Gallia Narbonensis

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
M.S. 120 yılında Roma İmparatorluğu'nun Gallia Narbonensis eyaleti
Roma İmparatorluğu'nun Gallia Narbonensis vilayeti M.Ö. 58

Gallia Narbonensis, Bir zamanlar günümüz Fransa'sının güneyindeki Languedoc ve Provence bölgesinde yer alanantik Roma İmparatorluğu eyaleti.

Başlangıçta, Alp Dağları ve kuzey İtalya'da antik Roma eyaleti olan "Cisalpina Gal" kuzeyinde bulunduğu için Gallia Transalpina olarak kullanılmıştı. Bu eyaletin batı bölgelri "Septimania" adı ile bilinmaketeydi. M.Ö. 118 yılında kurulan ve aynı zamanda başkenti olan Roma kolonisi "Narbo Martius" (Narbonne) kentine istinaden "Gallia Narbonensis" olarak değiştirilmiştir. İtalya yarımadası dışında fethedilen ilk önemli ve kalıcı toprak olduğu için Romalılar tarafından Provincia Nostra (bizim eyaletimiz) ya da sadece Provincia (eyalet) olarak adlandırılmıştır. Bu terim modern çağlarda eski Romalı eyaletinin doğu kısmında bulunan arazilere verilen Provence adına kök olmuştur.


Kuruluş[değiştir | kaynağı değiştir]

MO 2.yüzyıl ortalarında antik Romalılar antik Galya'nın güneyinde bulunan Antik Grek kolonisi olan ve Fenikeler tarafından kurulmuş olan "Massaglia (günümüzde Marseille)" ile büyük miktarda ticaret yapmakta idiler. Massaglia Anadolu Foça'dan göç etmişler (Lidyalılar) tarafından kurulmuş olan ve o zaman bile çok eski olduğu kabul edilen bir ticaret merkezi idi ve büyük bir refah içinde yaşamaktaydı. Romalılara Massaglia şehri idarecileri ile onları yerli Galliler; yakında bulunan Akuitanlar ve denizden gelen Kartacalılar ve müttefiklerinden savunmak için bir antlaşma yaptılar ve bunun karşılığında Hispania'ya asker naklettmek için bir üs kullanılmak ve bir sahil kara üzere yakındaki nisbeten küçük arazi şeridi Romalılar isteği ile Romalı idaresine verildi. Massaglia'lılara arazi sahipliği yerine müreffeh olarak ticaret yapmayı tercih etmekteydiler. Kendilerine verilen bu arazi şeridinde Romalılar "Narbo Martius", Narbonne, adli bir koloni yerleşkesi kurdular. Bu yerleskeye Romalı kolonist yerleserek Narbonne çok geçmeden Massaglia'ya rakip bir ticaret merkezi oldu. Böylece bu arazi şeridi Romalıların "Transalpina Galya" eyaletine dönüştü.

Bu dönem sırasında batı Akdeniz sahillerindeki araziler kuzeyde yaşamakat bulunan güçlü Galyalı kabiller (özellikle Arvenler ve Allobrogeler tarafından tehdit altında kalmışlardı. MO 123'de Romalı general Quintus Fabius Maximuş bu arazilerde askeri seferler yaparak Allobrogeler'i ve kralları "Bituitus" altında Arvenler'i mağlup etmiş ve bunun şerefine kendine ek isim olarak Allobrogicus verilmişti. Romalılarin bu galibiyetleri Arvernler'i zayıflatı ve Gallia Narbonensis eyaletinin Romalılar idaresini güçlendirdi.

Romalılar idaresi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu eyalet Romalılarin İtalya yarımadasını ellerine geçirdikten sonra gayet önem kazandı. Romalılarain İberik adasını da elelrine geçirmesinden sonra Romalıların ana arazileri olan İtalya yarımnadaşı ile İberik yarımadası arasındaki kara ulaşma yolu bu arzilerden geçti ve bu eyaltın Roma idaresine geçmesi bu kara yolunu emniyet ve kontrol altına almalarını sağladı. Bu Roma eyaleti bağımsız ve askeri güçlü Galyalılar kabileleri ile İtalya yarımadası arasında bir askeri tampon bölge görevi yaptı. Bu araziler Galyalılar ile Akdeniz'in büyük ticaret merkezi olan Massaglia ticaret kolonisi arasında Rhone Nehri vadisindan yapılan ticaretin Romalılar idaresindeki arazilerden geçtiği bölge oldu.

Bu araziler M.Ö. 121'de Gallia Transalpina adı ile bir Roma eyaleti oldu. Bu isim İtalya'da Alplerin güneyinde bulunan Roma eyaleti olan Cisalpina Gal eyaletinden Alplerin kuzey batısına bulunan bu yeni Roma eyaletini ayırmak için seçilmişti. Jül Sezar Galyayı Roma adına M.Ö. 58 - M.Ö 50 döneminde süren Galya Savaşları ile fethetmesine Narbonne merkezli "Gallia Narbonessis" valiliği ile başladı.

MO 40'da Roma Cumhuriyeti'nin Ikinci Triumvirlik idaresi alrinda iken triumvir olan "Marcus Aemilius Lepidus" (Hispania ve Afrika eyakletleri ile birlikte) "Gallia Narbonensis eyaletinin idaresini vali olarak yuklenmisti. Bu triumvirlik gore=v payalsmasinda kuzey Galaya Marcus Antonius'a Galya arazileri geei kalan kisminin idaresi verilmisti. [1]

Yak. MS 314'de Imparator Diocletianus tarafindan yapilan koklu Imparatorluk topraklarini idaresinin reorganizasyonu ile Gallia Narboensis ile Gallia Aquitania eyalatleri birlestirilip Dioecesis Viennensis adi altind "eyaletler birligi (diocesis)" kurildu ve bunun baskenti olarak kuzeyde Vienen sehri segcildi. Bu eyaletelr birligi ismi sonradan Dioecesis Septem Provinciarum' (Yedi Eyaletten Birlik)" olarak isimlendirildi.


Romalılardan sonra[değiştir | kaynağı değiştir]

Gallia Narbonensis ve etrafındaki topraklar MS 472'de Kavimler Göçü sırasında German Vizigotlar'in İberik Yarımadası'na doğru göçmesi süreci içinde nihai olarak Roma İmparatorluğu arazisi olmaktan çıktı. MS 462-Ms 477 arasında Vizigotlar idaresi altinda Gallia Narbonensis "Vizigot Krallığı"'nin bir parçası oldu. Gotların Romalılar arazilerini paylaşmaları süreci içinde Vizigotların hükmü altında bulunan topraklar genel olarak "Septimania" adını taşımıştır. Bu topraklarin aşağı Rhône Nehri doğusunda bulunanlarına Provence adı da kullanılmıştır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Boatwright et al., The Romans, From Village to Empire, p.272 ISBN 978-0-19-511876-6

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Drinkwater, J.F. (1983) Roman Gaul: The Three Provinces, 58 B.C.–A.D. 260. Cornell University Press. (İngilizce)
  • Ebel, Charles. (1976) Transalpine Gaul: The Emergence of a Roman Province. Leiden: E.J. Brill, İlk görüş için kısim: online. (İngilizce)
  • Rivet, A.L.F. (1988) Gallia Narbonensis: Southern France in Roman Times. Londra: B.T. Batsford Ltd. (İngilizce)
  • Woolf, Greg. (1998) Becoming Roman: The Origins of Provincial Civilization in Gaul. Cambridge: Cambridge University Press. İlk görüş için kısım: online.