Debian

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Debian GNU/Linux
Debian-OpenLogo.svg
Debian
Debian 7.0 "Wheezy" masaüstü
Web sayfası: www.debian.org
Şirket/Geliştirici: Debian Projesi
IS Ailesi: Unix tipi
Kaynak Modeli: Açık kaynak
İlk yayınlanma: 15 Eylül 1993[1]
Son kararlı sürüm: 7.1 Wheezy / 15 Haziran 2013[2]
Desteklediği dil(ler): Çok dilli (73'ten fazla)[3]
Güncelleme Yöntemi: APT
Paket Yöneticisi: dpkg
Desteklenen Platformlar: i386, AMD64, PowerPC, SPARC, ARM, MIPS, HPPA, S390, IA-64
Çekirdek türü: Monolitik: Linux, kFreeBSD
(deneysel: Micro: Hurd)
Varsayılan kullanıcı arayüzü: GNOME
Lisans: Başta GPL ve diğer özgür yazılım lisansları[4][5]
Çalışma Bölgesi: Güncel

Debian, 1993 yılında başlatılmış, dünyanın çeşitli bölgelerindeki gönüllüler tarafından hazırlanan; GNU/Linux, GNU/Hurd gibi farklı çekirdek seçeneklerine dayalı tamamen özgür bir Linux dağıtımıdır. En yaygın GNU/Linux dağıtımlarından biri konumundaki Debian aynı zamanda; Mepis, Ubuntu, Knoppix, Linux Mint, Xandros, Elive, Parsix ve Pardus gibi birçok GNU/Linux dağıtımına da kaynak teşkil etmekte ve Google başta olmak üzere iyi tanınan birçok Web sitesinde de tercih edilmektedir. Debian, farklı işletim sistemi çekirdekleriyle birlikte i386, AMD64, PowerPC, SPARC, DEC Alpha, ARM, MIPS, HPPA, S390, IA-64 gibi çok sayıda donanım platformunda da çalışabilmektedir. Desteklediği donanım ve çekirdek zenginliğinin yanı sıra Debian'ı diğer dağıtımlara nispetle özgün kılan en önemli husus, dağıtım kapsamındaki yazılımların bütünüyle özgür lisans şartlarına sahip olması, yazılım özgürlüğünü denetlemek ve sürekli kılmaya yönelik bir Debian Sosyal Sözleşmesi'nin bulunmasıdır.

1993 yılında Purdue Universitesi'nde bir öğrenci olan Debian'in kurucusu Ian Murdock ; "Debian Manifesto" isimli yazısında Debian'ın misyon ve felsefesini anlatmıştır. Bu doğrultuda Debian, İnternet üzerindeki ilk demokratik topluluklardan birini temsil etmektedir. 1996 yılında Ian Murdock'in yeri Bruce Perens'e geçerken; Ian Murdock halen Debian içerisinde görevlerine devam etmektedir.

"Debian" adı, Ian Murdock'ın sevgilisi Debra'nın Deb'i ve Ian'ın ismi yan yana getirilerek oluşturulmuştur.

Debian'da, kendine özgü bir paket (uygulamalar) biçemi olan .deb kullanılmaktadır. Paket yönetimi için alt seviyede dpkg ve buna eşlik eden bir dizi araçla birlikte, daha üst seviyede APT denilen gelişkin bir paket yönetim sistemi de mevcuttur. İstenilen bir paketin, bağımlı olduğu diğer paketlerle birlikte İnternet veya CD-ROM gibi ortamlar üzerindeki paket arşivlerinden otomatik olarak kurulumuna imkân veren APT sistemini, apt-get adında basit bir komut satırı istemcisiyle veya ncurses tabanlı bir metin arayüzü sunan dselect, aptitude veya GTK+ tabanlı bir grafik kullanıcı arayüzü sunan synaptic gibi uygulamalarla kullanmak mümkündür. Debian'ın, on binlerce derlenmiş paket içeren zengin paket depoları sayesinde, belirli bir uygulamayı kurmak veya kurulan bir paketi yeni sürüme yükseltmek oldukça basittir. İnternet üzerindeki paket depoları dünyanın çeşitli konumlarında yansılanmaktadır. apt-spy, netselect-apt gibi araçlarla bulunduğunuz konuma en yakın depoyu seçmek ve bu suretle sistemi ağ üzerinden sürekli güncel durumda tutmak mümkün olmaktadır.

Kurulum[değiştir | kaynağı değiştir]

Yazı modunda kurulum
Grafiksel kurulum arayüzü seçeneği

Debian'ın, ihtiyacınıza uygun kurulum kalıp dosyasını, yazılımın web sitesindeki edinme bölümünden temin edebilirsiniz. Debian'ın, farklı mimarilere yönelik çeşitli kalıp dosyaları bulunmaktadır. Debian'ın web sitesinde bu kalıplardan amd64 seçeneği 64-bit işlemciye sahip (AMD veya Intel marka olması fark etmez) bilgisayara yöneliktir. i386 seçeneği ise 32-bit işlemciye sahip (AMD veya Intel marka olması fark etmez) bilgisayara yöneliktir.

Debian 4.0 sürümü ile Debian-Installer kurulum aracına grafiksel arayüz seçeneği eklemiştir. Yazı ve grafik ortamında basit kurulum seçeneğinin yanında gelişmiş kurulum seçenekleri mevcuttur. Debian kurulum medyasını (CD, DVD ya da USB bellek) bilgisayarınıza takıp kurmak istediğinizde karşınıza gelen ilk ekranda Install, Graphical install, Advanced Options gibi seçeneklerin yer aldığı bir ekran sizi karşılar. Burada en başta yer alan Install seçeneği, metin tabanlı basit kurulum yöntemini ifade eder. Grafiksel arayüz üzerinden kurulum yapabilmek için bu ekranda Graphical install seçeneği kullanılmalıdır.

Sürümler[değiştir | kaynağı değiştir]

Debian'ın şu ana kadarki sürüm isimleri Toy Story (Oyuncak Hikayesi) filmindeki karakterlerden alınmadır. Debian 3 değişik şekilde bulunabilir: Kararsız, Deneme, Kararlı

Kararsız[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu sürümün adı sid'tir. Bu sürüm, yeni geliştirilen ya da güncellenmiş paketlerin deneme sürümünden önce ilk konulduğu sürümdür. Dolayısıyla en güncel sürümdür ama kararsız oluşundan dolayı çalışma garantisi yoktur. Daha çok debian geliştiricileri tarafından kullanılır. Büyük bir hatası olmayan paketler buradan deneme sürümüne aktarılırlar.

Kararsız sürüm olduğu için adı Oyuncak Hikayesi filminin kötü karakteri olan Sid olarak seçilmiştir.

Deneme[değiştir | kaynağı değiştir]

Geliştirilmesi test aşamasında devam eden sürümdür. Tam anlamıyla kararlı değildir. Kararsız sürümden paketler bu sürüme aktarılıp burada denemeye bırakılırlar. Deneme aşaması birkaç yıl devam eder ve sonunda yeni kararlı sürüm olarak ilan edilir. Debian'ının güncel olmasını isteyen kullanıcılar bu sürümü tercih etmektedirler. Paketlerde günlük yenilemeler olmaktadır ve kullanıcılar her an işletim sistemlerini güncelleyebilirler. Ama deneme aşamasında bir sürüm olduğu için dikkatli olmak gerekebilir.

Geliştirilmesi devam eden deneme sürümünün adı Jessie'dir.

Kararlı[değiştir | kaynağı değiştir]

Deneme sürecini bitirmiş kararlı olan sürümlerdir. Birkaç yılda bir yeni sürüm yapılmaktadır. Bugüne kadar sunulmuş ana Debian sürümleri aşağıda sıralanmıştır.

1.0 sürümü asla yayınlanmadı. Nedeni ise Infomagic adında bir CD dağıtıcısının Debian'ın geliştirme sürümlerinden birisini 1.0 olarak etiketleyip piyasaya sürmesidir. Karışıklık çıkmaması için ilk kararlı dağıtım 1.1 olarak numaralandırıldı.

Sürüm Kod adı Çıkış tarihi Paketler Notlar
1.1 buzz 1996-06-17 474 dpkg, ELF geçişi, Linux 2.0[6]
1.2 rex 1996-12-12 848 -
1.3 bo 1997-06-05 974 -
2.0 hamm 1998-07-24 ≈ 1,500 glibc geçişi. Yeni mimari: m68k [6]
2.1 slink 1999-03-09 ≈ 2,250 APT, yeni mimariler: alpha, sparc [6]
2.2 potato 2000-08-15 ≈ 3,900 Yeni mimariler: arm, powerpc[7]
3.0 woody 2002-07-19 ≈ 8,500 Yeni mimariler: hppa, ia64, mips, mipsel, s390[6]
3.1 sarge 2005-06-06 ≈ 15,400 Modüler kurulum, yarı resmi amd64 desteği
4.0 etch 2007-04-08 ≈ 18,000 Grafiksel kurulum desteği, udev geçişi, modüler X.Org geçişi. Yeni mimari: amd64. Düşen mimari: m68k.[8] Son güncelleme sürümü 4.0r9, yayınlanma tarihi: 2010-05-22.[9]
5.0 lenny 2009-02-15[10] ≈ 23,000[11] Yeni mimari/ikili ABI: armel.[12] SPARC 32-bit donanım desteği düştü.[13] Eee PC tam desteği.[14] Son güncelleme sürümü 5.0.10, yayınlanma tarihi: 2012-03-10.[15]
6.0 squeeze 2011-02-06[16] ≈ 29,000[16] Yeni mimariler/çekirdekler: kfreebsd-i386, kfreebsd-amd64. Düşen mimariler: alpha, hppa, OABI[17] arm.[16] glibc yerine eglibc [18] Bağımlılık tabanlı önyükleme sırası ki bu paralel init betiği işlemine izin verir.[19] GTK 1'e kadar eski kütüphaneler çıkarıldı.[20] Varsayılan Linux çekirdeğinde, özgür olmayan donanım yazılımları tasfiye edildi.[21]
7 wheezy 2013-05-04[3] ≈ 36,000[3] 32-bit ve 64-bitlik paketlerin aynı sistemde kullanılmasını sağlayan çoklu mimari (multiarch) desteği.[22]

Yeni mimariler: armhf­,[23] s390x.[24] Qt 3 kadar eski kütüphaneler çıkarıldı.[25]
UEFI ile yükleme ve önyükleme desteği ("Secure Boot" henüz desteklenmiyor).

8 jessie Duyurulacak [26] Duyurulacak
Renkler ve anlamları: Eski sürüm; desteklenmiyor Eski sürüm; hâlâ destekleniyor Güncel sürüm Gelecek sürüm

Debian tabanlı dağıtımlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Debian tabanını kullanan çok sayıda Linux dağıtımı vardır.[27] Bu dağıtımların geniş bir listesine Debian'ın web sitesinden ulaşılabilir.

Debian tabanlı başlıca Linux dağıtımları, alfabetik olarak şöyle sıralanabilir:

Debian Projesi öncüleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Debian projesinin kurucusu Ian Murdock ve sonrasında gelen proje liderleri aşağıda sıralanmıştır.[28][29]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ www.ibiblio.org
  2. ^ Debian 7.1 yayınlandı
  3. ^ a b c Debian 7.0 Wheezy yayınlandı"
  4. ^ "License information". http://www.debian.org/legal/licenses/. Erişim tarihi: 2009-02-28. 
  5. ^ "Debian GNU/Linux Licenses". Ohloh. 7 Haziran 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20120607025233/https://www.ohloh.net/p/debian/analyses/latest. 
  6. ^ a b c d "A Brief History of Debian: Debian Releases". http://www.debian.org/doc/manuals/project-history/ch-releases.en.html. 
  7. ^ "Debian GNU/Linux 2.2, the "Joel 'Espy' Klecker" release". 2000-08-15. http://lists.debian.org/debian-announce/debian-announce-2000/msg00009.html. 
  8. ^ "Debian GNU/Linux 4.0 released". 2007-04-08. http://lists.debian.org/debian-announce/debian-announce-2007/msg00002.html. 
  9. ^ "Debian -- News -- Debian GNU/Linux 4.0 updated". 2012-03-12. http://www.debian.org/News/2010/20100522. 
  10. ^ lists.debian.org/debian-devel-announce/2009/02/
  11. ^ Debian GNU/Linux 5.0 released
  12. ^ "Release Update: arch status, major transitions finished, freeze coming up". 2008-06-02. http://lists.debian.org/debian-devel-announce/2008/06/msg00000.html. 
  13. ^ "Retiring the sparc32 port". 2007-07-18. http://lists.debian.org/debian-devel-announce/2007/07/msg00006.html. 
  14. ^ "Bits from the Debian Eee PC team, summer 2008". 2008-08-03. http://lists.debian.org/debian-devel-announce/2008/08/msg00002.html. 
  15. ^ "Debian -- News -- Updated Debian 5.0: 5.0.10 released". 2012-03-10. http://www.debian.org/News/2012/20120310. Erişim tarihi: 2012-03-12. 
  16. ^ a b c Debian 6.0 "Squeeze" yayınlandı
  17. ^ Wiki.debian.org'da "Terminology" sayfası
  18. ^ "Aurelien's weblog: Debian is switching to EGLIBC". http://blog.aurel32.net/?p=47. Erişim tarihi: 2009-05-21. 
  19. ^ "LSBInitScripts/DependencyBasedBoot". http://wiki.debian.org/LSBInitScripts/DependencyBasedBoot. Erişim tarihi: 2011-07-27. 
  20. ^ "ReleaseGoals/RemoveOldLibs". http://wiki.debian.org/ReleaseGoals/RemoveOldLibs. 
  21. ^ "Debian 6.0 "Squeeze" to be released with completely free Linux Kernel". http://www.debian.org/News/2010/20101215. Erişim tarihi: 2010-12-15. 
  22. ^ "Debian 7 Wheezy to introduce multiarch support". Debian. http://www.debian.org/News/2011/20110726b. Erişim tarihi: 27 July 2011. 
  23. ^ "ArmHardFloatPort - Debian Wiki". 2012-08-20. http://wiki.debian.org/ArmHardFloatPort. 
  24. ^ "Bit from the Release Team: armhf and s390x". 2012-06-07. https://lists.debian.org/debian-devel-announce/2012/06/msg00003.html. Erişim tarihi: 2011-06-14. 
  25. ^ "Ana’s blog » Blog Archive » post and pre-release fun". Ekaia.org. 2011-02-07. http://ekaia.org/blog/2011/02/07/post-and-pre-release-fun/. Erişim tarihi: 2011-07-27. 
  26. ^ Jessie (cowgirl) in Toy Story 2 and Toy Story 3
  27. ^ Software distributions based on Debian
  28. ^ What does a Debian Project Leader do www.debian.org
  29. ^ "A Brief History of Debian Chapter 2: Leadership". http://www.debian.org/doc/manuals/project-history/ch-leaders. Erişim tarihi: 2008-11-01.