynikel, p.88
  15. ^ Soggin, pp.216-217
  16. ^ Klein, p.316
  17. ^ Klein, p.312
  18. ^ Tsumura, p.68
  19. ^ Beytenbrach, pp.53-55
  20. ^ Hertzberg, p.19
  21. ^ Klein, p.319
  22. ^ Schleffer, p.263
  23. ^ Dick, pp.3-4
  24. ^ a b Jones, p.198
  25. ^ Coogan, pp.216, 229-33.
  26. ^ Coogan, p.425

Bibliyografi[değiştir | kaynağı değiştir]

1. ve 2. Samuel tercümeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Samuel hakkında yorumlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Coogan, Michael D. (2009) A Brief Introduction to the Old Testament: the Hebrew Bible in its Context Oxford University Press

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Masoretik Metin
Yahudi tercümeleri
İlgili makaleler