I. Boemondo

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Birinci Haçlı seferi sırasında I. Boemondo ve askerlerinin Antakya şehir surlarına tırmanmaları Gustave Doré tarafından bir gravür.

I. Boemondo (yahut Bohemund veya Boamund) (1058?– 3 Mart 1111) Norman asilzade, Taranto ve Antakya prensi. Birinci Haçlı seferi'ne katılmış ve Antakya'nın Haçlılar tarafından kuşatılıp fethine kadar tüm Haçlı ordusunun Anadolu'yu geçişinde komutanlığını yapmıştır.

Erken yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

1058'de İtalya'da Calabria yöresinde doğmuştur. Babası bir Norman maceracı haydut olup Sicilya ve güney İtalya'da idareyi eline geçirerek Apulya Kontu (1057-59) ve sonra Apulya Dükü (1059-85) olan Robert Guiscard'di ve annesi babasının ilk karısı olan Buonalbergo'lu Alberada idi. Kendine konulan vaftiz adi Mark idi; fakat çocukken çok iri cüsseli olduğu için masallardeki Buamundus gigas adlı bir deve atıfla babası tarafından Boemondo olarak lakaplandırılmış ve bu lakabı isim olarak kullanmıştır.

Bizansla savaşlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Boemondo, babasının Sicilya ve güney İtalya hükümdarlığı ile yetinmeyip Bizans İmparatorluğu'nu da eline geçirmek için [1080-1085] arasında giriştiği büyük askerî seferlere katılmış; (1082-1084) döneminde babasının İtalya'ya gitmesi gerekince, bu büyük Norman ordusunun komutanlığı'nı yapmıştır. Babasının kendine verdiği emirlere göre ta Konstantinopolis'e kadar ilerlemek hedefi olmuştu. Bu nedenle 1082 baharında Norman ordusunun üssü olan Kesriye'den hareketle Yanya'ya kuşatıp almıştır. Bu ilermede bu yörede yerleştirilmiş olan Vlah'larin desteğini sağlamıştır. Bizans İmparatoru I. Aleksios Komnenos ile Yanya yakınlarında yaptığı savaşta ve daha sonra Arta şehri civarındaki savaşta galip gelmiş ve Bulgar Ortodoks Kilisesinin önemli merkezi olan Ohri'yi eline geçirmiştir. Boemondo sonra Teselya'ya ilerliyerek kışlak olarak kalmak istediği Larisa kentini kuşatmıştır. Fakat kuşatma 6 ay sürmüş ve 1083 baharında Normanla geri çekilmek zorunda kalmışlardır. Boemondo'nun geri çekildiği Kesriye kalesi Bizans İmparatoru I. Aleksios tarafından kuşatılmış ve sonbaharda kale Bizanslılara düşmüştür. O kış Boemondo hasta düşmüş ve İtalya'ya dönmüştür. Babası Robert Guiscard ise yeni bir ordu ile ve diğer iki oğlu olan Roger Borsa ve Amalfi Dükü Guy ile Makedonya'ya tekrar dönmüştür.

Boemondo'nun bu genç yaşta I. Aleksios ile yaptığı mücadele ve bunun sonucu onun hayatının yönünü çizmiştir denilebilir.

Apulya devletinde taht krizi[değiştir | kaynağı değiştir]

Boemond'nun babası Robert Gusicard 17 Temmuz 1085 tarihinde birdenbire ölmüştür. Babası İtalya'da Apulya'daki arazilerinin idaresini Boemondo'nun baba-bir üvey küçük kardeşi Roger Birsa'ya bırakmıştır. Adriyatik kıyılarında Balkanlardaki arazi ise Boemondo'ya kalmıştı ama bu araziler çok geçmeden tekrar Bizanslılar eline geçmişti. Babası yaşarken Boemondo, İtalya'da Salerno'da bulunmaktaydı; kardeşi Roger Birsa ise Balkanlarda idi. Roger, kocasını öldürdüğü söylentileri ile ünlü, annesi Sichelgaita ile hemen İtalya'ya dönmuştür. Burada Sicilya Kontu olan amcasi I. Roger ile ittifak yapmış ve amcasının yardımı ile Apulya Dükü olduğu ilan edilmiştir. Boemondo ise ya üvey annesinin kendini de zehirleyiceğinden korkarak, ya da Kapua Prensi I. Jordan'i mütteffik yapmak niyetiyle Kapua'ya çekilmiştir. Kardeşine isyan eden Boamondo Kapua destği ile Oria, Otranto ve Taranto şehirlerini eline geçirmiştir. Mart 1086'da iki kardes anlaşıp ortak hükümdar olarak kabul edilmeleri üzerine anlaşmışlardır. Fakat 1087 yazında Boemondo tekrar isyana başlamış; Roger'a Fragento'da yaptığı bir baskın savaşta yenik düşürmüş ve Taranto'yu yine eline geçirmiştir.

Bu kardeş savaşı en sonunda Papa II. Urban'in arabulucuğu ile sona ermiştir. Boemondo'un Tranto ve eline geçirdigi diğer araziler kendine verilmiş ve bir asil unvanı olarak da küçük yöreli Taranto Prensliği verilmiştir. Ancak Apulya Düklüğü üzerinde olan bütün haklarından vazgeçmiştir.

Birinci Haçlı seferi[değiştir | kaynağı değiştir]

1096 yılında Sicilya grandkontu olan amcasi Sicilyalı I. Rugerro ile birlikte amcasına isyan etmiş olan Amalfi şehrinin isyanın bastırmakla uğraşıyordu. Bu sıralarda İtalya'dan geçerek Konstantinopolis'e doğru yol almaya başlamis Avrupalı haçlı grupları görülmeye başlandı. Boemondo bir Haçlı olma şevkini hemen kazandı. Ama büyük olasılıkla bu bir dini hedefle değil Birinci Haçlı Seferi sonucunda kendine doğuda bir ülke fethedip orada hükümdarlık yapabileceği düşüncesiyleydi. Deoffrey Malaterra, Boemondo'nun haçlı olmasının bir nedeni de Bizans topraklarını ele geçirip talan edip oralardan çok zengin ganimet elde etme hevesi olduğunu açıkça belirtir.

Boemonda, Normanlardan oluşan bir haçlı ordusu topladı. Beomondo'nun bu Normanlardan oluşan ordusunun Birinci Hacli Seferi'ne katılan Haclı ordularının en iyisi olduğunu iddia etmek yalan olmayacaktır. Beomondo, bu Norman Haçlı ordusunun başında Adriyatik Denizi'ni geçti ve daha önce 1082-1084 arasinda fetih icin geçmis olduğu Konstantinopolis yolunda, tekrar ilerlemeye koyuldu. Bizans İmparatoru I. Aleksios Komnenos'un Haclı ordularını idare için koyduğu kaidelere uymaya büyük bir dikkat göstermekteydi. Nisan 1097'de Konstantinopolis'e geldiği zaman İmparator Aleksios'a vassalığını kabul etmede hiç gecikme veya sorun yaratmadı. Aleksios ile Antakya (Antioch) merkezli bir vasal devlet kurma planlarını konuşmuş ve daha fazla müzakereler yapmak istediğini açıklamış olduğu kabul edilebilir. Fakat eğer bu konuyu açıklamışsa da imparatordan hiç destek almadığı muhakkaktır.

Konstantinopolis'den ta Antakya'ya kadar Birinci Haçlı Seferi'nin ana ordusunun Anadolu'yu geçislerinde Beomondo bu ordunun gerçek komutanlığını yapmıştır. Bu Haçlı Seferi ordularının Anadolu'yu geçmede başarılarını 1011'deki Birinci Haçlı Seferi, 1147'deki İkinci Haçlı Seferi ve 1189'daki Üçüncü Haçlı Seferi ordularının bu çabada başarısızlıkları ile karşılaştırılınca, bu başarının Beomondo'nun yeterli ve dirayetli komutanlığına bağlamak mümkündür.

İmpartor'un kızı Anna Komnena yazdığı Aleksiad adlı tarih kitabında Beomondo'nun çok ayrıntılı bir tasvirini yapmaktadır. Anna onu daha ondört yaşında iken Bizans sarayına geldiği zaman görmüş ve ondan sanki büyülenmiştir. Boemondo hakkında şunları yazmıştır:

Kısa bir şekilde söylemek gerekirse, ne bildiğimiz barbarlardan olsa veya ne de Bizanslı olsa, Boemonda Romalılara (Bizans) ülkesinde benzeri o zamana kadar hiç görülmemiş bir kişi idi. Kendine bakan kişiler için bir harika olarak görünmekte ve şöhreti ise kokutucu idi. Bu barbarın görünüşünü daha ayrıntılı tarif edeyim. Boyu o kadar uzundu ki gördüklerim kişilerden en aşağı yarım metre daha fazla idi; beli dardı; omuzları geniş olup çok geniş bir gövdesi ve güçlü kolları vardı. Tümüyle bakılınca vücüdunun yapısı ne çok ince ne de fazla etle kaplıydı. Vücüdunun boyutları kusursuz olup Polycleitus'in ortaya attığı güzellik prensiplerine tam uygunluk göstermekteydi. Vucudunun her tarafındaki teni cok beyazdı ama yüzünün beyazlığı biraz kırmızı karıştırılmış gibiydi. Saçları sarımsıydı ama diğer bababarlar gibi ta beline kadar uzun bırakılmamıştı. Kendisinin saçıyla çok övünmeyi sevmeyen bir kişi gibi saçları kulaklarına kadar uzanıp kısa olarak kesilmişti. Sakalının kırmızımsı mi olduğunu yoksa diğer bir renkte mi olduğunu söyleyemiyeceğim çünkü ustura ile cok yakından kesilmişti ve yüzünün sathı sanki iyice tebeşirle cilalanmış gibiydi. Gözleri maviydi ve hem ciddiyet hem de ateşli bir ruhu olduğunu ifade etmekteydi. Burnu ve burun deliklerinden havayı cok rahatlıkla teneffüs etmekteydi ve geniş goğsünün iniş kalkışı da bu burun deliklerinden havayı teneffüs etmesiyle uyuşmaktaydı. Sanki burun deliklerinden serbestçe havanın girip çıkması, kalbinden fokurdayıp çıkan ateşli ruhuna tabiatin gosterdiği bir yol gibiydi. Bu kişinin etrafında bir cesit sihir bulunmaktaydı ama bu kısmen biraz korkutucu görünüşlü olmasıyla bozulmaktaydı. Sanki fiziksel vucudu ve düşünceleri ile öyle yaratılmıştı ki hem cesaret hem hırs içinde yüksek tepeler gibi görünmekteydi ve her ikisi de savaş üzerine odaklanmaktaydı. Anlayışı kurnazdı ve çok yönlüydü ve her hangi bir acil durumdan kendini kurtaması mümkün görünmekteydi. Konuşmalarında her konuda bilgisinin çok olduğunu göstermekte ve verdiği cevapların hatalı veya yanlış olarak gösterilmesi imkânsız görünmekteydi. O kadar uygun vücudu ve karakteri olan bu kişinin, tabiatin kendine armağan ettiği belagat, şans ve servet bakımından tek üstü İmparator'un kendisiydi.

Beomondo Anadolu'da ilerlerken gelecekte Antakya'yı eline geçirip orada kendi hükmünde bir devlet kurma planları yaptığı, Haçlı Ordusu Toroslara geldigi zaman gösterdiği tutumundan iyice anlaşılmaktadır. Haçlı orduları, Toroslara geldikleri zaman, Beomondo ve yeğeni Tancred ile birlikte bu dağları geçmek için ana Haçlı ordusundan ayrı bir yol seçmişlerdir. Ana Haçlı ordusu pusu icin cok tehlikeli gördüğü dar Gülek Boğazı'ndan geçmemeyi tercih edip Kayseri ve Maraş üzerinden daha doğuda bir geçiti tercih etmiştir. Buna karşılık Beomondo ve yeğeni Tancred Norman haçlı ordusuyla Gülek Boğazı uzerinden geçen anaordudan Kilikya'da Cukurova'ya daha once gelmeyi başardılar. Böylece Beomondo ve Norman Haçlı ordusu Antakya kalesi önünde Ekim 1097'de diğer ordudan daha önce yer alıp kuşatmaya başladı.

Haçlı kuşatması sırasında Hristiyan ordularına Avrupa'dan Cenevizliler tarafından denizden takvikyesini sağlamak için St.Simeon(günümüzde Samandağı) limanını hemen eline geçirdi. Antakya'da kuşatma altında bulunan Müslüman Yağı Siyan'a Şam'daki Selçuklu emiri Tutuşoğlu Dukak'ın askeri yardımı ile önlemeyi başardı. Antakya'nin Haziran 1096 başında Haçlılar eline geçmesini, kale içindeki Firuz ile görüşüp onun kale kapısını açmasını şahsen sağlayan Beomondo oldu. Sonradan Antakya'ya erişip Haçlıların eline geçmiş Antakya'yı kuşatmaya alan Kerboga'ya karşı mukavemet gösterip, sonunda onu püskürtüp kuşatmanın kaldırılmasının sağlanmasında Beomondo'nun büyük katkıları olmuştur. Haçlı ordusunun diğer komutanları olan Toulouselu Raimondo ile Antakya'nın geleceği için tartışmaya girdi. Raimondo şehrin Konstantinopolis'te verilen yeminlere göre Bizanslılara teslim edilmesi tezini savunmaktaydı. Beomondo kendi hükümdarlığı altında yeni bir Antakya Prensliği'nin kurulmasını istemekteydi ve diğer Haçlı komutanlarını inandirdi. Ocak 1099'da bu Prenslik kuruldu ve Beomondo Antakya Prensi oldu.

Haziran 1098'de Antakya kalesi duvarina tirmanan Beomondo

Şehrin komutanlarından biri olan Firuz ile bağlantısı sayesinde Antakya'yı ele geçirdi, fakat Mayıs 1098 şehrin sahipliğini güvence alana kadar sorunlarla uğraştı. Kerboga'nın şehri geri almak için büyük bir ordu ile gelmesi ve Aleksios'un haçlılara yardım karşılığı aldığı sözlerin yerine getirilmesi istekleri bu sorunların bazılarıdır. Ancak Haçlı orduları güneye Kudus'ü ele geçirmek için ilerlerken, Boemondo tüm bu sorunları hallederek Ocak 1099'da Antakya ve çevresinin tam hakimiyetini eline almıştır.

İyi stratejik durumuna ve güçlü ordusuna rağmen, iki önemli güçle yüzleşmek zorunda kaldı. Birincisi, Toulouselu Raimondo tarafından desteklenen tüm toprakları üzerinde Bizans'ın hak iddiası diğeri ise Suriye'nin kuzey-doğusunda yer alan Müslüma prensliklerdi. Her ikisi karşıda da başarısız oldu.

Antakya Prensliği ile Bizans savaşları[değiştir | kaynağı değiştir]

Toros Dağları'nda bulunan Klikya'ya inen geçitlerin koruyucusu olarakta hizmet eden Malatya şehri Birinci Haçlı seferi sırasında 1100 yılında Ermeniler tarafından ele geçirilmişti. Danişmend Beyi Danişmend Gazi ve Sivaslı Gazi Gümüştekin'in Malatya'yı ele geçirmek için sefer hazırlıkları içinde olduklarına dair bilgiler geliyordu, bu yüzden Ermeniler Boemondo'dan yardım istediler.

Antakya'da kuvvetinin azalacağından korkmasına reğmen, topraklarını kuzeye doğru genişletmekte şansını da kaçırmak istemeyen Boemondo, Ağustos 1100'de 300 şovalye ve az bir piyade ile kuzeye yürüdü. Türkler tarafından tuzağa düşürülmüş ve Malatya'da ceryan eden savaşta etrafı sarılmıştır. Boemondo, Kudüs Kralı I. Baudouin'den yardım için asker yollamış ama esir edilip zincirlenmiştir. Niksar'da 1103 yılına kadar tutulmuştur.

Boemondo'nun esir alındığı duyulunca, Konstantinopolis'teki gizli yemini bozduğu için kızgın olan ve Antakya'yı kendisine isteyen I. Aleksios Komnenos, Boemondo'nun kendisine teslim edilmesi şartı ile Gazi Gümüştekin'e 260,000 dinar fidye önerdi. Bunu duyan Selçuklu sultanı I. Kılıç Arslan, fidyenin yarısını kendisine istedi, yoksa saldırmakla tehdit etti. Boemondo, bunun yerine sadece Emir'e 130,000 dinar ödemeyi teklif etti. Pazarlık sonuçlandı ve Gazi ile Boemondo arkadaşlık yemini ettiler. Fidye, Edessalı Baldwin tarafından ödendi ve Boemondo Ağustos 1103 tarihinde Antakya'ya zafer ile döndü.

Yeğeni Tancred, Boemondo'nun olmadığı 3 yıl boyunca amcasının yerini almış ve bu sürede Bizans'a saldırıp, Klikya'da Tarsus, Adana ve Massissa'yı Prenslik topraklarına katmıştı ancak Boemondo'nun dönüşü ile prensliği devretti. Boemondo'nun dönüş heyecanıyla, kuzey Frankları 1103 yılının yazında malzeme temin etmek ve haraç almak için Halepli Rıdvan'a saldırdılar. Bu arada Raymond, Aleksios'un da desteği ile Tripoli'ye yerleşmişti, böylece Antakya'nın güneye genişlemesini kontrol edebiliyordu. 1104 yılının başlarında Baudouin ve Boemondo Halep'i geçip doğuya hareket edip Harran'a saldırdılar.

Fakat Harran'a saldırırken, Fırat üzerinde bulunan Rakka yakınında Balak'ta az bulunur bir yenilgi aldı. Bozgun çok açıktı; böylece Boemondo'nun tasarladığı büyük dğu prensliği imkansız hale geldi. Bunu Klikya'da Bizans saldırıları izledi. Kendi kaynakları üzerinde umutsuzluğa düşünce, Geç 1104 yılında Boemondo pozisyonunu güçlendirmek için Avrupa'ya döndü. Fransa Kralı I. Filip'in kızı Konstans ile evlenerek yeni bir statü kazandı.

Başarısı ile gözleri kamaşan, Boemondo Antakya'yı Bizans'a karşı savunmak yerine 34.000 asker ile Aleksios'a saldırdı.[1] Fakat Aleksios, Venediklilerin yardımı ile, 1108 yılında Devol anlaşması ile küçük düşürücü bir anlaşmaya zorladı. Bu anlaşma ile Aleksios'un vassallığını kabül etti, anlaşmazlık yaratan toprakları Bizanlılara geri verdi ve Antakya'ya Ortodoks patriğini kabül etti.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ W. Treadgold, A History of the Byzantine State and Society, 626

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]