Balina ve yunuslar listesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Balinalar
Afalina (Tursiops truncatus)
Afalina (Tursiops truncatus)
Bilimsel sınıflandırma
Alem: Animalia (Hayvanlar)
Şube: Chordata (Kordalılar)
Alt şube: Vertebrata (Omurgalılar)
Sınıf: Mammalia (Memeliler)
Takım: Cetacea
(Balinalar)
Brisson, 1762
Balinalar ve yunuslar listesi

Metne bakınız.

Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Balina ve yunuslar listesi ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Balina ve yunuslar listesi ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.

Bu liste balinalar ve yunuslar listesidir. Balinalar (Cetacea) takımının içinde balinalar ve yunuslar yer alır. Seksenden fazla yaşayan türü bulunan balinalar iki alt takıma ayrılır: Dişli balinalar (Odontoceti) ve dişsiz balinalar (Mysticeti). Bunların dışında soyu artık tükenmiş birçok balina türü de bulunmaktadır ama bu listeye dahil edilmemişlerdir. Listede yalnızca yaşadığı bilinen balina türleri alınmıştır ancak 2006 yılında soyu tükendiğine inanılan Çin nehir yunusu da listede yer almaktadır.

Balinalar, ince ve uzun aerodinamik bir gövdeye, kürek şeklinde ön uzuvlara ve evrim sonucu değişmiş arka uzuvlara sahip olan deniz memelileridir. Kuyrukları itmeye yardımcı olacak şekilde yassılaşmıştır.


Dişsiz balinalar (Mysticeti) alt takımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Dişsiz balinaların özelliği, diş yerine üst çenelerinde iki sıra dizili olan ve suyu süzerek besin toplamaya yarayan balina çubuğu denen boynuzsu yapılara sahip olmalarıdır. Bu özellikleri ile balinalar takımının diğer alt takımı dişli balinalardan (Odonteceti) ayrılırlar. Yaşayan dişsiz balinalar türlerinin yalnızca embriyo aşamasında dişleri bulunur. Mysticeti takımının fosillerinde balina çubuğunun gelişmesinden önce dişleri olduğu gözlemlenmiştir.

Gerçek balinagiller (Balaenidae)[değiştir | kaynağı değiştir]

Gerçek balinagiller (Balaenidae) familyasında iki balina cinsi bulunur: Balaena ve Eubalaena. Tüm gerçek balinagillerin karınları ve çeneleri düzdür, karınlarında oluklar bulunmaz. Belirgin bir kafa yapıları vardır, ağızlarının üstü gaga şeklinde kıvrıktır ve altı eğiktir. Alt dudakları ağızlarının yanlarını ve gagalarını kaplar. Üst çenelerinde diş yerine uzun ve dar, elastik balina çubuğu bulunur.[1]

Cins Balaena Linnaeus, 1758 - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Grönland balinası Balaena mysticetus
Linnaeus, 1758
Korunmaya bağımlı (LR/cd) 8.000-9.200 Cetacea range map Bowhead Whale.png Bowhead whale size.svg
60 ton
Bowheads42.jpg
Cins Eubalaena Gray, 1864 - 3 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Buzul balinası Eubalaena glacialis
Müller, 1776
Tehlikedeki türler (EN) 300 Eubalaena glacialis range map.png Right whale size.svg
40-80 ton
Eubalaena glacialis smiling.jpg
Kuzey Pasifik gerçek balinası Eubalaena japonica
Lacépède, 1818
Tehlikedeki türler (EN) 200 Eubalaena japonica range map.png Right whale size.svg
60-80 ton
Eubalaena japonica drawing.jpg
Güney gerçek balinası Eubalaena australis
Desmoulins, 1822
Korunmaya bağımlı (LR/cd) 7.000 Cetacea range map Southern Right Whale.png Right whale size.svg
40-80 ton
Southern right whale10.jpg

Oluklu balinagiller (Balaenopteridae)[değiştir | kaynağı değiştir]

Oluklu balinagiller, iki cins içinde sınıflandırılan dokuz türüyle dişsiz balinaların en büyük grubunu oluşturur. Bu grubun içinde, yaklaşık 150 tona varan ağırlığıyla yaşayan en büyük hayvan olan gök balina da bulunur. Diğer iki tür balina kolaylıkla 50 ton ağırlığı geçer ve grubun en küçüğü olan Minke balinası bile 9 tona ulaşır.

Bu balinalar için kullanılan rorqual adı Norveççe "izli balina" anlamına gelen sözcükten gelir: Bu familyada bulunan tüm balinalarda ağzın altından göbek bölümüne kadar giden uzunlamasına deri katları bulunur ancak kuzey balinasında bu yarıklar daha kısadır. Bu deri katlarının beslenme sırasında ağzın muazzam bir şekilde genişlemesine yaradığı anlaşılmıştır.

Tüm rorqualların karın bölgesinde, yalnızca bu familyada görülen oluklar bulunur. Ayrıca sırt yüzgeçleri, geniş ve yumuşak kıvrımlı bir gagaları ve kısa balina çubukları bulunur.[1]

Alt familya Balaenopterinae - 1 cins, 8 tür
Cins Balaenoptera - 8 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Oluklu balina Balaenoptera physalus
Linnaeus, 1758
Tehlikedeki türler (EN) 64.000 Cetacea range map Fin Whale.PNG Fin whale size.svg
45-75 ton
LMazzuca Fin Whale.jpg
Kuzey balinası Balaenoptera borealis
Lesson, 1828
Tehlikedeki türler (EN) 57.000 Cetacea range map Sei Whale.PNG Sei whale size.svg
20-25 ton
Balaenoptera borealis 2.jpg
Bryde balinası Balaenoptera brydei
Olsen, 1913
Bilinmiyor Bilinmiyor Bryde's whale size.svg
16-18.5 ton
Balaenoptera brydei.jpg
Cüce Bryde balinası Balaenoptera edeni
Anderson, 1879
Bilinmiyor Bilinmiyor 12 ton
Gök balina Balaenoptera musculus
Linnaeus, 1758
Tehlikedeki türler (EN) 5.000-12.000 Cetacea range map Blue Whale.PNG Blue whale size.svg
100-120 ton
Bluewhale877.jpg
Bayağı minke balinası Balaenoptera acutorostrata
Lacépède, 1804
Neredeyse tehdit altında (LR/nt) Bilinmiyor Cetacea range map Minke Whale.png Minke whale size.svg
9 ton
Minke.jpg
Antarktika minke balinası Balaenoptera bonaerensis
Burmeister, 1867
Korunmaya bağımlı (LR/cd) Bilinmiyor Cetacea range map Antarctic Minke Whale.png Minke whale size.svg
9 ton
Yaygın adı henüz yok Balaenoptera omurai
Wada et al., 2003
Bilinmiyor Bilinmiyor
Alt familya Megapterinae - 1 cins, 1 tür
Cins Megaptera Gray, 1846 - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Kambur balina Megaptera novaeangliae
Borowski, 1781
Hassas türler (VU) 5.000-7.500 Cetacea range map Humpback Whale.png Humpback whale size.svg
25-30 ton
Humpback Whale underwater shot.jpg

Eschrichtiidae familyası: Boz balina[değiştir | kaynağı değiştir]

Boz balina, gerçek balinalar ve çatal kuyruklu balinalardan yeteri kadar farklı olduğu için yalnızca kendisinin bulunduğu bir familyada sınıflandırılmıştır. Boz balina bentos yiyen tek dişsiz balinadır, sığ denizlerin dip çamurlarından küçük organizmaları süzer. Gebelik dönemleri de dişsiz balinalarda pek görülmeyecek şekilde bir yılın üzerindedir.[1]

Cins Eschrichtius - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Boz balina Eschrichtius robustus
Lilljeborg, 1861
Korunmaya bağımlı (LR/cd) 26.000 Cetacea range map Gray Whale.png Gray whale size.svg
14-35 ton
Gray whale.jpg

Neobalaenidae familyası: Küçük gerçek balina[değiştir | kaynağı değiştir]

Küçük gerçek balina, gerçek balinalar ile birçok özelliği paylaşır ancak ayırtedici çene yapıları ve sırt yüzgeçleri ile gerçek balinalardan ayrılır. Cüce gerçek balinanın kafası gövdesinin ¼’ünden daha fazla değildir ama gerçek balinaların kafaları vücutlarının yaklaşık ⅓’üdür.[1]

Cins Caperea Gray, 1864 - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Küçük gerçek balina Caperea marginata
Gray, 1846
Asgari endişe (LR/lc) Bilinmiyor Cetacea range map Pygmy Right Whale.png Pygmy right whale size.svg
3-3.5 ton

Dişli balinalar (Odontoceti) alt takımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Dişli balinalar

Dişli balinalar (Odontoceti), balinaların bir alt takımını oluşturur. Adından anlaşılacağı gibi, balina çubuğu yerine dişleri vardır. Dişli balinalar etkin avcılardır ve balık, kalamar ve bazen deniz memelileri ile beslenirler.

Yunusgiller (Delphinidae) : Okyanus yunusları[değiştir | kaynağı değiştir]

Okyanus yunusları, balinaların yunusgiller (Delphinidae) familyasındandır. Balina ve liman yunusları ile akrabadır. Adından anlaşılacağı üzere bu yunuslar, nehir yunuslarının aksine açık denizlerde bulunur ancak Irrawaddy yunusu gibi bazı türleri kıyılarda ya da nehirlerde yaşar. Yunusgiller familyasının aralarında katil balinanın da bulunduğu altı büyük türüne yunus yerine balina adı verilir.

Yunusgillerin, musurgillerin aksine gagaları çok belirgindir, iki ya da daha fazla servikal omurları birbirine bütünleşmiştir ve üst çenelerinde 20 çift ya da daha çok sayıda diş bulunur. Hiçbiri 4 metreden uzun değildir.[1]

Cins Cephalorhynchus Gray, 1846 - 4 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Alaca yunus Cephalorhynchus commersonii
Lacépède, 1804
Eksik veri 3.400 Cetacea range map Commerson's Dolphin.PNG Commerson's dolphin size.svg
35-60 kilogram
Commdolph01.jpg
Şili yunusu Cephalorhynchus eutropia
Gray, 1846
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Chilean Dolphin.PNG Chilean dolphin size.svg
60 kilogram
Tonino.jpg
Benguela yunusu Cephalorhynchus heavisidii
Gray, 1828
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Heaviside's Dolphin.PNG Heaviside's dolphin size.svg
40-75 kilogram
Beyaz başlı yunus Cephalorhynchus hectori
Van Beneden, 1881
Tehlikedeki türler (EN) 2.000-2.500 Cetacea range map Hector's Dolphin.PNG Hector's dolphin size.svg
35-60 kilogram
Hectors Dolphin.jpg
Cins Steno - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Pürüzlü dişli yunus Steno bredanensis
G. Cuvier, 1828
Eksik veri 150.000 Cetacea range map Rough-toothed Dolphin.PNG Rough-toothed dolphin size.svg
100-135 kilogram
Rough toothed dolphin.jpg
Cins Sousa - 3 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Atlantik kambur yunusu Sousa teuszi
Kükenthal, 1892
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Atlantic Humpback Dolphin.PNG Humpback dolphins size.svg
100-150 kilogram
Hint kambur yunusu Sousa plumbea
Cuvier, 1829
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Indian Humpback Dolphin.PNG Humpback dolphins size.svg
150-200 kilogram
Pasifik kambur yunusu Sousa chinensis
Osbeck, 1765
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Pacific Humpback Dolphin.PNG Humpback dolphins size.svg
250-280 kilogram
Cins Sotalia - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Haliç yunusu Sotalia fluviatilis
Gervais & Deville, 1853
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Tucuxi.png Tucuxi size.svg
35-45 kilogram
Cins Tursiops - 2 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Afalina Tursiops truncatus
Montagu, 1821
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Bottlenose Dolphin.png Bottlenose dolphin size.svg
150-650 kilogram
Bottlenose Dolphin KSC04pd0178.jpg
Hint-Pasifik şişe burunlu yunusu Tursiops aduncus
Ehrenberg, 1833
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Bottlenose Dolphin.png Bottlenose dolphin size.svg
150-650 kilogram
Tursiops aduncus, Port River, Adelaide, Australia - 2003.jpg
Cins Stenella Gray, 1866 - 5 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Pantropik benekli yunusu Stenella attenuata
Gray, 1846
Korunmaya bağımlı (LR/cd) 3.000.000 Cetacea range map Pantropical Spotted Dolphin.PNG Pantropical spotted dolphin size.svg
100 kilogram
Schlankdelfin.jpg
Atlantik benekli yunusu Stenella frontalis
Cuvier, 1829
Eksik veri 100.000 Cetacea range map Atlantic Spotted Dolphin.PNG Atlantic spotted dolphin size.svg
100 kilogram
Dönücü yunus Stenella longirostris
Gray, 1828
Korunmaya bağımlı (LR/cd) Bilinmiyor Cetacea range map Spinner Dolphin.PNG Spinner dolphin size.svg
90 kilogram
Spinner dolphins.jpg
Atlantik dönücü yunusu Stenella clymene
Gray, 1846
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Clymene Dolphin.png Clymene dolphin size.svg
75-80 kilogram
Clymenes.jpg
Çizgili yunus Stenella coeruleoalba
Meyen, 1833
Korunmaya bağımlı (LR/cd) 2.000.000 Cetacea range map Striped Dolphin.PNG Striped dolphin size.svg
100 kilogram
StripedDolpin.jpg
Cins Delphinus - 3 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Tırtak Delphinus delphis
Linnaeus, 1758
Korunmaya bağımlı (LR/cd) Bilinmiyor[2] Cetacea range map Short-beaked Common Dolphin.PNG Common dolphin size.svg
75-130 kilogram
Delphinus delphis with calf.jpg
Uzun burunlu bayağı yunus Delphinus capensis
Gray, 1828
Korunmaya bağımlı (LR/cd) Bilinmiyor[2] Cetacea range map Long-beaked Common Dolphin.PNG Common dolphin size.svg
70-110 kilogram
Arap bayağı yunusu Delphinus tropicalis
van Bree, 1971
Bilinmiyor Bilinmiyor
Cins Lagenodelphis - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Sarawak yunusu Lagenodelphis hosei
Fraser, 1956
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Fraser'sDolphin.png Fraser's dolphin size.svg
209 kilogram
Frazer´s dolphin group.jpg
Cins Lagenorhynchus Gray, 1846 - 6 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Beyaz burunlu yunus Lagenorhynchus albirostris
Gray, 1846
Asgari endişe (LR/lc) 100.000[3] Cetacea range map White-beaked Dolphin.PNG White-beaked dolphin size.svg
180 kilogram
White beaked dolphin.jpg
Atlantik beyaz yanlı yunusu Lagenorhynchus acutus
Gray, 1828
Asgari endişe (LR/lc) 200.000 – 300.000 Cetacea range map Atlantic White-sided Dolphin.PNG Atlantic white-sided dolphin size.svg
235 kilogram
Lagenorhyncus acutus.jpg
Pasifik beyaz yanlı yunusu Lagenorhynchus obliquidens
Gill, 1865
Asgari endişe (LR/lc) 1.000.000 Cetacea range map Pacific White-sided Dolphin.PNG Pacific white-sided dolphin size.svg
85-150 kilogram
Pacific white side dolphin.jpg
Gölgeli yunus Lagenorhynchus obscurus
Gray, 1828
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Dusky Dolphin.PNG Dusky dolphin size.svg
100 kilogram
DuskyDolphin.jpg
Siyah çeneli yunus Lagenorhynchus australis
Peale, 1848
Eksik veri Bilinmiyor[4] Cetacea range map Black-chinned Dolphin.PNG Peale's dolphin size.svg
115 kilogram
Lagenorhynchus australis.jpg
Kum saati yunusu Lagenorhynchus cruciger
Quoy & Gaimard, 1824
Asgari endişe (LR/lc) 140.000 Cetacea range map Hourglass Dolphin.PNG Hourglass dolphin size.svg
90-120 kilogram
Cins Lissodelphis - 2 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Kuzey gerçek balina yunusu Lissodelphis borealis
Peale, 1848
Asgari endişe (LR/lc) 400.000[5] Cetacea range map Northern Right Whale Dolphin.PNG Northern right whale dolphin size.svg
115 kilogram
Northern right whale dolphin.jpg
Güney gerçek balina yunusu Lissodelphis peronii
Lacépède, 1804
Eksik veri Bilinmiyor[6] Cetacea range map Southern Right Whale Dolphin.PNG Southern right whale dolphin size.svg
60-100 kilogram
Cins Grampus - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Boz yunus Grampus griseus
G. Cuvier, 1812
Eksik veri Bilinmiyor[7] Grampus griseus distribution.png Risso's dolphin size.svg
300 kilogram
Rundkopfdelfin.jpg
Cins Peponocephala - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Elektra balinası Peponocephala electra
Gray, 1846
Asgari endişe (LR/lc) Bilinmiyor[8] Cetacea range map Melon-headed Whale.PNG Melon-headed whale size.svg
225 kilogram
Melon-headed whale large.jpg
Cins Feresa - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Cüce katil balina Feresa attenuata
Gray, 1875
Eksik veri Bilinmiyor[9] Cetacea range map Pygmy Killer Whale.PNG Pygmy killer whale size.svg
160-350 kilogram
Cins Pseudorca - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Yalancı katil balina Pseudorca crassidens
Owen, 1846
Asgari endişe (LR/lc) Bilinmiyor[10] Cetacea range map False Killer Whale.PNG False killer whale size.svg
1.5-2 ton
False killer whale 890002.jpg
Cins Orcinus - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Katil balina Orcinus orca
Linnaeus, 1758
Korunmaya bağımlı (LR/cd) 100.000[11] Cetacea range map Orca.PNG Orca size.svg
4.5 ton
Killerwhales jumping.jpg
Cins Globicephala - 2 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Kısa yüzgeçli kara balina Globicephala macrorhyncus
Gray, 1846
Korunmaya bağımlı (LR/cd) Bilinmiyor[12] Cetacea range map Short-finned Pilot Whale.png Short-finned pilot whale size.svg
1-3 ton
PilotWhale.jpg
Uzun yüzgeçli kara balina Globicephala melas
Traill, 1809
Asgari endişe (LR/lc) Bilinmiyor[13] Cetacea range map Long-finned Pilot Whale.PNG Long-finned pilot whale size.svg
3-3.5 ton
Cins Orcaella Gray, 1866 - 2 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Irrawaddy yunusu Orcaella brevirostris
Gray, 1866
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Irrawaddy Dolphin.PNG Irrawaddy dolphin size.svg
130 kilogram
Avustralya küçük yüzgeçli yunusu Orcaella heinsohni
Beasley, Robertson & Arnold, 2005
Bilinmiyor Bilinmiyor

Beyaz balinagiller (Monodontidae): Deniz gergedanı ve Beyaz balina[değiştir | kaynağı değiştir]

Beyaz balinagiller (Monodontidae) familyasında iki sıradışı balina türü bulunur: Erkeklerinin uzun bir boynuzu bulunan deniz gergedanı ve beyaz balina.

Beyaz balinagillerde sırt yüzgecinin yerine gövdenin orta noktasının hemen ardında sert bir çıkıntı yer alır. Bu büyük bir olasılıkla buzun altında yüzmenin getirdiği bir adaptasyondur. Yan yüzgeçler küçük ve uçları yuvarlaktır. Hemen hemen tüm servikal omurlar birbirine kaynaşmamıştır, dolayısıyla kafanın gövdenden bağımsız dönmesi mümkündür. Hiçbirinde boğaz oyukları yoktur.[1]

Cins Monodon - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Deniz gergedanı Monodon monoceros
Linnaeus, 1758
Eksik veri 25.000[14] Cetacea range map Narwhal.png Narwhal size.svg
900-1,500 kilogram
Narwhals breach.jpg
Cins Delphinapterus - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Beyaz balina Delphinapterus leucas
Pallas, 1776
Hassas türler (VU) 100.000[15] Cetacea range map Beluga.png Beluga size.svg
1.5 ton
Belugawhale MMC.jpg

Musurgiller (Phocoenidae)[değiştir | kaynağı değiştir]

Musurgiller familyasında yer alan balina türleri okyanus yunuslarından farklıdır. Liman yunusları dişleri düzleşmiş iken okyanus yunuslarının dişleri koniktir. Liman yunusları, okyanus yunuslarından daha fazla sayıda yavruyu daha kısa zamanda büyütürler. Altı türün tamamının da yan yüzgeçleri küçüktür, gagaları yoktur ve küt burunludurlar. Hepsinin alt ve üst çenesinde en az 11 çift diş bulunur.

Liman yunuslarının altı türü okyanusta ama kıyı yakınlarında yaşar. En iyi tanınan türü Kuzey Yarımküre’nin tamamında bulunan bayağı musurdur.

Cins Neophocaena - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Sırt yüzgeçsiz liman yunusu Neophocaena phocaenoides
Cuvier, 1829
Eksik veri[16] Bilinmiyor[17] Cetacea range map Finless Porpoise.PNG Finless porpoise size.svg
30-45 kilogram
Cins Phocoena - 4 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Bayağı musur Phocoena phocoena
Linnaeus, 1758
Hassas türler (VU) Bilinmiyor[18] Cetacea range map Harbour Porpoise.PNG Harbour porpoise size.svg
75 kilogram
Porpoise touching.jpg
Vaquita Phocoena sinus
Norris & McFarland, 1958
Kritik tehlikedeki türler (CR) 500 Cetacea range map Vaquita.PNG Vaquita size.svg
50 kilogram
Gözlüklü liman yunusu Phocoena dioptrica
Lahille, 1912
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Spectacled Porpoise.PNG Spectacled porpoise size.svg
60-84 kilogram
SpectacledPorpoise.jpg
Kara liman yunusu Phocoena spinipinnis
Burmeister, 1865
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Burmeister's Porpoise.PNG Burmeister's porpoise size.svg
50-75 kilogram
Cins Phocoenoides - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Beyaz yanlı liman yunusu Phocoenoides dalli
True, 1885
Korunmaya bağımlı (LR/cd) 1.100.000[19] Cetacea range map Dall's Porpoise.PNG Dall's porpoise size.svg
130-200 kilogram
Dalls Porpoise Underwater.JPG

İspermeçet balinasıgiller (Physeteridae)[değiştir | kaynağı değiştir]

İspermeçet balinasının kafası gövdesinin ⅓’i uzunluğunda, geniş ve kare şeklindedir. Nefes deliği sola kayıktır, derisi genelde kırışıktır ve üst çenesinde diş yoktur.

Cins Physeter - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
İspermeçet balinası Physeter macrocephalus
Linnaeus, 1758
Hassas türler (VU) 200.000-2.000.000[20] Cetacea range map Sperm Whale 4.PNG Sperm whale size.svg
25-50 ton

Cüce ispermeçet balinasıgiller (Kogiidae)[değiştir | kaynağı değiştir]

Cüce ve pigme ispermeçet balinaları, ispermeçet balinasına benzer ama çok daha küçüktürler. Sırtları koyu gri, karınları ise daha açık renktedir. Küt ve kare şeklinde kafaları vardır ve çeneleri geridedir. Ön yüzgeçleri kafaya yakın, sırt yüzgeçleri ise sırtın gerisindedir.

Cins Kogia - 2 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Cüce ispermeçet balinası Kogia sima
Owen, 1866
Asgari endişe (LR/lc) Bilinmiyor[21] Cetacea range map Dwarf Sperm Whale.png Dwarf sperm whale size.svg
250 kilogram
Cüce ispermeçet balinası Kogia breviceps
Blainville, 1838
Asgari endişe (LR/lc) Bilinmiyor[22] Kogia breviceps range.png Pygmy sperm whale size.svg
400 kilogram
Kogia breviceps.jpg

Gagalı balinagiller (Ziphiidae)[değiştir | kaynağı değiştir]

Gagalı balinagiller (Ziphiidae) familyasında 20 tür bulunur. Büyük memelilerin en az bilinen familyalarından biridir. Bazı türleri son yirmi yılda tanımlanmıştır ve başka türlerin henüz keşfedilmemiş olması mümkündür. Altı cins tanımlanmıştır.

Beslenme yöntemleri kendilerine özgüdür ve emme yoluyla beslenirler. Avlarını dişleriyle yakalamak yerine ağız boşluklarına emerek yakalarlar. Dilleri çok serbest olarak hareket edebilir ve dillerini geri çekerken boğazlarının üst kısmının uzanmasıyla ağızlarında düşen basınç avlarının su ile birlikte emilmesini sağlar. Familyadaki türlerin alt çeneleri en azından üst çenelerinin ucuna kadar gelir. Kuyruklarının ortasında belli belirsiz bir ayrım bulunur. Sırt yüzgeçleri sırtlarının çok gerisinde yer alır. Sırt omurlarının üç ya da dördü kaynaşmıştır. Aşırı kafatası asimetrisi ve V şeklinde boğaz yarıkları gözlemlenir.[1]

Cins Ziphius - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Kaz gagalı balina Ziphius cavirostris
G. Cuvier, 1823
Eksik veri Bilinmiyor[23] Cetacea range map Cuvier's Beaked Whale.png Cuvier's beaked whale size.svg
2-3 ton
Cuviers beaked whale-swfsc.jpg
Cins Berardius - 2 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Arnoux şişe burunlu balinası Berardius arnuxii
Duvernoy, 1851
Korunmaya bağımlı (LR/cd) Bilinmiyor[24] Cetacea range map Arnoux 27s Beaked Whale.png Arnoux's beaked whale size.svg
8 ton
Dev şişe burunlu balina Berardius bairdii
Stejneger, 1883
Korunmaya bağımlı (LR/cd) Bilinmiyor[25] Cetacea range map Baird 27s Beaked Whale.png Baird's beaked whale size.svg
12 ton
Cins Tasmacetus - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Tazmanya gagalı balinası Tasmacetus shepherdii
Oliver, 1937
Eksik veri Bilinmiyor[26] Cetacea range map Shepherd 27s Beaked Whale.png Shepherd's beaked whale size.svg
2-2.5 ton
Alt familya Hyperoodontidae - 3 cins, 17 tür
Cins Indopacetus - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Hint-Pasifik gagalı balinası Indopacetus pacificus
Longman, 1926
Eksik veri Bilinmiyor[27] Cetacea range map Longman 27s Beaked Whale.png
Cins Hyperoodon - 2 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Kuzey ördek gagalı balinası Hyperoodon ampullatus
Forster, 1770
Korunmaya bağımlı (LR/cd) 10.000[28] Cetacea range map Northern Bottlenose Whale.PNG Northern bottlenose whale size.svg
7 ton
Killed pilot wales, faroe islands.jpg
Güney ördek gagalı balinası Hyperoodon planifrons
Flower, 1882
Korunmaya bağımlı (LR/cd) 500.000[29] Cetacea range map Southern Bottlenose Whale.PNG Southern bottlenose whale size.svg
6 ton
Cins Mesoplodon (İki dişli balina) Gervais, 1850 - 14 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Hector gagalı balinası Mesoplodon hectori
Gray, 1871
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Hectors Beaked Whale.png Hector's beaked whale size.svg
1 ton
True gagalı balinası Mesoplodon mirus
True, 1913
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Trues Beaked Whale.png True's beaked whale size.svg
1.4 ton
Avrupa iki dişli balinası Mesoplodon europaeus
Gervais, 1855
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Gervais Beaked Whale.png Gervais' beaked whale size.svg
1.2 ton
Sowerby iki dişli balinası Mesoplodon bidens
Sowerby, 1804
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Sowerbys Beaked Whale.png Sowerby's beaked whale size.svg
1-1.3 ton
Faroe stamp 197 Mesoplodon bidens.jpg
Gray gagalı balinası Mesoplodon grayi
von Haast, 1876
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Grays Beaked Whale.png Gray's beaked whale size.svg
1.5 ton
Peru gagalı balinası Mesoplodon peruvianus
Reyes, Mead, ve Van Waerebeek, 1991
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Pygmy Beaked Whale.png
Çıkık dişli gagalı balina Mesoplodon bowdoini
Gervais, 1850
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Andrews Beaked Whale.png Andrew's beaked whale size.svg
1 ton
Kürek dişli gagalı balina Mesoplodon traversii
Gray, 1874
Eksik veri Bilinmiyor
Hubbs gagalı balinası Mesoplodon carlhubbsi
Sowerby, 1963
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Hubbs Beaked Whale.png Hubb's beaked whale size.svg
1.4 ton
Japon gagalı balina Mesoplodon ginkgodens
Nishiwaki & Kamiya, 1958
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Ginkgo-toothed Beaked Whale.png Ginkgo-toothed beaked whale size.svg
1.5 ton
Bering Denizi gagalı balinası Mesoplodon stejnegeri
True, 1885
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Stejneger sBeaked Whale.png Stejneger's beaked whale size.svg
1.5 ton
Uzun dişli gagalı balina Mesoplodon layardii
Gray, 1865
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Layards Beaked Whale.png Straptoothed whale size.svg
2 ton
Sık dişli gagalı balina Mesoplodon densirostris
Blainville, 1817
Eksik veri Bilinmiyor Cetacea range map Blainvilles Beaked Whale.png Blainville's beaked whale size.svg
1 ton
Perrin gagalı balinası Mesoplodon perrini
Dalebout, Mead, Baker, Baker, & van Helding, 2002
Eksik veri Bilinmiyor

Nehir yunusları üst familyası (Platanistoidea)[değiştir | kaynağı değiştir]

Nehir yunusları tatlısu ve haliçlerde yaşayan beş yunus türünü kapsar. Balinaların Platanistoidea üst familyasında sınıflandırılırlar. Dört türü tatlısu ırmaklarında, beşinci türü olan La Plata yunusu tuzlusu haliçlerinde ve okyanusta yaşar ancak bilimsel olarak okyanus yunusları familyasında sınıflandırılmamıştır. Tüm türler balık yakalamayı kolaylaştıracak adaptasyonlar geçirmiştir. Uzun, forseps şeklinde ve birçok küçük diş barındıran gagaları vardır. Keskin dönüşleri kolaylaştıran geniş ön yüzgeçleri, küçük gözleri ve başlarını oynatmalarını sağlayan kaynaşmamış omurları bulunur.

Iniidae familyası[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Iniidae

Iniidae familyasında tek bir cins ve tek bir tür bulunur:[30]

  • Amazon nehir yunusu - Inia geoffrensis
    • Inia geoffrensis geoffrensis - Amazon havzası popülasyonu (Bolivya'da Teotonio Rapids yukarısındaki Madeira Nehri akaçlama alanı dışında)
    • Inia geoffrensis humboldtiana - Orinoco havzası popülasyonu
    • Inia geoffrensis boliviensis- Madeira Nehri akaçlama alanı içindeki Amazon havzası popülasyonu
Cins Inia - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Amazon nehir yunusu Inia geoffrensis
Blainville, 1817
Hassas türler (VU) Bilinmiyor Cetacea range map Amazon River Dolphin.PNG Amazon river dolphin size.svg
150 kilogram
Inia.png

Lipotidae familyası[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Lipotidae

Lipotidae familyasında da tek bir cins ve tür bulunur: Çin nehir yunusu. Fosil kayıtlarına göre bu yunusun ilk olarak 25 milyon yıl önce ortaya çıktığı ve Pasifik Okyanusu’dan Yangtze Nehri’ne 20 milyon yıl önce göç ettiği bilinmektedir.[31] 2006 yılı sonunda Yangtze nehrinde yapılan yunus araştırması sonucunda bir tane yunus ile bile karşılaşılmayınca soyu kısmen tükenmiş sayılmıştır.

Cins Lipotes - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Çin nehir yunusu Lipotes vexillifer
Miller, 1918
Kritik tehlikedeki türler (CR) Kısmen tükenmiş 13[32] Cetacea range map Chinese River Dolphin.PNG Baiji size.svg
130 kilogram
Lipotes vexillifer.png

Platanistidae familyası[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Platanistidae

Platanistidae familyasının tek bir türü olduğu düşünülmekteydi: Ganj ve İndus nehir yunusu. Ancak kafatası ve omurilik yapısındaki ve lipid içeriğindeki farklılıklar nedeniyle 1970’lerin başında biliminsanları bu iki popülasyonun iki ayrı tür olduğunu ilan ettiler.[33] 1988 yılında bu çalışmaların sonuçları sorgulandı ve sınıflandırma 1970 öncesine çevrildi. Dolayısıyla, günümüzde Platanista cinsinde iki alt tür bulunmaktadır: Platanista gangetica minor (İndus nehir yunusu) ve Platanista gangetica gangetica (Ganj nehir yunusu).[34]

Cins Platanista - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
Ganj ve İndus nehir yunusu Platanista gangetica
Roxburgh, 1801
Tehlikedeki türler (EN) 1.100[35] Cetacea range map South Asian river dolphin.png South Asian river dolphin size comparison.svg
200 kilogram

Pontoporiidae familyası[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Pontoporiidae

La Plata yunusu Pontoporiidae familyasında ve Pontoporia cinsindeki tek türdür.

Cins Pontoporia - 1 tür
Adı Bilimsel adı Korunma durumu Popülasyon Dağılımı Boyutu Resim
La Plata yunusu Pontoporia blainvillei
Gervais & d'Orbigny, 1844
Eksik veri 4.000-4.500 Cetacea range map La Plata River Dolphin.PNG La plata dolphin size.svg
50 kilogram

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f g Martin, Dr. Anthony R. (1991). Whales and Dolphins. London: Salamander Books.  (İngilizce)
  2. ^ a b Toplam popülasyon bilinmiyor ancak sayıları yüzbinlerce cıvarındadır.
  3. ^ Kuzey Atlantik’te bulunan çeşitli sürülerde yapılan tahminler sayıyı onbinler ile yüzbinler arasında gösterir.
  4. ^ Toplam popülasyonu bilinmiyor ancak yerel olarak yaygındır- Falkland Adalarında en yaygın yunus türüdür.
  5. ^ Kaliforniya ve Kuzey Pasifik’te çeşitli popülasyon tahminleri toplam 400.000’i gösterir
  6. ^ Araştırmalar bu yunus türünün Şili sularında en yaygın yunus türü olduğunu gösterir
  7. ^ ABD’nin kıta sahanlığında popülasyonun 60.000’in üzerinde olduğu kaydedilmiştir. Pasifik’te yapılan tahminlerde doğu tropik sularda 175.000, batı tropik sularda da 85.000 yunus belirtilmiştir. Dünya çapında popülasyon tahmini yoktur.
  8. ^ Doğu Pasifik tropik sularında 45.000 cıvarında olduğu tahmin edilmiştir. Yakın bir araştırmada Sulu Denizinde 1.200 yunus bulunduğu tahmini yapılmıştır. Dünya çapında tahmin yoktur.
  9. ^ Tek popülasyon tahmini doğu Pasiki tropik sularında 38.900’dur.
  10. ^ Toplam popülasyon bilinmiyor. Doğu Pasifik’te 40.000’i aştıkları tahmin ediliyor.
  11. ^ Yerel tahminlere göre Antarktika’da 70-80.000, tropik Pasifik’te 8.000, Japonya açıklarında 2.000 kadar, kuzeydoğu Pasifik’te 1.500 ve Norveç açıklarında 1.500
  12. ^ Toplam popülasyon bilinmiyor. Doğu Pasifik’te 150.000 ve batı Pasifik’te Japonya açıklarında 30.000’den fazla olduğu tahmin ediliyor.
  13. ^ Toplam popülasyon bilinmiyor. Güney Okyanuslarında 200.000’inden fazla olduğu tahmin ediliyor. Kuzey Atlantik popülasyonu bilinmiyor.
  14. ^ Havadan yapılan araştırmalarda 20.000’lik bir popülsyon görülmektedir. Dipte kalan hayvanlar da gözönüne alındığında gerçek rakam 25.000’in üzerine çıkabilir.
  15. ^ Beaufort Denizi’nde 40.000, Hudson Körfezi’nde 25.000, Bering Denizi’nde 18.000 ve Kanada’nın yüksek arktik kesimlerinde 28.000 oldukları tahmin edilmektedir.
  16. ^ Çin’de tehlikedeki türler arasında bulunan sırt yüzgeçsiz yunusların tüm dünyada tehlikedeki türler alınmasına yetecek kadar veri bulunmamaktadır. Kıyıya yakın bulunmalarından dolayı balık avcılığından çok etkilenmektedirler.
  17. ^ Hayvanın sayısı hakkında iyi tahminler bulunmamaktadır. Ancak 1970’lerin sonu ve 1999/2000 yılında yapılan iki araştırmanın karşılaştırmasından hem popülasyonlarının azaldığı hem de yaşam alanlarının daraldığı sonucu çıkmaktadır.
  18. ^ Tam sayıları bilinmemektedir. Doğu Pasifik’te: Orta Kaliforniya 4.120; Kuzey Kaliforniya 9.250; Oregon ve Vaşington 26.175. Atlantik’te: Maine Körfezi 67.500; Skagerrak ve Belt Denizleri 36.046; Kuzey Denizi 279.367; İrlanda ve batı BK 36.280.
  19. ^ Kuzey Pasifik ve Bering Denizi için en son tahmin 1.186.000’dir.
  20. ^ İspermeçet balinasının dünya üzerindeki toplam sayısı bilinmiyor. Kaba tahminlere göre 200.000 ile 2.000.000 arasında olduğu sanılmaktadır.
  21. ^ Dünya üzerinde toplam popülasyon tahmini yoktur. Bir araştırmaya göre doğu Pasifik’te yaklaşık 11.000 kadar bulunmaktadır.
  22. ^ Dünya üzerinde toplam popülasyon tahmini yoktur. Bir araştırmaya göre doğu Pasifik’te yaklaşık 11.000 kadar bulunmaktadır.
  23. ^ Türü tanımlamanın zorluğu yüzünden toplam dünya popülasyonu bilinmiyor.
  24. ^ Yazın Cook Boğazı’nda görece sıklıkla rastlanmaktadır.
  25. ^ Hemen hemen popülasyonları hakkında hiçbir bilgi yoktur.
  26. ^ Popülasyonu hakkında bilgi yoktur.
  27. ^ 2002’yılındaki bir araştırmaya göre Hawaii cıvarında 766 hayvan bulunmaktadır. Diğer bölgeler için tahminler yoktur.
  28. ^ Toplam popülasyon bilinmiyor.
  29. ^ Toplam popülasyonun 500.000’in üzerinde olduğu düşünülmektedir.
  30. ^ Martínez-Agüero, M., Flores-Ramírez, S. & Ruiz-García, M. (2006). "First report of major histocompatibility complex class II loci from the Amazon pink river dolphin (genus Inia)". Genetics and Molecular Research. http://www.funpecrp.com.br/gmr/year2006/vol3-5/pdf/gmr0202.pdf. 
  31. ^ Wang, Yongchen (2007-01-10). "Farewell to the Baiji". China Dialogue. http://www.chinadialogue.net/article/show/single/en/673-Farewell-to-the-baiji. Erişim tarihi: 2007-05-29. 
  32. ^ Kasım-Aralık 2006 araştırmasında hiçbir yunusa rastlanmadı. 1997 yılı araştırmasında 13 birey bulundu. 1986 yılında 300 cıvarında olduğu sanılmaktadır.
  33. ^ Pilleri, G., Marcuzzi, G. and Pilleri, O., 1982. Speciation in the Platanistoidea, systematic, zoogeographical and ecological observations on recent species. Investigations on Cetacea, 14: 15-46.
  34. ^ Rice, DW (1998). Marine mammals of the world: Systematics and distribution. Society for Marine Mammalogy. ISBN 978-1891276033. 
  35. ^ Tahminlere göre 1,100 İndus nehir yunusu ve belki 20 kadar Ganj nehir yunusu vardır.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]