Kıbrıs Türkçesi
Vikipedi, özgür ansiklopedi
| Türkçe Kıbrıs Türkçesi |
|
| Konuşulduğu ülkeler |  Kuzey Kıbrıs, Birleşik Krallık, Kıbrıs Cumhuriyeti |
|---|---|
| Konuşan kişi sayısı | 250bin - 400bin [1] |
| Dil grubu sınıflandırması | Altay Dil Ailesi
|
| Resmî Durum | |
| Resmî dil olduğu ülkeler | - |
| Dili düzenleyen kurum | - |
| Not: Bu sayfa Unicode ile kodlanmış IPA fonetik sembolleri kullanıyor olabilir. | |
| Vikipedi'nin Kıbrıs Türkçesi sürümü | |
| Ayrıca bakınız: Dil – Dil aileleri | |
Kıbrıs'ta, daha ziyade yerli Kıbrıslı Türklerin konuştuğu, Türkçe'nin bir şivesi veya Türkiye Türkçesi'nin Kıbrıs ağzı. Türkiye'nin Taşeli yöresi ağzıyla ( Alanya -Anamur - Aydıncık ) benzerlik gösterir.
Yazı dilinde kullanılmamaktadır. Kullananlar olsa bile sistematik yapısı oluşturulmadığı için kişiden kişiye ve bölgeden bölgeye değişiklikler gösterebilmektedir. Örneğin Baf yöresi, Karpaz yöresi gibi bölgesel söyleyişlerde farklılıklar olabilmektedir.
Dilbilgisi yapısında ve kelimelerin telaffuzunda sanıldığı gibi İngilizce'den değil, Rumca'dan çok etkilendiği belirgin olarak görülmektedir. Dilbilgisinde, devrik cümle yapısı ve özellikle soru cümlelerinin cümle sonundaki ses tonu vurgusuyla yapılması Rumca (Yunanca)'da olduğu gibidir. Telaffuzda ise Türkiye Türkçesi'ndeki Arapça kökenli uzatma sesleri kullanılmaz, kelimeler düz okunur.
Konu başlıkları |
[değiştir] Sesler
[değiştir] Türkiye Türkçesi'nden Farklar
Türkiye Türkçesinde kullanılan bazı sesler Kıbrıs Türkçesi'nde değişime uğramıştır. Ama bu değişiklikler her durumda olmaz, istisnai durumlarda olur. Şu sessizlerde karşılıklı değişimler görülebilmektedir:
|
|
|
|
[değiştir] Dil Bilgisi
[değiştir] Olumlu Cümle
Olumlu cümlelerde bazı zaman kipleri farkları dışında Türkiye türçesinden pek fark yoktur. Devrik cümleler kullanılabilir. Ayrıca şimdiki zaman kipi yerine sıkça geniş zaman kipi kullanılır.
-
- Napañ (ne yaparsın)? Gazedda okurum. ( Gazete okuyorum.)
- Nerden geliñ ? Evden gelirim.
- Bakarım bakarım ama göremem hiş bişey. (Bakıyorum, bakıyorum ama hiç bir şey göremiyorum)
- Başım ağrır (ağrıyor), yatırım (yatıyorum).
[değiştir] Soru cümlesi
Kıbrıs Türkçesinde soru ekleri (-mı, -mi, vs) kullanılmayıp genelde vurgu ile soru yapılmakdatır. Soru cümlelerinin sonundaki n sesi ñ (ng) olarak söylenir. Devrik cümleler yine kullanılabilir. Vurgulu soru cümleleri yazı dilinde ifade edilememektedir.
-
- Yemek yeyceñ? (yemek yiyecek(mi)sin?)
- Dün geldiñ ? ( Dün (mü ) geldin?)
- Hastasıñ ? ( Hasta (mı)sın?)
- Gidebileceñ? (Gidebilecek (mi)sin?)
- Geliñ yoksa gideñ? ( Geliyor(mu)sun yoksa gidiyor(mu)sun?)
[değiştir] kendi (dönüşlülük zamiri)
Bu zamir Kıbrıs Türkçesinde sıklıkla kullanılan bir zamir olup cansız nesneler için de kullanılmaktadır. Kendi kelimesi 3. Tekil şahsı işaret ediyorsa genni , geni veya sadece ge şeklinde, diğer şahıslarda gendi şeklinde okunur okunur.
-
- Napdıñ genni? Düşürddüm, gırdım. (Ne yaptın kendisini (onu)? Düşürdüm, kırdım)
- Al geni da gel. (Al kendisini (onu) de gel.)
- Ma kiminan gonuşuñ? (Kimle konuşuyorsun?) Gendi gendiminan. (Kendi kendimle)
[değiştir] -iken Bağ fiili
-iken bağ fiili genellikle “ikan” şeklinde okunur. Kelimenin yapısına göre “ikân” ( iskan kelimesindeki kan kelimesinde olduğu gibi )şeklinde de okunabilir. Bazen –i sesi okunmayabilir.
-
- Giderikân (giderken) , yaparıkan( yapıyorken), bakarıkan( bakıyorken)
- Geçerikan seni gördüm . ( Geçiyorken seni gördüm)
- Sen uyurkan geldi. ( Sen uyuyorken geldi)
[değiştir] ile Edatı
Bu bağlaç genellikle “-ınan” , “-inan” şeklinde kullanılır.
-
- Neyinan geldiñ? Arabaynan geldim. (Neyle geldin? Arabayla geldim)
- Çocuğuynan beraber öldü. (Çoğuyla beraber öldü)
- Güçüğükan kediynan, köpeynan oynardıñ. (Küçükken kediyle, köpekle oynardın)
[değiştir] Küçültme ekleri
Kıbrıs Türkçesinde -cık , -cik gibi küçültme ekleri oldukça sık kullanılılır. Bu tip küçültme ekleri Yunanca'da da çok kullanılmaktadır. Kullanım olarak Kıbrıs Türkçesine Rumcadan geçmiş olabilir.
Kedicik, evcik, arabacık, okulcuk vs
-
- Esgiden köpeciğimiz vardı.
[değiştir] -de Bağlacı
-de bağlacı -da şeklinde kullanlır.
-
- Hem beni hem da gendiñi yakdıñ.( Hem beni hem de kendini yaktın)
- Annemlere da gideceñ? ( Annemlere de gidecek misin?)
- Geldi da geri giddiler.
[değiştir] Kelime Dağarcığı
Kıbrıs Türkçesinde Rumca kelimeler oldukça fazladır. Ve bu kelimeler günlük konuşmada sıkça kullanılır. Bunu yanısıra eski Türkçe kelimeler de kullanılmaktadır.
- Alizavra (rum.) : Kertenkele
- Bandabulya (rum.) : Pazar, kapalı Pazar
- Bañgo (ita.) : Mutfak tezgahı
- Böğün : Bugün
- Bavuri (rum.) : Bidon
- Bandofla (rum.) : Terlik
- Barya (rum.) : Dost, arkadaş gurubu
- Bas (ing.) : Otobüs
- Bulli (rum.) : Tavuk
- Cira (rum.) : (Rum)Kadın
- Ekşi(tur.) : Limon
- Fica (rum.) : Deniz yosunu
- Gabira (rum) : Kızartılmış ekmek dilimi
- Gabbella (rum.) : Şapka
- Garavulli (rum.) : Salyangoz
- Gatsot : Cimri
- Guli : Köpek yavrusu
- Lamarina (rum) : Sac
- Lenger (fars.) : Kova
- Mısmıl (tur.) : Sağlam
- Mop (ing.) : Paspas
- Penna (rum.) : Tükenmez kalem
- Potin : Ayakkabı
- Pünez (fr.) : Raptiye
- Pirilli (rum.) : Camdan misket
- Pasadembo (isp.) : Kabak çekirdeği
- Seki (tur.) : Basamak
- Sakgo (İt.) : Ceket
- Solina (rum.) : Demir boru, su borusu
- Şafk (ar.) : Işık
- Tomofil : Araba, otomobil
- Yiro (rum.) : Dönmek, tur atmak
- Zibil (aze.) : Çöp
- Zip (ing.) : Fermuar
