Aretha Franklin

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Aretha Louise Franklin

1967'de Franklin
Genel bilgiler
Doğum adı Aretha Louise Franklin
Doğum 25 Mart 1942 (1942-03-25) (72 yaşında)
Memphis, Tennessee, ABD Amerika Birleşik Devletleri
Köken Detroit, Michigan, ABD
Tarzlar
Meslekler
  • Şarkıcı
  • Söz yazarı
  • Müzisyen
Çalgılar Vokal, piyano
Etkin yılları 1956-günümüz
Plak şirketi
İlişkili hareketler
Resmî sitesi arethafranklin.net

Aretha Louise Franklin (d. 25 Mart 1942) Amerikalı şarkıcı ve müzisyen. Franklin, kariyerine papaz babası C. L. Franklin'e kilisede gospel müzik söyleyerek başladı. 1960'ta 18 yaşındayken laik müzik kariyerine geçiş yaparak Columbia Records için kayıtlar yaptı. Ancak bu dönemde orta ölçekte başarılar elde edebildi. 1967'de Atlantic Records'la anlaşan Franklin, "Respect", "(You Make Me Feel Like) A Natural Woman" ve "Think" gibi şarkılarla beraber ticari övgü ve başarılar elde etti. Bu hit şarkılar neticesinde 1960'ların sonuna doğru "Soul Müziğin Kraliçesi" ünvanını aldı.

Franklin, Billboard listelerinde toplamda 112 şarkısıyla yer aldı. Bunlardan 77'si Hot 100'e girdi, 20 tanesi ise R&B listesinde bir numaraya erişti. Bu başarılar sayesinde bu liste tarihinde, en çok şarkısıyla listede yer alan şarkıcısı oldu. Sanatçı bunun dışında I Never Loved a Man the Way I Love You, Lady Soul, Young, Gifted & Black ve Amazing Grace gibi işlerle başarısına devam etti. 1970'lerin ortasında kayıt şirketiyle yaşadığı anlaşmazlıklara kadar eser vermeye devam etti. 1979'da babası vurulduktan sonra Franklin, Atlantic'i terk ederek Arista Records ile çalışmaya başladı. The Blues Brothers filminde kendisini canlandıran sanatçı, Jump to It ve Who's Zoomin' Who? gibi albümlerle başarılarını sürdürdü. 1998'de, Franklin ünlü opera ariası "Nessun Dorma"yı seslendirerek olumlu eleştiriler topladı ve o yılki Grammy töreninde Luciano Pavarotti'yi yerinden etti. Aynı yılın sonlarına doğru yayımladığı "A Rose Is Still a Rose" ile beraber son kez listelerde ilk kırka girdi.

Franklin toplamda 18 Grammy Ödülüne sahip olup 75 milyonun üzerindeki satışlarından ötürü gelmiş geçmiş en çok satan kadın sanatçılar arasındadır.[1] Franklin 1987'de Rock and Roll Hall of Fame'e dahil edilerek bu başarıyı gösteren ilk kadın oldu. Daha sonra 2005'te UK Music Hall of Fame'e, Ağustos 2012'deyse GMA'nın Gospel Music Hall of Fame'ine dahil edildi.[2] Franklin, Rolling Stone dergisinin en az iki "tüm zamanlar" listesine dahil oldu. Bunlardan ilki 9. olduğu Gelmiş Geçmiş En İyi Sanatçılar olup ikincisi 1. olduğu Gelmiş Geçmiş En İyi Şarkıcılar listesidir.[3][4]

Erken dönem hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Franklin' Memphis, Tennessee'de doğduğu ev, 406 Lucy Ave.[5]

Aretha Louise Franklin, Memphis, Tennessee'de Barbara Siggers ve Clarence LaVaughn Franklin'in kızı olarak dünyaya geldi. "C. L." mahlasını alan babası Shelby, Mississippi asıllı bir gezgin vaiz olup, annesi yetenekli bir piyanist ve vokalistti.[6] Franklin'in yanında, ebeveynleri üç kardeş daha dünyaya getirdikleri gibi her ikisi de bu evliliğin dışında başka çocuklara da sahip oldu. Franklin iki yaşındayken aile Buffalo, New York'a taşındı. Beşinci yaş gününden önce C. L. Franklin aileyi kalıcı olarak Detroit, Michigan'a taşıyarak Baptist kilisesi New Bethel'i kurdu. Franklin'in ailesi özellikle C. L. Franklin'in aldatma hikayeleri nedeniyle sorunlarla doluydu ve 1948 itibariyle ayrıldılar. Annesi bir önceki ilişkisinden olan oğlu Vaughn ile beraber Buffalo'ya yeniden yerleşti.

Popüler inanışların aksine Franklin'in annesi çocuklarını terk etmedi. Franklin, yazları Buffalo'ya gittiğini, annesinin de sıkça Detroit'e çocuklarını ziyarete geldiğini belirtti.[7] Franklin'in annesi onuncu yaş gününden önce, 7 Mart 1952'de vefat etti. Franklin'in büyükannesi Rachel ve Mahalia Jackson'ın da dahil olduğu birkaç kadın evdeki çocukların bakımına yardım etti.[8] Bu sıralarda Franklin kulağının yardımıyla nasıl piyano çalınacağını öğrendi.[9] Franklin'in babasının duygusal açıdan yüklü vaazleri onun "milyon dolar ses" olarak tanınmasına yol açtı ve ülke çapında verdiği vaazler sayesinde binlerce dolar kazandı.[10][11] Bu ün sayesinde gospel müzisyenleri Clara Ward, James Cleveland ve erken dönem Caravans üyeleri Albertina Walker ve Inez Andrews; Martin Luther King, Jr., Jackie Wilson ve Sam Cooke gibi birçok ünlü isim Franklin'lerin evini ziyarete geldi.[12][13]

Müzik kariyeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Erken dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

Annesinin ölümünden hemen sonra Franklin New Bethel'da solo şarkılar söylemeye başladı. Bunlardan ilki "Jesus, Be a Fence Around Me" ilahisiydi.[8][14] Dört sene sonra babası onun kariyer menajerliğini üstlendi ve onu "gospel caravan" adını verdiği kilise turlarına eşlik etmesi için yanında götürmeye başladı.[15] Kısa süre sonra kızının J.V.B. Records'la anlaşmasına öncülük eden babası, 1956'da Songs of Faith adlı ilk albümün çıkışına ön ayak oldu. Gospel radyo istasyonlarına "Never Grow Old" ve "Precious Lord, Take My Hand" şarkıları servis edildi. Franklin bu süreçte bazen The Caravans ve The Soul Stirrers ile beraber geziyordu ve dinsel olmayan müzik kariyerinden önce Soul Stirrers ile beraber şarkı söyleyen Sam Cooke'a aşık oldu.

18'ine girdikten sonra Franklin, babasına Sam Cooke gibi pop müzik kaydetmeye niyetli olduğunu söyledi. Menajeri olarak C. L., bu konuda yardımcı olacağını belirterek onunla beraber iki şarkılık bir demo hazırladı ve bu sayede Columbia Records'ın ilgisini çekti. 1960'ta bu şirketle anlaşma imzalayan sanatçı "five-percent artist" (Türkçe: "yüzde beş sanatçı") adıyla atfedildi.[16] Bu sıralarda pop performansları için koreograf Cholly Atkins'ten yardım aldı. Columbia ile anlaşmasından önce Sam Cooke, Franklin'in babasını kendi şirketi olan RCA'ya almak için ikna girişimlerinde bulunmuştu. Yine bölgesel kayıt şirketi sahibi Berry Gordy, Franklin'i ve ablası Erma'yı Tamla etiketine dahil etmek istemişti. Franklin'in babası ise bu şirketin henüz oturmadığını hissetti. Franklin'in ilk Columbia teklisi "Today I Sing the Blues",[17] Eylül 1960'ta yayımlanarak Hot Rhythm & Blues Sellers listesinde ilk onda yer aldı.

İlk başarılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ocak 1961'de Columbia, Franklin'in ilk ana akım albümü Aretha: With the Ray Bryant Combo'yu piyasaya sürdü. Albümde Billboard Hot 100 listesinde gözüken ilk teklisi "Won't Be Long" da yer almaktaydı. Büyük kısmının prodüksiyonu Clyde Otis tarafından üstlenilen bu Columbia kayıtları, vokal caz, blues, doo-wop ve rhythm and blues gibi farklı türde denemeler içeriyordu. Yıl bitmeden, "Rock-a-Bye Your Baby with a Dixie Melody" şarkısını yeniden seslendiren şarkıcı, teklinin B yüzüne R&B hiti "Operation Heartbreak"i de dahil etti. "Rock-a-Bye" Avustralya ve Kanada'da ilk kırkta gözükerek sanatçının ilk uluslararası hiti oldu. Franklin, 1961 sonunda Down Beat tarafından "yeni-yıldız kadın vokal" şeklinde bahsedildi.[18] 1962'de Columbia'dan The Electrifying Aretha Franklin ve Amerikan listelerinde 69 numarada beliren The Tender, the Moving, the Swinging Aretha Franklin albümleri yayımlandı.

1964 itibariyle Franklin iyice pop müziğe yönelmeye başladı. 1965 başında "Runnin' Out of Fools" adlı baladıyla R&B listelerinde ilk ona kadar yükseldi. Sonraki süreçte R&B ve Easy Listening listelerinde çeşitli şarkılarıyla göründü. 1960'lar ortalarında Franklin, gece kulübü ve tiyatrolardaki gösterileri ile $100.000 kazanır hale geldi.[18] Aynı dönemde Hollywood A Go-Go ve Shindig! gibi rock and roll gösterilerinde de sahne aldı. Buna karşın, kayıt şirketinin Franklin'in yeteneklerini göz ardı ettiği de tartışılır hale geldi. Columbia yöneticisi John H. Hammond, daha sonraları Columbia'nın Franklin'in gospel geçmişini göz ardı ettiğinden ötürü sanatçının asıl potansiyelini ortaya çıkaramadığını belirtti.[17]

Ticari başarı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ocak 1967'de altı yıllık anlaşma sonunda Columbia ile anlaşmasını yenilemeyen Franklin, Atlantic Records'a geçti. O ay That month, Muscle Shoals, Alabama'daki FAME Stüdyoları'na giderek Muscle Shoals Rhythm Section'ın ünlü müzisyenlerinin önünde "I Never Loved a Man (The Way I Love You)"yu seslendirdi.[17] Şarkı Şubat ayında yayımlanarak R&B listelerinin zirvesine otururken Billboard Hot 100 listesinde dokuz numaraya kadar yükselerek sanatçının ilk ona giren ilk şarkısı oldu. Şarkının B yüzü "Do Right Woman, Do Right Man" de R&B listelerinde 37 numarada kendine yer buldu. Nisan ayında, Otis Redding'in "Respect" şarkısının coşkulu Franklin sürümü yayımlandı. Şarkı hem R&B hem pop listesinde bir numaraya yükseldi. Sonraları sanatçının imza şarkısı olduğu gibi sivil haklar ve feminizm marşı olarak da kullanıldı.[17]

Franklin'in Atlantic'ten çıkan ilk albümü I Never Loved a Man the Way I Love You ticari başarılar elde ederek altın plakla ödüllendirildi. 1967'de iki şarkısıyla daha "Baby I Love You" ve "(You Make Me Feel Like A) Natural Woman". Franklin'in prodüktör Jerry Wexler ile birlikteliği, sanatçının Atlantic dönemindeki en başarılı şarkılarının ortaya çıkmasına yardımcı oldu. 1968'de Lady Soul ve Aretha Now adlı çok satan albümlerini yayımladı. Bu albümler Franklin'in en bilinen şarkılarından "Chain of Fools", "Ain't No Way", "Think" ve "I Say a Little Prayer" gibi şarkıları içermekteydi. Şubat 1968'de En İyi Kadın R&B Vokal Performansı da dahil olmak üzere iki Grammy aldı. Franklin, bu dalda 1975'te Natalie Cole'ın "This Will Be (An Everlasting Love)" ile aynı ödülü kazanmasına kadar toplamda sekiz kez art arda ödül kazandı (toplamda on bir kez bu ödülü aldı). 16 Şubat 1968'de Franklin kendi şerefine düzenlenen bir günde eski dostu Martin Luther King, Jr. ile görüştü. Aynı gün, ölümünden iki ay önce Luther King ona SCLC Drum Beat Ödülü takdim etti.[19][20][21] Franklin, Haziran 1968'de Time dergisinin kapağında yer aldı.[22]

Franklin'in başarıları 1970'lerde daha ilerilere çıktı. Bu süreçte "Spanish Harlem", "Rock Steady" ve "Day Dreaming" gibi şarkılarla ilk onda yer alırken, Spirit in the Dark, Young, Gifted & Black ve gospel türündeki Amazing Grace gibi albümlerle olumlu eleştiriler aldı. 1971'de Franklin, Fillmore West'in afişlerinde yer alan ilk R&B şarkıcısı oldu. Bir süre sonra da Aretha Live at Fillmore West adlı canlı performans albümü piyasaya sürüldü.[23] Quincy Jones prodüksiyonu içeren albümü Hey Now Hey (The Other Side of the Sky) ile beraber Franklin'in kariyerinde bir gerileme görüldü. Her ne kadar "Angel" ticari olarak başarı gösterse de 1973'te yayımlandığında oldukça düşük bir satış grafiği gösterdi. Franklin bu süreçten sonra "Until You Come Back to Me" ve "I'm in Love" gibi şarkılarla R&B başarıları gösterse de 1975'ten sonra kayda değer liste başarıları elde edemedi. Jerry Wexler 1976'da Atlantic'ten ayrılıp Warner Bros. Records'a geçtikten sonra Franklin, Curtis Mayfield ile beraber "Sparkle" filminin soundtrack'i üzerinde çalıştı. Albümde sanatçının 70'lerdeki son top-40 hiti olan "Something He Can Feel" yer alıyordu. Franklin'in Sweet Passion, Almighty Fire ve La Diva da dahil olmak üzere bundan sonraki Atlantic albümleri fiyaskoyla sonuçlandı. 1979'da ise sanatçı şirketten ayrılmaya karar verdi.

Sonraki yıllar[değiştir | kaynağı değiştir]

Franklin 21 Nisan 2007'de Dallas'taki Nokia Theater'da.

1980'de Clive Davis'in de dahil olduğu Arista Records'a kaydolan Franklin, Kraliçe Elizabeth'in önünde Royal Albert Hall'de kraliyet konseri verdi. Franklin bunun yanında komedi müzikali The Blues Brothers'ta konuk oyuncu olarak bir garsonu canlandırarak övgü topladı. Franklin'in ilk Arista albümü Aretha''da R&B listesinde 3 numaraya yükselen "United Together" ve Grammy ödülü adayı gösterilen Otis Redding cover'ı "I Can't Turn You Loose" yer almaktaydı. 1981'de yayımlanan Love All the Hurt Away, aynı adlı George Benson düeti ve Grammy ödüllü Sam & Dave cover'ı "Hold On, I'm Comin'"i içeriyordu. Franklin yedi yıldan sonra Jump to It adlı albümle altın plak kazandı. Albümle aynı adı taşıyan şarkı da altı seneden sonra listelerde ilk kırkta yer alan ilk şarkısı oldu.

1985'de daha "genç bir ses" elde etmek amacıyla dördüncü Arista albümü Who's Zoomin' Who'yu yayımlayarak bir milyondan fazla sattı. "Freeway of Love", "Who's Zoomin' Who" ve "Sisters Are Doing It for Themselves" gibi şarkıları içeren albüm böylelikle sanatçının platin plak kazanan ilk albümü oldu.[24] Bir sonraki sene yayımlanan Aretha da benzer başarılara imza attı. Bu albümde de "Jumpin' Jack Flash", "Jimmy Lee" ve George Michael düeti "I Knew You Were Waiting for Me" gibi bilinen şarkıları yer almaktaydı. Bu dönemde Franklin A Different World ve Together gibi gösteriler için tema şarkıları seslendirdi.[25] 1987'de babasının kilisesinde kaydedilen üçüncü gospel albümü One Lord, One Faith, One Baptism'ü ve 1989'da Through the Storm'u yayımladı. Franklin'in 1991 albümü What You See is What You Sweat ise listelere giremedi. Frankin listelere bir daha 1993'teki dans şarkısı "A Deeper Love" ile, ilk 40'a ise 1994'teki "Willing to Forgive" şarkısıyla geri döndü.

1998'de Franklin, Lauryn Hill tarafından prodüksiyonu üstlenilen "A Rose Is Still a Rose" ile listelerde ilk 40'ta yer alırken, aynı addaki albümü altın plak elde etti. Aynı yıl Grammy Ödülleri töreninde "Nessun Dorma"yı seslendiren sanatçı büyük övgüler topladı. Her final Arista album, So Damn Happy, was released in 2003 and featured the Grammy-winning song, "Wonderful". In 2004, Franklin announced that she was leaving Arista after over 20 years with the label. To complete her Arista obligations, Franklin issued the duets compilation album, Jewels in the Crown: All-Star Duets with the Queen, in 2007. The following year, she issued the holiday album, This Christmas, Aretha, on DMI Records.

Franklin singing at the 2009 inauguration of President Obama

In January 2009, Franklin again made international headlines for performing "My Country 'Tis of Thee" at President Barack Obama's inaugural ceremony with her church hat becoming a popular topic online. In 2010, Franklin accepted an honorary degree from Yale University.[26] In 2011, under her own label, Aretha's Records, she issued the album, Aretha: A Woman Falling Out Of Love. As of 2014, Franklin is now signed under RCA Records and is currently working again with Clive Davis. A new album is in the works with producers Babyface and Danger Mouse planning to work with Franklin.[27]

On September 29, 2014, Franklin performed to a standing ovation, with Cissy Houston as backup, a compilation of Adele's "Rolling in the Deep" and "Ain't No Mountain High Enough" on the Late Show with David Letterman.[28] Franklin's cover of "Rolling in the Deep" will be featured among nine other songs in her first RCA release, Aretha Franklin Sings the Great Diva Classics, which was released on October 21, 2014.

In October 2014 Franklin became the first woman to have 100 songs on Billboard's Hot R&B/Hip-Hop Songs chart with the success of her cover of Adele's "Rolling in the Deep", which debuted at number 47 on the chart.[29]

Müzikal tarz ve imaj[değiştir | kaynağı değiştir]

Franklin has often been described as a great singer and musician due to "vocal flexibility, interpretive intelligence, skillful piano-playing, her ear, her experience."[30] Franklin's voice has been described as being a "powerful mezzo-soprano voice" and has been praised for her arrangements and interpretations of other artists' hit songs.[31] Of describing Franklin's voice as a youngster on her first album, Songs of Faith, released when she was just fourteen, Jerry Wexler explained that Franklin's voice "was not that of a child but rather of an ecstatic hierophant."[32] Franklin's image went through rapid changes throughout her career. During the 1960s, Franklin was known for wearing bouffant hairdos and extravagant dresses that were sometimes surrounded enveloped in either mink fur or feathers. In the 1970s, embracing her roots, Franklin briefly wore the Afro hairdo and wore Afrocentric styled clothing admired by her peers. In the mid-1970s, after dropping weight, Franklin began wearing slinkier attire. By the 1980s, she had settled on wearing nightgowns and extravagant dresses.

Kişisel yaşam[değiştir | kaynağı değiştir]

Aretha Franklin and William Wilkerson watching Roger Federer at the 2011 US Open.

After being raised in Detroit, Franklin relocated to New York City in the 1960s, where she lived until moving to Los Angeles in the mid-1970s. She eventually settled in Encino, California where she lived until 1982. She then returned to the Detroit suburb of Bloomfield Hills, Michigan to be close to her ailing father and siblings. Franklin maintains a residence there to this day. Following an incident in 1984, she has cited a fear of flying that has prevented her from traveling overseas; she has performed only in North America since then.[33] The mother of four sons, her first child, Clarence was born just after Franklin turned 14.[34] Neither son's father has been identified. While pursuing her career and "hanging out with [friends]", Franklin's grandmother Rachel and sister Erma took turns raising the children.[35] Franklin's third child, Ted White, Jr., was born in 1964 and is known professionally as Teddy Richards. He has provided guitar backing for his mother's band during live concerts.[36]

Franklin has married twice. She married Ted White in 1961, despite objections from her father. After a contentious marriage that involved domestic violence, she divorced White in 1969.[37] She then married her second husband, actor Glynn Turman, on April 11, 1978 at her father's church. By marrying Turman, Franklin became stepmother of Turman's three children from a previous marriage. Franklin and Turman separated in 1982 after Franklin returned to Michigan from California, and they divorced in 1984. At one point, Franklin had plans to walk down the aisle with longtime companion Willie Wilkerson.[38][39] Franklin and Wilkerson had had two previous engagements stretching back to 1988. Franklin eventually called the 2012 engagement off.

Franklin's sisters Erma and Carolyn were professional musicians as well and spent years performing background vocals on Franklin's recordings. Following Franklin's divorce from Ted White, her brother Cecil became her manager, and maintained that position until his death from lung cancer on December 26, 1989. Sister Carolyn died the previous year in April 1988 from breast cancer, while eldest sister Erma passed from throat cancer in September 2002. Franklin's half-brother Vaughn died two months after Erma in late 2002. Half-sister Carl Kelley (née Jennings; born 1940) is still alive at 74. Kelley is C. L. Franklin's daughter by Mildred Jennings, a then 12-year-old congregant of New Salem Baptist Church in Memphis, where C. L. was pastor.[40] Franklin was performing at the Aladdin Hotel in Las Vegas, on June 10, 1979, when her father C. L. was shot twice at point blank range in his Detroit home.[41] After six months at Henry Ford Hospital, still in a state of coma, C.L. was moved back to his home with 24-hour nursing care. Aretha moved back to Detroit in late 1982 to assist with the care of her father, who died at Detroit's New Light Nursing Home on July 27, 1984.[42]

Franklin has been romantically linked to many musicians, including Sam Cooke and Dennis Edwards, formerly of The Temptations. Some of her music business friends have included Dionne Warwick, Mavis Staples, and Cissy Houston, who began singing with Franklin as members of the Sweet Inspirations. Cissy sang background on Franklin's classic hit "Ain't No Way".[43] Franklin first met Cissy's daughter, Whitney, in the early 1970s.[44] She was made Whitney's honorary aunt, and Whitney often referred to her as "Auntie Ree".[45] Whitney died on February 11, 2012.[46] Franklin stated she was surprised by her death.[46] She had initially planned to perform at Houston's memorial service on February 18, but her representative claimed that Franklin suffered a leg spasm and was unable to attend. In response to criticism of her non-attendance, she stated, "God knows I wanted to be there, but I couldn't."[47]

Franklin is a registered Democrat.[48] In 2014, she was granted the honorary degree of Doctor of Arts from Harvard University for her contributions to music.[49]

Kilo durumları ve sağlık sorunları[değiştir | kaynağı değiştir]

Franklin dealt with weight issues for years. In 1974, she dropped 40 pound (18 kg) during a crash diet[50] and maintained her new weight until the end of the decade.[51] Franklin again lost the weight in the early 1990s prior to releasing her album What You See Is What You Sweat, then gained it back again a year and a half later. She later admitted to years of "yo-yo" dieting. She lost 85 pound (39 kg) following her surgery to remove an undisclosed tumor, then admitted later, in 2012, that she had gained some of the weight back.[52] A former chain smoker who struggled with alcoholism, she quit smoking in 1992.[53] Franklin admitted in 1994 that her smoking was "messing with my voice",[54] but after quitting smoking she said later, in 2003, that her weight "ballooned".[55]

In 2010, Franklin canceled a number of concerts after she decided to have surgery for an undisclosed tumor.[52] Discussing the events in 2011, she stated the surgery Franklin had would "add 15 to 20 more years" to her life. She denied that the ailment had anything to do with pancreatic cancer as it was rumored.[56] On May 19, 2011 Aretha Franklin had her comeback show in the Chicago theatre.[57] In May 2013, Franklin canceled two performances to deal with an undisclosed medical treatment.[58] Later in the same month, Franklin canceled three more concerts in June and planned to return to perform in July.[59] However, a July 27 show in Clarkston, Michigan was canceled due to continued medical treatment.[60] In addition, Franklin canceled an appearance at an MLB luncheon in Chicago honoring her commitment to civil rights on an August 24 date.[61] She also canceled a September 21 performance in Atlanta due to her health recovery.[62] During a phone interview with The Associated Press in late August, 2013 Franklin stated that she had a "miraculous" recovery from her undisclosed illness but had to cancel shows and appearances until she was at 100% health, stating she was "85% healed".[63] Aretha has since returned to live performing, including a 2013 Christmas concert at Detroit's Motor City Casino. She launched a multi-city tour beginning the summer of 2014, starting with a June 14 performance in New York at the Radio City Music Hall.[64]

Kalıt[değiştir | kaynağı değiştir]

Franklin wipes a tear after being honored with the Presidential Medal of Freedom on November 9, 2005, at the White House. Seated with her are fellow recipients Robert Conquest, left, and Alan Greenspan
A wax sculpture of Franklin on display at Madame Tussauds in New York City.

In 1987, Franklin was the first female performer inducted into the Rock and Roll Hall of Fame.[65] Two years earlier, the Michigan government labeled her voice as a "natural resource".[66] Franklin received her star on the Hollywood Walk of Fame in 1979. In 1994, she received a medal from the Kennedy Center Honors and that year won the NARAS Lifetime Achievement Award. She won the NARAS Grammy Legend award four years prior. In 1999, she earned the National Medal of Arts. In 2005, she received the Presidential Medal of Freedom. Franklin was inducted to the UK Music Hall of Fame in 2005, becoming the second female performer to be honored after Madonna.

In 2008, she received the MusiCares Person of the Year prior to performing at that year's Grammys. That same year, she was listed in the top 20 of artists on the Billboard Hot 100 all-time top artists list.[67] In 2012, she was inducted to the GMA Gospel Music Hall of Fame. Franklin has been described as "the voice of the civil rights movement, the voice of black America" and a "symbol of black equality".[68][69] She was also listed as number 1 on Rolling Stone's list of the Greatest Singers of All Time.[70] In February 2011, following news of her surgery and recovery, the Grammy Awards paid tribute to the singer with a medley of her classics by singers such as Christina Aguilera, Florence Welch, Jennifer Hudson, Martina McBride and Yolanda Adams.[71]

Akademik itibar[değiştir | kaynağı değiştir]

Franklin received an honorary degree from Harvard University.[72]

She has also received other degrees, including honorary doctorates in music from Princeton University, in 2012; Yale University, 2010; the Berklee College of Music, 2006; the New England Conservatory of Music, 1995; and the University of Michigan, 1987. She also received an honorary Doctor of Humane Letters degree from Wayne State University in 1990 and an honorary Doctor of Law degree from Bethune-Cookman College in 1975.[73]

Ödülleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Diskografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir numaraya yükselmiş R&B teklileri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. "I Never Loved a Man (The Way I Love You)" (1967)
  2. "Respect" (1967)
  3. "Baby I Love You" (1967)
  4. "Chain of Fools" (1967)
  5. "(Sweet Sweet Baby) Since You've Been Gone" (1968)
  6. "Think" (1968)
  7. "Share Your Love with Me" (1969)
  8. "Call Me" (1970)
  9. "Don't Play That Song (You Lied)" (1970)
  10. "Bridge Over Troubled Water" (1971)
  11. "Spanish Harlem" (1971)
  12. "Day Dreaming" (1972)
  13. "Angel" (1973)
  14. "Until You Come Back to Me (That's What I'm Gonna Do)" (1973)
  15. "I'm in Love" (1974)
  16. "Something He Can Feel" (1976)
  17. "Break It to Me Gently" (1977)
  18. "Jump to It" (1982)
  19. "Get It Right" (1983)
  20. "Freeway of Love" (1985)

Filmografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "That’s Dr. Aretha Franklin to you". Call and Post. 2011-11-02. 21 Mayıs 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130521170445/http://www.callandpost.com/index.php/entertainment/music/1329-thats-dr-aretha-franklin-to-you. 
  2. ^ "Aretha Franklin inducted into Gospel Music Hall of Fame | Music | Detroit Free Press | freep.com". http://www.freep.com/article/20120814/ENT04/120814088/Aretha-Franklin-inducted-into-Gospel-Music-Hall-of-Fame. 
  3. ^ "100 Greatest Singers: Aretha Franklin". Rolling Stone. 27 Kasım 2008. http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-singers-of-all-time-19691231/aretha-franklin-20101202. Erişim tarihi: May 16, 2013. 
  4. ^ "100 Greatest Artists of All Time". Rolling Stone. http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/aretha-franklin-20110420. Erişim tarihi: 16 Mayıs 2013. 
  5. ^ "Sister Ree's Scrapbook, An Aretha Franklin Photo Gallery 13". http://www.morethings.com/music/aretha_franklin/photo_gallery13.htm. Erişim tarihi: 6 Kasım 2010. 
  6. ^ Bego 2010, sf. 11.
  7. ^ McAvoy 2002, sf. 19-20.
  8. ^ a b McAvoy 2002, sf. 22.
  9. ^ McAvoy 2002, sf. 20-21.
  10. ^ Dobkin 2006, sf. 48.
  11. ^ Feiler 2009, sf. 248.
  12. ^ "Inez Andrews: A towering gospel artist - Chicago Tribune". Articles.chicagotribune.com. 2012-12-19. http://articles.chicagotribune.com/2012-12-19/entertainment/ct-ent-1220-inez-andrews-obit-20121219_1_albertina-walker-gospel-inez-andrews. Erişim tarihi: 2014-03-20. 
  13. ^ Hevesi, Dennis (21 Aralık 2012). "Inez Andrews, Gospel Singer, Dies at 83". The New York Times. http://www.nytimes.com/2012/12/22/arts/music/inez-andrews-gospel-singer-dies-at-83.html?_r=0. Erişim tarihi: 2014-03-20. 
  14. ^ Dave Hoekstra (12 May 2011). "Aretha Franklin’s roots of soul". Chicago Sun-Times. http://www.suntimes.com/entertainment/music/5151565-421/roots--of-soul.html. Erişim tarihi: 18 Nisan 2012. 
  15. ^ Carroll, Jillian (2004). Aretha Franklin. Chicago: Raintree. ISBN 0-7398-7029-7. http://books.google.com/books?id=7nhDFoq_iQEC&pg=PA15. 
  16. ^ Ebony 1964, sf. 88.
  17. ^ a b c d Şablon:Gilliland
  18. ^ a b Ebony 1964, sf. 85.
  19. ^ Dobkin 2006, sf. 5.
  20. ^ Whitaker 2011, sf. 315.
  21. ^ Bego 2010, sf. 107.
  22. ^ "TIME Magazine Cover: Aretha Franklin". Time. June 28, 1968. http://www.time.com/time/covers/0,16641,19680628,00.html. Erişim tarihi: 30 Eylül 2011. 
  23. ^ "Aretha Franklin songs". http://www.wolfgangsvault.com/aretha-franklin/songs. [ölü/kırık bağlantı] – from the Bill Graham archives; requires free login.
  24. ^ Rolling Stone magazine, "Aretha Franklin's New Wave of Pop" by Eliza Graham, page 11.
  25. ^ Patrick Goldstein (18 Temmuz 1986). "Writer's Ballad Tapped For Abc-tv Fall Theme". South Florida Sun-Sentinel. http://articles.sun-sentinel.com/1986-07-18/features/8602120160_1_abc-tv-aretha-franklin-brock-walsh. Erişim tarihi: 18 Nisan 2012. 
  26. ^ Rosenthal, Lauren (May 24, 2010). "Univ. confers 3,243 degrees at 309th Commencement". Yale Daily News. http://www.yaledailynews.com/news/2010/may/24/univ-confers-3243-degrees-at-309th-commencement. Erişim tarihi: November 30, 2010. 
  27. ^ "Q&A: Aretha Franklin talks about Gospelfest and new album". The Washington Post. May 10, 2013. http://articles.washingtonpost.com/2013-05-10/entertainment/39156318_1_aretha-franklin-audra-mcdonald-biopic. Erişim tarihi: May 17, 2013. [ölü/kırık bağlantı]
  28. ^ "Aretha Franklin Gets Standing Ovation from Letterman Audience With Knockout Performance". Showbiz411. September 30, 2014. http://www.showbiz411.com/2014/09/30/aretha-franklin-gets-standing-ovation-from-letterman-audience-with-knockout-performance. Erişim tarihi: September 30, 2014. 
  29. ^ "Aretha Franklin becomes first woman to join R&B chart's 100 club". Express.co.uk. http://www.express.co.uk/news/showbiz/520530/Aretha-Franklin-becomes-first-woman-to-join-R-B-chart-s-100-club. Erişim tarihi: October 18, 2014. 
  30. ^ Dobkin 2006, sf. 8.
  31. ^ Whitaker 2011, sf. 312.
  32. ^ McMahon 2000, sf. 373.
  33. ^ Interview, The Webdy Williams Show, March 2011, YouTube.com, at Minute 2:00, retrieved at 16. August 2011
  34. ^ Nick Salvatore (2005). Singing in a Strange Land: C.L. Franklin, the Black Church, and the Transformation of America. Little Brown. ss. 203–204, 224. ISBN 0-316-16037-7. OCLC 56104283. http://books.google.com/books?id=bRDAQSK9DlkC&pg=PA203. 
  35. ^ Ebony 1995, sf. 32.
  36. ^ "Aretha Franklin gets engaged". NDTV. 3 January 2012. http://www.ndtv.com/article/music/aretha-franklin-gets-engaged-163296. Erişim tarihi: 18 April 2012. 
  37. ^ Bego 2010, sf. 125-126.
  38. ^ "Soul singer Aretha Franklin is engaged". CNN. January 2, 2012. http://www.cnn.com/2012/01/02/showbiz/aretha-franklin-engaged/?hpt=hp_c2. 
  39. ^ "Aretha Franklin to get married this summer | Celebrity Buzz | a Chron.com blog". Blog.chron.com. 2012-01-02. http://blog.chron.com/celebritybuzz/2012/01/aretha-franklin-to-get-married-this-summer/. Erişim tarihi: 2012-05-13. 
  40. ^ Salvatore, Nick, Singing in a Strange Land: C. L. Franklin, the Black Church, and the Transformation of America, Little Brown, 2005, Hardcover ISBN 0-316-16037-7, pp. 61–62
  41. ^ Baltimore Afro-American 1979.
  42. ^ Jet 1984.
  43. ^ Roger Friedman (17 February 2012). "Who Is Cissy Houston? A Primer". Showbiz411. http://www.showbiz411.com/2012/02/17/who-is-cissy-houston-a-primer. Erişim tarihi: 18 April 2012. 
  44. ^ Whitall, Susan. "Aretha Franklin recalls meeting a young Whitney Houston". Aretha Franklin, who will sing at Whitney Houston's funeral Saturday, spoke to Al Roker on the "Today" show Friday morning about the first time she met Houston, as a wide-eyed 8- or 9-year-old.. The Detroit News. http://www.detroitnews.com/article/20120217/ENT09/202170397/1361/Aretha-Franklin-recalls-meeting-a-young-Whitney-Houston. Erişim tarihi: 18 February 2012. [ölü/kırık bağlantı]
  45. ^ Whitall, Susan. "Aretha Franklin recalls meeting a young Whitney Houston". The Queen of Soul corrected one thing about her relationship to Houston. She says she wasn't really Houston's godmother, but a sort of honorary aunt.. The Detroit News. http://www.detroitnews.com/article/20120217/ENT09/202170397/1361/Aretha-Franklin-recalls-meeting-a-young-Whitney-Houston. Erişim tarihi: 18 February 2012. [ölü/kırık bağlantı]
  46. ^ a b "Singer Whitney Houston dies at 48 - CNN.com". CNN. February 12, 2012. http://edition.cnn.com/2012/02/11/showbiz/whitney-houston-dead/?hpt=hp_t1. 
  47. ^ "Aretha Franklin Talks Turning 70 Years Old , Shares Update On Her Health". Access Hollywood. http://watch.accesshollywood.com/search/aretha-franklin-talks-turning-70-years-old-shares-update-on-her-health/1531031155001?searchterm=aretha. 
  48. ^ On an ABC promo aired on July 27, 2010, announcing Franklin and Condoleezza Rice's appearing together in concert there was a segment in which Franklin was being interviewed and she said herself, "I am a Democrat".
  49. ^ Ireland, Corydon; Pazzanese, Christina; Powell, Alvin; Walsh, Colleen (May 29, 2014). "Eight to receive honorary degrees". http://news.harvard.edu/gazette/story/2014/05/eight-to-receive-honorary-degrees/. Erişim tarihi: May 29, 2014. 
  50. ^ Ebony 1974.
  51. ^ Bego 2010, sf. 162-165.
  52. ^ a b "Aretha Franklin Reveals Tumour Scare". Contact News. 10 January 2012. http://www.contactmusic.com/news/aretha-franklin-reveals-tumour-scare_1282135. Erişim tarihi: May 26, 2013. 
  53. ^ Bego 2010, sf. 305.
  54. ^ Ebony 1995, sf. 30.
  55. ^ Jet 2003, sf. 62-63.
  56. ^ "Aretha Franklin Sets The Record Straight On Her Health". Access Hollywood. January 13, 2011. http://www.accesshollywood.com/aretha-franklin-sets-the-record-straight-on-her-health-i-dont-know-where-pancreatic-cancer-came-from_article_42228. 
  57. ^ Bob Gendron (2011-05-20). "Aretha Franklin sings in Chicago - Chicago Tribune". Articles.chicagotribune.com. http://articles.chicagotribune.com/2011-05-20/entertainment/ct-live-0521-aretha-franklin-review-20110520_1_chicago-theatre-glorious-form-soul. Erişim tarihi: 2014-03-20. 
  58. ^ Lewis, Randy (May 13, 2013). "Aretha Franklin cancels 2 shows for undisclosed ailment". Los Angeles Times. http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-aretha-franklin-cancel-shows-treatment-20130513,0,6343514.story. Erişim tarihi: May 17, 2013. 
  59. ^ "Aretha Franklin taking June off, postponing shows". USA Today. May 22, 2013. http://www.usatoday.com/story/life/music/2013/05/22/aretha-franklin-taking-june-off-postponing-shows/2350335/. Erişim tarihi: May 23, 2013. 
  60. ^ "Aretha Franklin cancels hometown show citing treatment". CBSNews.com. July 12, 2013. http://www.cbsnews.com/8301-207_162-57593542/aretha-franklin-cancels-hometown-show-citing-treatment/. Erişim tarihi: July 12, 2013. 
  61. ^ "Aretha Franklin not attending baseball luncheon". August 19, 2013. http://www.kansascity.com/2013/08/19/4420947/aretha-franklin-not-attending.html. Erişim tarihi: August 22, 2013. [ölü/kırık bağlantı]
  62. ^ "Aretha Franklin Cancels September Show, Sparking Concerns Over Her Health". August 20, 2013. http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/aretha-franklin-cancels-september-show-sparking-concerns-over-her-health/10709408. Erişim tarihi: August 22, 2013. 
  63. ^ "The Queen of Soul is on the mend, but from what?". USAToday.com. August 21, 2013. http://www.usatoday.com/story/life/people/2013/08/21/aretha-franklin-says-shes-85-percent-healed/2680287/. Erişim tarihi: August 22, 2013. 
  64. ^ Edna Gundersen, USA TODAY (2014-06-12). "Aretha Franklin happily sheds weight, embraces future". Usatoday.com. http://www.usatoday.com/story/life/music/2014/06/12/aretha-franklin-on-her-music-health-and-slimmer-wardrobe/10359741/. Erişim tarihi: 2014-08-02. 
  65. ^ Ebony 1995, sf. 29.
  66. ^ Bego 2010, sf. 238.
  67. ^ The Billboard Hot 100 All-Time Top Artists[ölü/kırık bağlantı]. Billboard.com. Retrieved on July 8, 2011.
  68. ^ Dobkin, Matt (2006). I Never Loved A Man The Way I Love You: Aretha Franklin, Respect, and the Making Of A Soul Music Masterpiece. New York: St. Martin's Griffin. ISBN 0-312-31828-6. http://books.google.com/books?id=lHJC0ne4zbAC&pg=PA6=false. 
  69. ^ Bego, Mark (1989). Aretha Franklin: The Queen Of Soul. New York: St.Martin's Press. ss. 108. ISBN 978-0-7090-4053-8. http://books.google.com/books?id=ErKigdCXUwoC&pg=PA108. 
  70. ^ "100 Greatest Artists: Aretha Franklin". Rolling Stone. April 20, 2011. http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/aretha-franklin-20110420. Erişim tarihi: May 23, 2013. 
  71. ^ Grammy Awards tribute to Aretha Franklin Franklin has been cited as a major influence of singers such as Jennifer Hudson, Jill Scott, and many others.
  72. ^ "Harvard Honorary Degrees". http://www.harvard.edu/honorary-degrees. Erişim tarihi: 2014-07-20. 
  73. ^ Yesha Callahan (May 29, 2014). "Aretha Franklin Receives Honorary Degree From Harvard University - The Root". The Root. http://www.theroot.com/blogs/the_grapevine/2014/05/aretha_franklin_receives_honorary_degree_from_harvard_university.html. Erişim tarihi: October 4, 2014. 

Bibliyografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Şablon:Wikipedia books

Şablon:Aretha Franklin