Tatlandırıcılar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
D-Avrupa Birliği Ülkelerinde Kullanılamsı Serbest

Olan Tatlandırıcılar[1]

Adı Gerçek Tat Derecesi
(Sakkaroz = 1)
Acesulfame (E 950) 130–200
Aspartam (E 951) 200
Aspartam-Acesulfam-Tuz (E 962) 350
Siklamat (E 952) 30–50
Neohesperidine (E 959) 400–600
Neotame (E 961) 7.000–13.000
Sakkarin (E 954) 300–500
Sucralose (E 955) 600
Steviosid (E 960) 250–300
Thaumatin (E 957) 2.000–3.000

Günlük yaşamda kullandığımız şekerin yerini almak üzere üretilen, aynı miktardaki şekerden daha tatlı olan ve daha az enerji içeren kimyasal maddelerdir. Kullanımlarının insan sağlığı üzerindeki etkileri hakkında olumlu ve olumsuz farklı görüşler vardır.

Çağlar boyunca zor bulunan bir madde olan şeker, son birkaç yüzyıl içinde kolay elde edilebilir olmuş ve insan beslenmesinin temel unsurlarından biri haline gelmiştir. İnsanlar tarafından çok sevilen şekerin kolay elde edilebilirliği, bol ve ölçüsüz tüketilmesine yol açarak, aşırı şeker kullanımı ile ilişkili rahatsızlıkların da görülme sıklıklarını arttırmıştır.

Tat alma zevkinden mahrum kalmaksızın şekerin insan bedeni üzerindeki olumsuz etkilerinden kaçınmak gereksinimi, tatlandırıcıların günümüzde yoğun olarak kullanımları sonucunu beraberinde getirmiştir.

Genel bilgi[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel olarak tatlandırıcıların ortak özelliği, kimyasal yapılarından dolayı dilde bulunan tat alma reseptörlerine bağlana bilmeleridir. Tatlılık derecesi ölçümlerinde kullanılan sayısal değerler %3 veya %4’lük sakkaroz çözltisi baz alınarak yapılır. Örnek olarak Tatlılık derecesi 500 olarak belirtilen bir tatlanbdırıcının sakkaroz çizeltisinin 500 defa inceltilmesiyle eş değer oluğunu söylemektedir. Bunun yanı sıra Tatlandırıcının tatlılık derecesi ortam şartlarına bağlı olarak da değişiklikler göstermektedir, öreneğim sıcaklık ve pH-derecesi. Aynı zamanda farklı tatlandırıcıların beraber alınması daha farklı etkiler gösterebilmektedir. Acesulfame ve Aspartam beraber alınması çok daha yüksek bir derecede tatlılık derecesini algılanmaına yol açmaktadırlar. Genel itibariyle besinlerde yapılan tatlandırma işlemi esnasında tatlı ileştirmek için yapısında Sakkaroz ihva eden maddeler kullanılmaktadır.[2]

Tatladırıcı olarak kullanılan bazı şeker alkollerin kimyasal yapı förmülü ve kısaltmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yağun olarak kullanılan bazı tatlandırıcıların kimyasal yapı förmülü ve kısaltmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kullanım[değiştir | kaynağı değiştir]

Tatlandırıcılar , başlangıçta şeker hastalarının tatlandırma gereksiniminin giderilmesi için kullanılmış olmakla birlikte , günümüzde fazla kilolular , vucut şeklini korumaya çalışanlar ve şekerin diş sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinden korunmak isteyenler tarafından da yaygın olarak kullanılmaktadırlar. Önemli bazı doğal ve yapay tatlandırıcılar ve ağırlıkça aynı miktardaki sofra şekerine oranla tatlılıkları aşağıda verilmiştir.

Sağlık Açıdan Riskleri[değiştir | kaynağı değiştir]

D-Avrupa Birliği Ülkelerinde

Kullanılamsı Yasak Olan Tatlandırıcılar

Adı Gerkeç Tat Derecesi
(Sakkaroz = 1)
Alitame 2.000–3.000
Brazzein 500–2.000
Dulkin 200
Hernandulcin ca. 1.250
Lugdunam (guanidin tatlandırıcı) 220.000–300.000
Monellin 800–2.000
Pentadin 500

Besin maddelerinde tatlandırıcıların direk yada başka bir doğal tatlandırıcıyla kombinasyonlu bir şekilde kullanılmasının insan vücudu üzerindeki uzun süreli etkilerine dayalı çok az bilgi mevcuttur. Bu Maddelerin zararlı etkilerini üzerinde yapılan araştırmalar farklı sonuçlar ortaya koymuşlardır. Alman Beslenme Cemiyeti tarfından yapılan araştırmlara göre Kanser riskini artıran bir bulguya raslanmamıştır. Yanlız başka bir arştırma sonucuna dayalı olarak yüksek oranda tatlandırıcı tüketimi testis kanseri riskini artırdığı ortaya koymuştur.[3][4]

Alman Risk arştırma Merkezinin verilerine göre Avrupa Birliği ülkelerinde kullanılması serbest olan Tatlandırıcıların sağlık açıdan zararları olamdığı ortaya konulmuştur, yalnız kullanımda belirli miktarlarının üzerine çıkılmadığı sürece. 2003 te yapılan değerlendirmelerde, tüketicilerin tekrarlanan sorularının büyük çoğunluğu tatlandırıcı olarak kullanılan bir madde olan Aspartamın yan etkileri üzerinde yoğunlaşmıştır. Bunun yanı sıra Aspartamdan elde edilen Aspartik asit, Fenilalanin ve Metanol bir takım istenmeyen etkilere sebeb oldukları öne sürülmüştür. Örenğim baş ağrısı, alerji, beyin tümörü vb... Bu iddalar sonucunda yapılan araştırmalar yukarda bahsi geçen yan etkiler ve tatlanırıcılar arasında bir ilişki kurulamamıştır. .[5]

Tatlanırıcılar ve kanser riski arasındaki ilişkiyi araştırmak için Köln Üniversitesi kliniğinde 2001’de bir araştırma grubu kurulmuştur. Bunların yaptığı araştırmaların sonucunda aşağıdaki dört sonuca ulaşılmıştır.[6]

  • Fareler üzerinde yapılan araştırmalarda, sakkarinin yüksek dozda kullanılması Testis kansereine yol açabileceği bulgularına rastlanmıştır. Bu da kemirkenlerin potasyum tuzlarıyla olan kendilerine has reaksiyonlarıya açıklanmıştır.[6]
  • Sadece 2001 yılına kadar yapılmış tek bir araştıma, yüksek oranda (günde 1,68g) tatlandırıcı kullanılması insanlarda testis kanserine hafif sebep olabileceği ortaya konulmuştur. Buda yüksek oranda Kahve tüketimi yada idrar yollarındaki iltihaplanmalar sonucunda rahatça ulaşılabilen bir değerdir. Yalnız burada tatlandırıcıların ayrı ayrı etkisi ortaya konulamamıştır. Çünkü genellikle birden fazla tatlandırıcı bir arada kullanılmaktdır.[6]
  • Aspartamın kanserojen bir etkiye sahip olduğu ispatlanamamıştır.[6]
  • Acesulfame potasyum, Neotame, Alitam ve Sucralose gibi yeni nesil tatlandırıcılar üzerinde pek fazla bilgi toplanamamıştır. Çünkü kısa bir zaman önce kullanılmaya başlanmıştı.[6]

1986 yında ingiliz araştırmacıları J. E. Blundell und A. J. Hill tarfında bir magazin dergisi olan The Lancet dergisine verdikleri demeçte, yapmış oldukları araştırmalar sonucunda vardıkları sonuçları açıklamışlardır. Bu araştırmaya göre tatlanırıyca tatlanış suyu içen deneklerin aynı miktarda saf suyu içen deneklere göre daha fazla açlık hisi duydukları görülmüştür.[7] Bu araştırmadan sonra iştah ve tatlandırıcılar arasındaki bağlantıyı ortaya koymak için birçok araştırma yapılmıştır. Başka bir araştırmaya göre de sakız çiğnemenin iştah açıcı etkisini ortaya koymuştur.[3][8]

Doğal ve yapay tatlandırıcılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğal tatlandırıcı molekülleri benzerlerinin laboratuvarlarda yapay olarak sentezlenmesi ile elde edilen maddelerdir. Genellikle sıfır ya da sıfıra yakın miktarda kalori içerirler.

İnsan yapısının, gelişimi boyunca karşılaşmadığı bu tür kimyasal maddelere uzun dönemde nasıl tepki vereceğini her zaman doğru biçimde belirlemek mümkün olmadığından , bu türden yeni bir ürünün kullanıma sunulması için gerekli yasal izinlerin alınması çok zordur. Yapay Tatlandırıcılar genellikle bitkilerden ayrıştırılan kimyasal maddelerdir. Bu maddelerden bazıları aynı ağırlıktaki şekerden daha tatlı oldukları halde daha az enerji içerdikleri için şeker yerine kullanılabilirler.

Doğal ve Yapay Tatlandırıcılar - Tatlılık Dereceleri
Doğal Tatlandırıcılar Yapay Tatlandırıcılar
Adı Tatlılık Derecesi Adı Tatlılık Derecesi Adı Tatlılık Derecesi
Curculin 550 Sorbitol 0,6 Acesulfame potasyum 200
Eritrol (Erythritol) 0,7 Stevia 250 Aspartam (Aspartame) 160-200
Glisirizin (Glycyrrhizin) 0,7 Tagatose 0,92 Siklamat (Cyclamate) 30
Gliserol (Glycerol) 0,6 Tamatin (Thaumatin 2000-3000 Neohesperidine dihydrochalcone 1500
Hydrojene nişasta hidrolizatları 0,4-0,9 Ksylitol 1 Neotame 8000
İzomalt (Isomalt) 0,45–0,65 P-4000 4000 (1950'e Amerika'da yasaklanmıştır)
Laktitol (Lactitol) 0,4 Sakkarin (Saccharin - benzosulfamit) 300
Mabinlin 100 Sucralose 600
Maltitol 0,9 Karrelam (guanidin tatlandırıcı) 160.000 (Gıdalarda kullanılması Yasaktır)
Mannitol 0,5 Bernardam (guanidin tatlandırıcı) 200000 (Gıdalarda kullanılması Yasaktır)
Monellin 3000 Sukrononat (guanidin tatlandırıcı) 200000 (Gıdalarda kullanılması Yasaktır)
Pentadin 500 Lugdunam (guanidin tatlandırıcı) 220000 (Gıdalarda kullanılması Yasaktır)

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Deutscher Süßstoffverband e.V.: Sehr viel Süßkraft im Vergleich zum Zucker. Auf: suessstoff-verband.de.
  2. ^ Tatlandiricilar Wikipedia Almanca: 17.09.15 Tarnhinde bakılmıştır.
  3. ^ a b Deutsche Gesellschaft für Ernährung (DGE): Süßstoffe in der Ernährung. Auf: dge.de, 2. Mai 2007.
  4. ^ Martin R. Weihrauch u. a.: Künstliche Süßstoffe – Haben sie ein kanzerogenes Potential?. In: Medizinische Klinik 96, 2001, Nr. 11, S. 670–675 (DOI:10.1007/PL00002158).
  5. ^ Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR): Bewertung von Süßstoffen. Auf: bfr.bund.de, 21. August 2003 (PDF; 20 kB).
  6. ^ a b c d e Martin R. Weihrauch u. a.: Künstliche Süßstoffe – Haben sie ein kanzerogenes Potential?. In: Medizinische Klinik 96, 2001, Nr. 11, S. 670–675.
  7. ^ J. E. Blundell, A. J. Hill: The Lancet, Volume 327, Issue 8489, Pages 1092 - 1093, 10 May 1986. DOI:10.1016/S0140-6736(86)91352-8.
  8. ^ F. Bellisle/A. Drewnowski: Intense sweeteners, energy intake and the control of body weight. In: European Journal of Clinical Nutrition 61, 2007, S. 691–700 (PMID 17299484; DOI:10.1038/sj.ejcn.1602649).