Velayet-i fakih

Velayet-i fakih, din hukuku bilgini anlamına gelen fakihin vesayet ve yönetim yetkisi anlamına gelmektedir.

Şii siyasal düşüncesinde dini ve siyasi otorite İslam peygamberi Muhammed'in damadı Ali'nin soyundan gelen "İmam"lara aittir. Caferilik'te 12. İmam Mehdi'nin gizlendiği ve ileride belirsiz bir zamanda geri döneceğine inanılmaktadır. İmam Mehdi'nin gizli olduğu süre içerisinde dini ve siyasal liderliğin kime ait olacağı sorunu uzun yıllar Şii siyasal düşüncesindeki tartışma konularından birisi olmuştur. Pek çok Caferi din adamı Mehdi hariç herhangi birisinin liderlik iddia etmesini şirk olarak yorumlamış; Caferilere yalnızca Mehdi'nin önderlik edebileceğini, Mehdi geri dönene kadar da Caferilerin siyasetle ilgisi olmaması gerektiğini savunmuştur. Humeyni 1970'lerde Velâyet-i Fakih yâ Hükûmet-i İslamî isimli kitabıyla sistemleştirdiği "velayet-i fakih" teorisiyle Caferilerin siyasi alandan çekilmemesi gerektiğini vurgulamış, siyasal otoritenin imamların manevi varisleri olan din alimlerinin elinde olması gerektiğini ileri sürmüştür. İmami Şiilerde imamete inanmak; inanç esaslarından biridir. Bu, imamlık makamının da peygamberlik gibi ilahi bir takdir ve tensip olduğuna inanmak demektir. İmamet eksenli Velayet-i Fakih anlayışı İran anayasasının beşinci maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre İmam Mehdi'nin kayıp olduğu süre boyunca İran İslam Cumhuriyetinde devlet ve halkın idaresi (ümmetin velayeti) halkın çoğunluğunun tanıdığı, takdir ettiği; adil, takva sahibi, cesur, tedbirli ve yönetme yeteneklerine sahip, Merci-i taklid olan bir fakihe ait olacaktır.

İran, Velayet-i Fakih'i yalnızca İran toprakları içerisinde kullanmamıştır. Lübnan'da ve Suriye'de faaliyet gösteren Hizbullah, kuruluşunu duyurduğu bildiride Velayet-i Fakih'e bağlı olduğunu ilân etmiştir.