Osmanlı devlet teşkilatı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Osmanlı Devlet Teşkilatı sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara

Osmanlı devlet teşkilatı, Osmanlı İmparatorluğu'nun idari, askeri ve siyasi olarak teşkilatlanmasını, yapılanmasını bütünüyle ele alan konudur. Osmanlı, genel olarak merkeziyetçi bir yapıya sahipti. Padişah, devlet teşkilatında en üst mertebede sayılmasına rağmen Harem,Divan ve çeşitli odakların fikirleri baskın olabiliyordu. Abdülhamit Han devrinde devleti yönetim şekli değiştirilerek Meşruti Monarşi ve Meşrutiyet şeklini getirdi.

Merkezi Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

Devlet-i Aliyye[değiştir | kaynağı değiştir]

Devlet hükümdarı, önceki Türkî (Türk olan) devletlerde olduğu gibi kalıtsal olarak belirli bir soydan ilerler.Osmanlı beyliğinde Bey, Han veya Reis gibi geleneksel kelimeler hükümdar içindi. Koca Murat ile beylik yapılanma sürecine girince bundan sonraki hükümdarlara Padişah,Hünkar gibi daha ulvi sözler ile hitap edilmeye başlandı. Devlet yapılanmasına girilen bu dönemde yine padişahlar numaralandırılmaya başlanmıştır.

Bu süreç içerisinde aynı zamanda devlet hükümdarına ve onun hareminden bazı kişilere "Sultan" ünvanı da verilmiştir. Padişahın annesi Valide Sultan; kız kardeşi Mihrace Sultan; kızına Hanım Sultan olarak adlandırmıştır. Fetret Devri boyunca ise oğullarına Çelebi ünvanı layık görmüştür. Sultan lakabı kan bağı haricinde Padişahın buyurduğu Gözdelerine de -Haseki Sultan- bu ünvan verilmiştir. Padişahın kızı veya kız kardeşi ile evlendirilen erkekler ise ya Paşa olurdu ya Paşa yapılırdı. Bu durumda isminin başına Damat sonuna ise Paşa getirilirdi.

Harem-i Hümayun[değiştir | kaynağı değiştir]

Harem-i Hümayun, Osmanlı'da Padişah, padişahın eşlerinin, çocuklarının, mihracelerinin, cariyelerinin kaldığı saray kısmıdır. Bu haremde, Valide Sultan'ın emrinde yüzlerce hizmetçi bulunmaktaydı ve bunların hepsi belli bir hiyerarşi içerisindeydi. Bu hiyerarşinin başı bilindiği gibi Valide Sultan'dı. Padişah, haremi ondan sorardı. Herkes ondan çekinir, hizmet eder idi. Haremde yaşayanlardan Valide sultandan sonra Mihrace sultan(lar)dan çekinilirdi fakat mihracelerin herhangi bir resmiyeti yoktu. Mihraceler evlendirildikten sonra ayrı bir saraya taşınır ve orada yaşarlardı. Bunun dışında Validenin emrinde belli başlı kişiler vardı. Valideden sonra gelen, Kahya Kadın en bilinenidir.

Divan-ı Hümayun[değiştir | kaynağı değiştir]

Divan-ı Hümayun veya kısaca Divan, Padişahın fikir sağladığı, danıştığı devlet yönetme tecrübesi olan Vezirlerin ve her biri ayrı bir görevi olan zabıtların bulunduğu temel devlet teşkilatıdır. Divan Kurulu'nun başkanı her zaman için padişahtır fakat daha sonraları padişah yerine onun vekaletindeki Sadrazam veya Vezir-i Azam Kurul toplantısını başlatır; Padişah ise geleneksel olarak toplantıyı perde arkasından izlerdi. Teşkilat şu şekilde sınıflara ayrılır: Kalemiye,İlmiye, Seyfiye.

Kalemiye (Ehl-i Kalem)[değiştir | kaynağı değiştir]

Kalemiye Sınıfı, Divan-ı Hümayuna dahil sınıflardandır. Yaygın olmayan adı Ehl-i Kalemdir. Bürokrasi, diplomasi ve mali işlerden sorumlu, kısacası defter işlerinden sorumlu kişiler bu sınıfa dahildir. Kalemiye Sınıfının en üst rütbesi Nişancıdır. Nişancı, Divanı Hümayun'de verilen kararlara, Padişah'ın tuğrasını çekmekle görevliydi. Bu yüzden bu makamdakilere Tuğrai de denirdi. Kendisine bağlı olan Reis-ül Küttab ise tamamıyla Dışişleri bakanlığını karşılıyordu. Yükselme devri ile ortaya çıkan bu makamın da önemi giderek artmış ve Divan-ı Hümayun'un kaldırılmasıyla yerini Hariciye Nazırlığına bırakmıştır. Ayrıca, Kalemiye Sınıfı'nda Reis-ül Küttab'a bağlı her biri ayrı görevle meşgul kalemler vardı.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]