Tuluy

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Tuluy
Tolui Khan.jpg
Moğol İmparatorluğu Naibi
Hüküm süresi 25 Ağustos 1227-13 Eylül 1229
Önce gelen Cengiz Han
Sonra gelen Ögedey
Çocukları Möngke (1209–1259)
Kubilay Han (1215–1294)
Hülagû Han (1217–1265)
Arık Böke (1219–1266)
Hanedan Börçigin
Doğum 1192
Ölüm 1232

Tuluy (Moğolcaᠲᠥᠯᠦᠢ, Тулуй хаан Tuluy han; Çince拖雷; 1227-1229 yılları arasında Moğol İmparatorluğu’nun naip yöneticisi.

Cengiz Han'ın eşi Börte'den olan dördüncü oğluydu. 1190/1191 yılında doğdu. Çocukluğu babasının yükselişi dönemindeki zorlu şartlar içerisinde geçti. Henüz beş yaşındayken bir Tatar tarafından kaçırılmak teşebbüsünden, o sırada on dört ya da on beş yaşlarındaki ablası Alçatun’ın cesurca mücadelesi ve iki Moğol askerinin yardımıyla güçlükle kurtulabildi. 1203 yılında Kerait bir prenses olan Soyurgaktani ile evlendirildi. 1213 yılında Kin Hanedanlığı üzerine düzenlenen seferde merkez ordusunu komuta etti.

1220 yılında Harizm üzerine yapılan seferde babasıyla merkez orduda yer aldı. Babası tarafından Horasan’a bölgesini ele geçirmek üzere yollanan Tuluy, 1221 yılı Şubat ayında ele geçirdiği Merv’i yakıp yıktırdığı gibi yaşayan halkında çoğunu öldürttü. Nisan ayında da kuşatma sırasında ölen eniştesi Tokaçar’ın intikamı için ele geçirdiği Nişabur’da katliam gerçekleştirdi. Herat’ı aldıktan sonra babasının ordusuna katıldı. Bir süre sonra da ağabeyleri Çağatay ve Ögeday’a destek için Ürgenç kuşatmasına katıldı. 1226 yılında hastalanan babasının vasiyetinde Moğol töresi uyarınca babadan kalma ilk toprakların sahibi ve Moğol ordularının idaresiyle görevlendirildi. Buna göre 129.000 bin kişilik Moğol ordusunun 101.000’i kendisine bırakılmıştı.[1]

Harizm seferinden döndükten sonra babası Cengiz Han ile birlikte, Harizm seferine askeri destek vermeyen Tangutlar’ın kurduğu Batı Xia Hanedanı üzerine düzenlenen sefere katıldı. Tangutlar’ın başkenti Yinchuan’ın ele geçirilmesinden kısa süre sonrada 1227 yılı Ağustos’unda Cengiz Han hayatını kaybetmiş, Tuluy’da babasının defin işlerini gerçekleştirmiştir. Babasının vasiyeti doğrultusunda veliaht olarak ağabeyi Ögeday seçilmiş olmakla birlikte, kurultayın toplanıp Ögeday’ın han ilan edildiği 13 Eylül 1229 yılına kadar naip olarak Moğol İmparatorluğu yönetti.

Moğol ordusunun hemen hemen tamamı kendisinin kontrolünde olmakla birlikte, babasının vasiyetine uyarak Ögeday’ın Büyük Moğol hanı olmasında herhangi bir sorun çıkartmamıştır. 1231 yılında Kin Hanedanlığı üzerine düzenlenen seferde batıdan saldıran kuvvetlerin komutasını yürüttü. Abisi Ögeday kuzeyden, kendisi de güneyden Kin Hanedanlığının başkenti Kaifeng’i kuşatmaya çalıştı. İçkiye aşırı düşkün olan Tuluy, kuşatmanın sürdüğü sırada 9 Ekim 1232 yılında hayatını kaybetti.

Tuluy soyundan gelenler 1251 yılından itibaren Moğol İmparatorluğu’nun yönetimine sahip olmuştur. Oğlu Möngke 1251-1259, Arık Böke 1259-1264, Kubilay Han ise 1260-1294 yılları arasında Moğol İmparatorluğu’nu yönetmişti. Kubilay Han ayrıca Çin’deki Yuan Hanedanı’nın da kurucusudur. Diğer oğlu Hülagû’de İlhanlılar’ın kurucusu ve 1256-1265 yılları arasındaki hükümdarıdır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Grousset, Rene (1980). " Bozkır İmparatorluğu Attila/Cengiz Han/Timur ". İstanbul: Ötüken Neşriyat. ISBN 975-46-7098-2 |isbn= değerini kontrol edin: checksum (yardım). 
Resmî unvanlar
Önce gelen:
Cengiz Han
Moğol İmparatorluğu Naibi
1227 – 1229
Sonra gelen:
Ögedey