Diyojen

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Diyojen
Διογένης ὁ Κυνικός
Diogenes of Sinope

Sinop girişindeki Diyojen heykeli
Tam adı Sinoplu Diyojen
Διογένης ὁ Κυνικός
Doğumu MÖ 412
Sinop, Türkiye
Ölümü MÖ 323
Korint, Yunanistan
Çağı Antik Çağ felsefesi
Bölgesi Batı felsefesi
Okulu Yunan felsefesi
İlgi alanları Kinizm, Sofizm
Önemli fikirleri Kinik felsefesi
Dönemin Atina'sında gündüz vakti fenerle dolaşıp "dürüst bir adam aradığını" söyleyen Diyojen'e atfeden tablo,
1780'ler ressam JHW Tischbein
Alaycı kadınlar ve Diyojen,
ressam John William Waterhouse, 1882
Fıçı içinde yaşayan Diyojen'e atfeden,
ressam Jean-Léon Gérôme , 1860
Büyük İskender'e güneşime gölge etme başka ihsan istemem diyen Diyojen'e atfen,
ressam Gaspar de Crayer (1584–1669)
İlk yapıldığında 'siyasi felsefeye'[2] sebep olan sonra Sinop'un simgesi haline gelen Sinop Kalesi yanındaki 5,5 metre yükseklikteki Diyojen heykeli,
2006 Samsun (OMÜ) Güzel Sanatlar, Turan Baş[3]

Diyojen (Diogenes) (Yunanca: Διογένης ὁ Σινωπεύς), MÖ 412 (ya da MÖ 404) - MÖ 323 yılları arasında yaşamış Kinik felsefesinin öncüsü ünlü filozoftur. Sinop'ta doğmuş Korint'de ölmüştür. Sinoplu Diyojen ve Kinik Diyojen olarak da bilinmektedir. Diyojen, medeniyeti reddetmiş ve medeniyet içerisinde medeniyetten uzak bir şekilde yaşamaya çalışmış bir antik çağ filozofudur.

Sıklıkla 10.- 11. yüzyılda aynı bölgelerde yaşamış Bizans subayı, dönemin prensesi Evdoksia ile evlenerek imparator olan 1071 Malazgirt savaşında Alparslan' a yenilen Romen Diyojen (IV. Romanos Diogenes) ile karıştırılmaktadır.[1][4]

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

MÖ 412 (veya MÖ 404) yılında dönemin Yunan kolonisi olan Karadeniz'in Sinope (Sinop) ilinde doğmuştur.[5] Yaşamının Sivas'ta geçen ilk yılları hakkında babası, Hicesiasin kuyumcu ve sarraf olduğu bilgisi haricinde fazla kaynak yoktur. Babası ve Diyojen'in kalpazanlık ve para tahribatı suçuyla Atina' ya sürgün edildiği bilinmektedir. Arkeolojik kazılarla 4.yüzyıla ait Hicesias imzası taşıyan dövülmüş demirden keski madeni paralar çıkarılmış olsa da siyasi veya mali nedenlerle tahrip edilmiş olması olası olan bu paraların tahribat nedenini açıklayan bulgu ve kaynak yoktur.[6]

Atina[değiştir | kaynağı değiştir]

Diyojen, sürgün edilen babasıyla Yunanistan'a gitmiştir. Kısa bir süre sonra onu terk eden “Manes”adındaki köle ile geldiği Atina' da dönemin medeniyetine karşı çıkmış bir köpek gibi yaşamaya karar vermiş, böylece "kynikos" (köpeksi) adını almıştır.[7] Dinde, davranışta, giyimde, barınmada, yiyecek ve terbiyede bütün geleneği reddetmiştir.

Atina'da tanıştığı Sinizm öğretisinin kurucusu Antisthenes kendi felsefe ve öğretisini Dijoyen'e öğretmiştir.[1][8] Sokrates’den ders alan Antisthenes, Sokrates’in ölümünden sonra kendi okulunun başına geçip gerçek erdemin kişinin kendine egemen olmasına, tutkularından ve öbür insanlara bağımlılıktan kurtulmasına dayanan kinik felsefesinin kurucularından olmuştur. Diyojen, Atisthenes’in doğaya uygun yaşam çağrısına uymuştur. Hayatını son derece fakir olarak geçiren Diyojen'in içinde yaşadığı bir fıçısı ve bir çanağı vardır. Rivayetlere göre bir gün bir çeşme başında avucu ile su içen bir çocuğu gördüğünde “Bu çocuk bana fazladan eşyam olduğunu öğretti” diyerek elindeki çanağı da atmıştır.[1]

Korint[değiştir | kaynağı değiştir]

Aegina'ya giderken korsanlar tarafından kaçırılıp Xeniades isminde bir adama satılarak Korint ê geldiği rivayeti yaygın olan Diyojen, Xeniades'in iki oğluna öğretmenlik yapmıştır. Hayatının kalanını yaşadığı Korint'te sokak yaşamını sürdürmediği, erdemli bir bilgine dönüştüğü de rivayet edilmektedir.[9]

Büyük İskender ve Diyojen[değiştir | kaynağı değiştir]

Aristotelesin öğrencisi olan Büyük İskender felsefeye meraklı filozoflara değer veren bir hükümdardır. Corinth’e gelen Büyük İskender, Diyojen’i ziyaret etmiş ve bir dileği olup olmadığını sormuştur. O ise bu soruya “Gölge etme başka ihsan istemem.” yanıtını vermiştir. Daha sonra ünlü imparator Büyük İskender olmasaydım 'Diyojen' olmak isterdim demiştir.[8]

Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuduz bir köpeğin ısırığıyla, çiğ ahtapot yeme alışkanlığına bağlı olarak ya da nefesini tutarak intihar ettiği gibi pek çok ölüm sebebi rivayet edilmekle birlikte, bugün ölüm nedeni hakkında kesin bir bilgi bulunmamaktadır.

Eflatun'un Çılgın Sokrat dediği, çok güzel konuşan, üstün zekası ile herkesi etkileyebilen bu ünlü Kinik filozof bütün gariplik, anormal hal ve tavırlarına rağmen saygı görmüş, ölümünden sonra anısına Korintoslular bir köpeğin yaslandığı mermer bir sütun dikmiştir.[9][10]

Türkiye'de de Diyojen'in anısını yaşatmak için 2006 yılında Sinop'un girişine heykeli dikilmiştir. Elinde fener ve yaninda köpeğiyle birlikte tasvir edilen yaklaşık altı metrelik mermer Diyojen heykeli, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Güzel Sanatlar Bölümü öğretim görevlisi Turan Baş önderliğinde 25 kişilik ekip tarafından altı ayda hazırlanmıştır.[11][12]

Felsefesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Diyojen yoksulluk içinde yaşadığı, halka açık yerlerde yatıp kalktığı ve yiyeceğini dilenerek topladığı halde, herkesin aynı şekilde yaşaması gerektiğini savunmamıştır. Kişinin en kısıtlı yaşam koşullarında bile, mutlu ve bağımsız olabileceğini göstermeyi amaçlamıştır. İnsanın kendi kendine yeterli olabilmesi gerektiğini savunmuştur. Uygarlaşmanın getirdiği kurallara ve araçlara bağlı olan bir yaşamı reddetmiş, yaşamın doğal ve sade olması gerektiğine inanmıştır.[13]

Kendi açısından sade ve doğal, toplumsal değerler açısından ise sefil denebilecek bir yaşam sürer. Ona göre, sade bir yaşam tarzı, sadelikten başka, örgütlenmiş, dolayısıyla uzlaşımsal toplumların görenek ve yasalarını da önemsememek anlamına gelir. Diyojen, doğaya aykırı bir kurum olan ailenin yerini, kadınların ve erkeklerin tek bir eşe bağlı olmadığı, çocukların ise bütün toplumun sorumluluğunda bulunduğu doğal bir durumun alması gerektiğini savunmuştur.


Diyojen sendromu[değiştir | kaynağı değiştir]

Zaman içerisinde Diyojen, onun yaşam biçimine benzer yaşayan insanlar için bir yakıştırma olmuştur. Bu benzetme psikiyatride de kullanılmaya başlanmış ve kendilerine bakmayan insanlar Diyojen’e benzetilerek, hastalıklarına "Diyojen sendromu" adı verilmiştir.[14] Bu hastalar normalde sosyokültürel seviyesi yüksek insanlar olup, bu tip bir davranış bozukluğuna çok yavaş geçmektedirler.[15] İlk olarak etraflarında olup bitenlerle temaslarını kesen bu hastalar genellikle yalnız yaşarlar ya da etraflarındaki yakınlarının farkında değildirler.[16] Anti-sosyalleşip çoğunlukla kir pas içinde, dağınık bir ortamda yaşamaya başlayarak çöp toplamaya (syllogomania) da başlayabilmektedirler.[17][18]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Ek okuma[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d [1] (Ntv Haber Arşiv)05 Şubat 2009 Filozof Diyojen’den İmparator Diyojen’e'13 Mart 2012‎'da erişilmiştir.
  2. ^ [2] (Ntv Haber Arşiv)06 Kasım 2006 Sinop’ta ‘Diyojen heykeli’ tartışması'13 Mart 2012‎ 'da erişilmiştir.
  3. ^ [3] 28 Ekim 2006,haber Sinop'a Filozof Diogenes'in Heykeli Dikildi 13 Mart 2012‎ 'da erişilmiştir.
  4. ^ [4] (Ntv Haber Arşiv)Şubat 2009 Mehmet Barlas R.T.Erdoğan Diojenleri iki kez karıştırınca'13 Mart 2012‎ 'da erişilmiştir.
  5. ^ [5] Peter Landry (İng.) Diogenes 13 Mart 2012‎ 'da erişilmiştir.
  6. ^ C. T. Seltman, Diogenes of Sinope, Son of the Banker Hikesias, Transactions of the International Numismatic Congress 1936 (Londra 1938).
  7. ^ Bertrand Russell,“Batı felsefesi tarihi”. Say Yayınları. İstanbul, üçüncü baskı. 1983:231-41, ISBN 975-468-059-0
  8. ^ a b [6] Ernst Won Ate İlkçağ ve Ortaçağ Felsefe Tarihi syf 184 13 Mart 2012‎ 'da erişilmiştir. PDF
  9. ^ a b [7] — Diogenes Laertius, Robert Drew HicksHarvard University Press, 1925- 13.Mart.2012 erişim
  10. ^ [ http://www.sinop.gov.tr/unluler.asp?islem=diogenes ] Sinop Valiliği, Diogenes13 Mart 2012‎ 'da erişilmiştir.
  11. ^ [ http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=202883 ] Radikal, 29/10/2006 haber, 13 Mart 2012‎ 'da erişilmiştir.
  12. ^ [ http://www.sondakika.com/haber-diyojen-aniti-nda-bakim-calismasi-2800785/ ] haber, 15.06.2011Diyojen Anıtı'13 Mart 2012‎ 'da erişilmiştir.
  13. ^ Ernst Won Ater, Çevirmen Vural Okur, İlkçağ ve Ortaçağ Felsefe Tarihi, ISBN 9789757270096, İM Yayıncılık,2002
  14. ^ Ngeh J K: Diogenes syndrome presenting with a stroke in an elderly, bereaved woman. Int J Geriatr Psychiatry 2000;15(5):468-9.
  15. ^ Reyes-Ortiz CA: Diogenes syndrome:the self-neglect el-derly. Comp Ther 2001 -.27:117-21
  16. ^ Sikdar S: Diogenes syndrome: a case report. Hosp Med 1999; 60(9): 679.
  17. ^ PDFDİYOJEN SENDROMU, Turkish Journal of Geriatric ,2002 - 13.Mart.2012 erişim
  18. ^ [8] 25 Mart 2010,haber Diyojen sendromu nedir? 13 Mart 2012‎ 'da erişilmiştir.
Wikiquote-logo-en.png
"Diyojen"
ile ilgili Vikisözler mevcuttur.